Helpt Europa Oekraïne de ijskoude winter door? ‘We hebben slechts een druppel steun verzameld’

Een Oekraïense vrouw loopt met haar fiets langs een weg in het besneeuwde landschap langs een bord met een waarshuwing dat in het gebied mijnen liggen nabij het dorp Makariv, ten westen van de hoofdstad Kiev. Foto: AFP

Rusland voert aanvallen uit op het Oekraïense energienet. Europese leiders beloven Oekraïne te helpen – maar de obstakels zijn talrijk.

Zelfs een simpele schroevendraaier konden ze niet vinden. De Russen hadden zoveel gestolen, dat dit basisgereedschap niet meteen voorhanden was.

Sinds vorige maand voert Rusland systematische aanvallen uit op het elektriciteitsnet van Oekraïne

Het is maar één voorbeeld dat Anton Antonenko, medeoprichter van de Oekraïense energiedenktank DiXi en inwoner van Kiev, geeft als je hem vraagt wat Oekraïne nodig heeft om de verwoeste energie-infrastructuur te repareren. Een burgemeester van een Noord-Oekraïense stad had Antonenko over de schroevendraaier verteld. Zo kun je je iets voorstellen, zegt hij, bij ‘de schaal’ van de hersteloperatie.

Sinds vorige maand voert Rusland systematische aanvallen uit op het elektriciteitsnet van Oekraïne – met de winter in aantocht een zeer gevoelig doelwit. Vorige week dinsdag was de grootste aanval, waarbij volgens de Oekraïense overheid 90 raketten werden afgevuurd op energiedoelen.

 

Volgens president Volodimir Zelenski is de helft van het elektriciteitsnet platgelegd. In een gezamenlijk bericht schreven de Oekraïense regering en de Europese Commissie twee weken geleden al dat zo’n 950.000 mensen zonder elektriciteit zaten, 600.000 woningen zonder verwarming en 250.000 zonder water. Afgelopen vrijdag meldde Zelenski dat al 10 miljoen inwoners geen stroom hebben.

,,De Oekraïners zijn extreem inventief en snel geweest met reparaties’’, zegt energie-expert Georg Zachmann van de Brusselse denktank Bruegel. ,,Maar de duur en intensiteit van de aanvallen hebben hun tol geëist.’’ Intussen is de eerste sneeuw in Kiev gevallen.

Oekraïne heeft geld nodig, en veel ook. Op verzoek van de Europese Commissie is daarom een speciaal Ukraine Energy Support Fund opgezet, met daarin tot nu toe een bedrag van 32 miljoen euro, toegezegd door de Europese landen. Dit fonds wordt beheerd door de Energy Community, een onafhankelijke organisatie die door de Commissie is gevraagd te coördineren.

Oekraïne is hard op zoek naar transformatoren

Eén ding staat vast: dat is lang niet genoeg. ‘‘Oekraïne heeft een oceaan aan geld nodig’’, zegt directeur Artur Lorkowski van de Energy Community. ,,Tot nu toe hebben we een druppel steun verzameld.’’ Een schatting hoeveel geld Oekraïne nodig heeft voor het herstel, wil hij niet geven.

Om toch een idee te krijgen: Oekraïne is hard op zoek naar transformatoren, die de spanning omzetten tot het juiste voltage dat uit het stopcontact komt. Voor één enkele transformator voor het hoogspanningsnet ,,heb je het al gauw over miljoenen’’, zegt woordvoerder Jorrit de Jong van de Nederlandse netbeheerder Tennet.

Urgenter, zegt Lorkowski, is het om materieel te sturen waarmee Oekraïne kapotte infrastructuur kan repareren. De lijst van benodigdheden is lang: transformatoren dus, maar ook kabels, schakelaars, computers, verlichtingsmasten voor nachtwerk en voertuigen om de reparaties mee uit te voeren. Schroevendraaiers staan niet specifiek op de lijst, maar wel: gereedschap.

Nóg urgenter zijn de generatoren om de mensen van noodstroom te voorzien. En benzine en diesel waar die op draaien. Deze apparaten zijn van levensbelang om bijvoorbeeld een ziekenhuis draaiende te houden, of om ‘warmtepunten’ te maken voor mensen die thuis de verwarming niet kunnen aanzetten. Inmiddels komen er dagelijks 8.500 generatoren binnen, aldus de Oekraïense premier Denys Shmyhal op Facebook.

Samen met de Oekraïense regering riep de Commissie begin deze maand ook bedrijven op om te doneren. Niet alleen energiebedrijven moeten zich aangesproken voelen, ook autobouwers en andere maakindustrie. Zíj hebben een deel van het materieel en de onderdelen in huis die Oekraïne nodig heeft – geef die weg, is de uitnodiging.

Onder bedrijven is ,,veel bereidheid’’, zegt directeur Lorkowski van de Energy Community, en die neemt volgens hem ook toe. Maar het is heel moeilijk om de gedoneerde spullen op locatie te krijgen, zegt hij. ,,We hebben het over enorme apparatuur. Er zijn maar heel weinig bedrijven die zulke grote leveringen kunnen doen in Oekraïne.’’

Oekraïne zou geholpen zijn met betere luchtverdediging

Een ander probleem is dat de Oekraïense energie-infrastructuur nog deels stamt uit de Sovjet-tijd. Daardoor zijn sommige cruciale onderdelen in Europa nauwelijks beschikbaar. ,,Landen als Polen kunnen sommige onderdelen misschien nog leveren’’, zegt energie-expert Zachmann van Bruegel. Anders moeten onderdelen speciaal voor Oekraïne gemaakt worden, dat kost tijd.

Oekraïne zou geholpen zijn met betere luchtverdediging. Vorige week kwam de Oekraïense defensieminister Oleksii Reznikov met een lijstje van de raketten die hij daarvoor nodig heeft.

Verder is het voor Oekraïne ,,extreem belangrijk’‘ dat de export van stroom naar Europa zo snel mogelijk hervat kan worden, zegt directeur Lorkowski van de Energy Community. Vroeg in de oorlog is het elektronische elektriciteitsnet ‘gesynchroniseerd’ met dat van Europa, waardoor Oekraïne stroom naar Europese landen kon exporteren. Een win-winsituatie: extra inkomsten voor Oekraïne en meer niet-Russische stroom voor Europa. Door de Russische aanval is de export op 12 oktober gestopt. Als die weer op gang kan komen, zegt Lorkowski, zorgt ervoor dat in Oekraïne weer voor ,,meer financiële stabiliteit’‘.

Dat lijkt op dit moment nog heel ver weg. Anton Antonenko van de energiedenktank DiXi uit Kiev beschrijft precies dat,,elke kleine stap’‘ er nu toe doet. En dan moet Antonenko ophangen – hij kan zijn telefoon niet zomaar de hele dag in het stopcontact steken, en er is niet altijd bereikbaar. In grote delen van Oekraïne, ook in Kiev, wordt op delen van de dag de stroom uitgezet, om te voorkomen dat het net overbelast raakt. Dus Antonenko probeert zuinig te zijn met z’n batterij.

Nieuws

menu