Radicale verandering in Colombia: oud-guerrillastrijder Gustavo Petro wordt president

epa10023411 The vice president elect of Colombia Francia Marquez (C) speaks to supporters during an event at the Movistar Arena in Bogota, Colombia, 19 June 2022. The president-elect of Colombia, the leftist Gustavo Petro, assured after winning the second round of elections that 'today is a holiday for the people' and dedicated his victory, which he described as 'the first popular victory', to the citizens. With this victory, Petro, a 62-year-old economist, will succeed the president of Colombia, Ivan Duque, and will govern in the period 2022-2026. EPA/Mauricio Duenas Castaneda

Dat Colombia zondag voor het eerst een linkse president heeft gekozen, is een radicale verandering in een land dat sinds zijn onafhankelijkheid, tweehonderd jaar geleden, altijd door conservatieve regeringen is bestuurd. En waar eerdere linkse presidentskandidaten werden vermoord.

Bovendien is het historisch dat het Gustavo Petro (62) als oud-guerrillastrijder van de linkse beweging M-19 is gelukt om president te worden in het Zuid-Amerikaanse land, dat een vijftig jaar lange burgeroorlog achter de rug heeft. De Colombiaanse staat en paramilitairen leverden daarin strijd met linkse guerrillabewegingen als FARC, ELN en M-19. Een linkse president lag hierdoor altijd gevoelig in Colombia, en bij twee eerdere pogingen (in 2014 en 2018) lukte het Petro niet de conservatieve weerstand tegen hem te overwinnen.

Dat hij er nu wel in is geslaagd, geeft aan hoezeer de Colombianen af wilden van de traditionele politieke klasse die het land al decennialang leidt. Daarbij was vooral de invloed van ex-president Álvaro Uribe (2002-2010) nooit ver weg. Hij is onder meer omstreden wegens zijn nauwe banden met de gewelddadige paramilitaire groepen in het land.

Colombia ging door grote crises

Onder leiding van Uribes leerling, de in augustus vertrekkende president Iván Duque, ging Colombia door grote economische en sociale crises. Talloze elkaar bestrijdende paramilitaire groeperingen, gangs en drugskartels maken grote delen van het land onveilig.

Toen Duque tijdens de coronapandemie, die Colombia hard trof, de belastingen wilde verhogen, braken grote, maandenlange bloedige protesten uit. Het besef groeide bij de Colombianen dat er een totale omwenteling nodig was en dat afgerekend moest worden met het uribisme en de diepgewortelde corruptie in het land. Die onvrede maakte de weg vrij voor Gustavo Petro.

TikTok-campagne

Het werd echter een spannende race door de onverwacht populaire tegenstander van Petro, de rijke bouwtycoon en ingenieur Rodolfo Hernández (77). Het lukte Hernández eind mei via een gewiekste TikTok-campagne in de eerste ronde om 28 procent van de stemmen te winnen. Hernández – net als Petro een anti-establishment kandidaat – gaf zondagavond lokale tijd zijn verlies toe en feliciteerde zijn rivaal met het presidentschap.

Petro staat nu voor de uitdaging om zijn beloftes waar te maken en een socialer Colombia te vormen, armoede te bestrijden, corruptie aan te pakken en werkgelegenheid te scheppen.

Cambio

Colombia kent, net als veel andere Latijns-Amerikaanse landen, extreem grote klassenverschillen die deels voortkomen uit in het koloniale verleden: de elite en de bezittende klasse hebben hun posities nooit willen opgeven. Petro wil het universitair onderwijs gratis maken – een belangrijke stap in een land waar vooral studenten met rijke ouders het beste onderwijs volgen.

De grote roep om cambio (verandering en hét toverwoord van deze verkiezingen) was ook te horen zondagavond na de verkiezingsuitslag op het Plaza de Bolívar in Bogotá. Ondanks de motregen stroomde daar een uitbundige massa samen om te vieren dat Petro, oud-burgemeester van de hoofdstad, heeft gewonnen. „Petro is een man die op zal komen voor het volk”, zegt Orlando de la Cruz, die met een vlag in nationale kleuren in de regen staat te zwaaien. „Hij is een groot leider, voor heel Latijns-Amerika. En voor de wereld, want hij zal opkomen voor het milieu.”

Petro belooft een groener beleid te voeren en geen nieuwe petroprojecten meer toe te staan in het olierijke Colombia. De keuze voor zijn vicepresidentskandidaat, de milieu-activiste Francia Márquez, is in dat kader veelzeggend. De alleenstaande moeder van 40 jaar weet hoe het is om je staande te houden in een klassenmaatschappij als de Colombiaanse: ze groeide op in armoede en werkte onder meer als schoonmaakster bij rijke gezinnen. Dat zij nu de eerste zwarte vicepresident wordt van Colombia, een land met een slavernijverleden en veel racisme tegen Afro-Colombianen, is óók een historische doorbraak.

‘Ja tegen de vrede’

Met de verkiezing van Petro komt er mogelijk ook alsnog ruimte voor Colombia om meer afspraken uit het vredesakkoord van 2016 te gaan uitvoeren. Na vijf decennia burgeroorlog met de FARC legde de guerrillabeweging de wapens neer en vormde zich om tot politieke partij. Maar onder Duque, die na het sluiten van het vredesakkoord president werd, kwam er van implementatie weinig terecht.

De regering-Duque – met op de achtergrond Uribe als machtige tegenstander van het akkoord – deed er alles aan om de gemaakte afspraken te vertragen en te torpederen. Als oud-guerrillastrijder van M-19, die al in de jaren negentig werd omgevormd tot politieke partij, wil Petro de implementatie van het akkoord juist weer prioriteit geven. „Met zijn overwinning zeggen we eindelijk echt ja tegen de vrede”, meent Maria Lourdes de la Sovera, die met haar karretje warme maïskolven probeert te verkopen aan de feestende menigte. „Petro is door god gezonden, eindelijk kunnen we dit land echt veranderen en de rijkdom eerlijk verdelen”, zegt ze hoopvol.

Toch zal het nog een uitdaging worden voor Petro om zijn plannen door te voeren. Zijn partijcoalitie Pacto Histórico heeft geen meerderheden in Kamer of Senaat, waar de rechtse, conservatieve partijen de komende jaren machtig blijven. Om effectief te kunnen regeren, zal de volgende president moeten onderhandelen en bondgenoten moeten vinden, ook bij zijn tegenstanders.


© NRC Media

Nieuws

Meest gelezen

menu