‘Kopland’ tryout in Norg: een visuele poëziebundel

In Kopland maakt regisseur Gienke Deuten, samen met PeerGroup, van haar inspiratiebron – het werk van de populaire dichter Rutger Kopland - een thema voor een voorstellling. Dit weekeinde werd er getryout in Norg.

Goudgeel strijklicht aait het gras. Achter een boerderij in Norg zitten mensen in campingstoeltjes, dichtbij de grond, te kijken naar letters die uit het weiland komen oprijzen. ‘Niet de tijd gaat voorbij maar jij en ik.’ Haren die normaal blond zijn, lichten koperachtig op, grijs krijgt een paars-zilveren waas. Alles wordt mooier in dit licht: het gras intenser groen, de geluiden van de avond lijken zachter.

‘Er is oud licht in de lucht’, zou de dichter Rutger Kopland hebben gezegd. Door de koptelefoons die de toeschouwers op hebben, klinkt zijn stem. Aarzelend, op de tast, baant hij zich een weg door vraagstukken over schoonheid, tijd, troost en vergankelijkheid en almaar klinkt het: ‘Het is ontzettend moeilijk om daar woorden voor te vinden’.

Het onzegbare

Het werk van Kopland (1934-2012) is geliefd bij een groot publiek. In veel van zijn werk probeert hij, als een wetenschapper haast, ‘het onzegbare’ in woorden te vangen. Wat is onroering? Wat is geluk? Wat is tijd en waar bevinden wij mensen ons dan precies? Gienke Deuten, theaterregisseur, is al heel lang een groot liefhebber van Koplands poëzie en prozateksten. Het meest imponerend daarin zijn misschien wel de zorgvuldigheid en de precisie waarmee de dichter zijn onderwerpen fileerde. Heel voorzichtig en op het eerste oog weifelend, maar uiteindelijk – na eindeloos heen en weer schuiven van woorden en zinnen – vol in de roos. Genadeloos.

,,Door die precisie en nauwkeurigheid kan je je speer ergens in werpen’’, weet Deuten. ,,Die kaalheid, nee... die kale directheid, zoek ik ook. Het is mijn kompas.’’

Op een bankje onder een appelboom

De regisseur van Kopland zit na afloop van de eerste tryout, met een dampende beker thee in de hand op een bankje onder een appelboom, in de achtertuin van Kunsterf Norg. Ja, natuurlijk kent ze het gedicht, waarin de dichter ook op een bankje onder een appelboom ging zitten, luisterend naar de geluiden vanuit het huis, waar kinderen lachen in bad, mijmerend over geluk en het vervliegen daarvan. Het gedicht belandde nagenoeg integraal in haar voorstelling.

En dat is bijzonder, want van veel ander werk krijgen we slechts flarden te horen, fragmenten, citaten. Kopland heeft het karakter van een fuga; een meerstemmig werk vol variaties en herhalingen. Componist Jaap van Keulen maakte een soundscape bij de uitwaaierende, samenvloeiende, repeterende teksten die Deuten uitkoos.

'Ja, zo is het precies'

Het selecteren was een intuïtief proces, vertelt ze. Ze liet zich leiden door haar eigen smaak en zo kwamen er al gauw thema’s boven drijven. ,,Het gaat mij heel erg om zijn uitspraak ‘Ja, zo is het precies’, waarin hij het heeft over momenten van inzicht en geluk waarbij het lijkt alsof de sluier van de wereld wordt getrokken – dan zie je hoe de dingen echt zijn. Dat is waarom ik theater maak. Om die sluier even, heel even maar, weg te trekken.’’

Nog niet eerder werkte Deuten zo sterk vanuit taal bij het maken van een voorstelling. Eerdere voorstellingen die ze maakte, zoals Beet! of Kiemkracht gingen veel meer uit van een verhaal, een personage of thema. Nu was de poëzie van Kopland leidend bij het scheppen van beelden. ,,Ik hoop dat mensen na afloop het gevoel hebben dat ze een visueel boek hebben gelezen.’’

Ambachtelijk

De toeschouwers volgen tijdens de voorstelling de handelingen van twee ambachtsmannen, die ijverig bezig zijn met schilderen, schuren, met sjouwen en klussen. Zij zijn het die het publiek door Koplands werk heen loodsen. ,,Poëzie heeft de neiging om op te stijgen’’, stelt Deuten. ,,Dat wilde ik beslist niet. Het kwasten, het zagen, het bouwen maakt dat het ambachtelijk wordt. Het gebeurt hier en nu. Op deze locatie. Dat gevoel wil ik heel graag overdragen.’’

Wanneer je je inspiratiebron tot thema van je voorstelling maakt, loop je het gevaar dat het een eerbetoon wordt. Deuten vreesde daar niet voor. ,,Ik voel me verbonden met het materiaal, maar ik adoreer hem niet. Ik herken wel iets in zijn nuchterheid.’’ Ze sprak met de nabestaanden van de dichter en die waren het met Deuten eens – het moest geen eerbetoon worden. En het mocht niet over de dichter als privépersoon gaan. Daar had de regisseuse geen probleem mee. ,,Ik moest er echt aan wennen dat de erven het over ‘Rudi’ hadden. Voor mij is hij gewoon ‘Kopland’.’’

Te zien

Kopland is deze zomer te zien op Oerol en op festival Der Aa in Schipborg (7-9 juli). Volgende week staat de voorstelling op het Noord-Hollandse festival Karavaan. Van 21 tot en met 23 juli wordt er in Koplands woonplaats Glimmen gespeeld, twee keer per dag in het Quintusbos: om 15 en om 20 uur. Rond de sterfdag van de dichter, op 11 juli, is er een besloten, afgeleide voorstelling in de tuin van zijn huis. Die voorstelling wordt later deze zomer herhaald in De Prinsentuin in Groningen.

Meer informatie: peergroup.nl en goudenhaas.nl

Nieuws

menu