Briljante maar vergeten pionier Johan van Veen krijgt in de Eemshaven een tweede leven in de muziektheatervoorstelling HAIM

De wind waait straf over de Eemshaven. Daar, tussen de zijtakken Juliana- en Emmahaven, schuin tegenover Wagenborg Stevedoring en vlakbij een kolossale windmolen, staat een opmerkelijke carré van gestapelde containers. Ze bevatten geen lading, staan niet klaar voor vervoer, maar vormen samen een tijdelijk theater.

De cast van HAIM: engelen Roger Goudsmit en Janneke Jager en Max Sietsema als Eemshavenpionier en Deltawerken-bedenker Johan van Veen.

De cast van HAIM: engelen Roger Goudsmit en Janneke Jager en Max Sietsema als Eemshavenpionier en Deltawerken-bedenker Johan van Veen. Foto: Jan Zeeman

Ruig, industrieel. Vormgever Harm Naayer hoefde geen seconde na te denken toen Theo de Groot hem benaderde voor een speel- en publiekslocatie op deze plek. ,,Ik wist ‘t direct. Ik heb vaker met containers gewerkt.” Ze fungeren ook als windschermen voor de spelers en het publiek op de tribune.

De tiende van Peerd Theater, dus dat mocht groot worden

De Groot wilde stevig uitpakken. Het is de tiende productie van zijn Peerd Theater in twaalf jaar, met Groningen als kader en titels als Groot Hunzeland , Herstel van de Toekomst , Timber Town Follies en Hoes en Heerd. En dan nu een muziektheatervoorstelling over Johan van Veen: HAIM .

Van Veen was een briljante en eigenzinnige waterstaatkundig ingenieur uit Uithuizermeeden. Al ver voor de Watersnoodramp van 1953 hamerde hij erop dat de dijken in Zuidwest-Nederland veel te laag waren om een stormvloed te kunnen keren. In 1937 publiceerde hij artikelen onder het pseudoniem dr. Cassandra, gekozen om door deze delicate materie niet in problemen te raken. Tegenstanders genoeg.

Max Sietsema komt net als Johan van Veen uit Uithuizermeeden

Visionair Van Veen bedacht daarnaast niet alleen de Europoort, maar ook de Eemshaven. In 1959 kreeg hij onderweg naar het gebied in de trein een fatale hartaanval. Bij dit einde laten De Groot en regisseur Kees Scholten hun verhaal beginnen. Van Veen wordt gespeeld door Max Sietsema, 75, en evenals Van Veen geboren in Uithuizermeeden.

Sietsema’s personage wordt na zijn dood opgevangen door twee engelen, Janneke Jager en Roger Goudsmit, die hem als gids door de geschiedenis leiden, maar met hem ook naar de toekomst kijken: de greep van de industrialisatie op de dorpen, op de landbouwgrond. ’Haim’ is Gronings voor ’erf’ - wie hoort de grond toe? - maar laat zich ook vertalen als ‘je thuis voelen’.

Een optimaal Groningse inbreng

Naast Noord-Groninger Sietsema (nu Spijk) komen ook kleinkunstenares Jager (geboren in Uithuizen, wonend in Utrecht) en acteur Goudsmit (Delfzijl) uit het gebied, is De Groot een oer-Groninger en heeft Scholten zijn complete tienertijd in de stad doorgebracht. Remco Sietsema, zoon van Max, componeerde de muziek voor muzikanten uit de regio (geleid door Cas Straatman), en voor het zestienkoppig koor.

Zoals veel meer producties kende HAIM door corona een lange, lastige aanloop. ,,De helft van de tijd ging zitten in de locatiekeuze”, zegt De Groot. ,,We zouden eerst bij Borkumlijn 1 spelen, een prachtplek. Lukte niet door de veiligheidsvoorwaarden. We konden daarna wel een loods gebruiken, maar moesten er uit zodra er een te lossen lading aankwam. Onmogelijk. Ook zouden Remco en Bart Sietsema met hun vader spelen. Maar door al dat uitstel hadden ze andere verplichtingen.”

Kees Scholten (Volksoperahuis) is meer dan regisseur

Ook potentiële regisseurs haakten af. Maar het kwam goed. ,,Ik hoorde via Ids Postma, onze voorzitter, over Kees. Kende hem niet. Hij zei ja en het klikte fantastisch.” Ze interviewden betrokkenen in en uit de omgeving, zoals Harm Post, ex-baas van de Eemshaven, een boer uit Oudeschip, iemand van de Google-vestiging en veel meer. HAIM vergde veel voorbereiding. De Groot is zicht- en hoorbaar toe aan de première van volgende week.

Kees Scholten’s invloed reikt veel verder dan die van regisseur. Hij dacht mee over de vorm. Geen spiegeltent, zoals het idee was. ,,Nee. Nú was de kans hier een bijzonder theater te bouwen. Je voelt hier de emotie.” En dan het verhaal. ,,Niet de haven maar Van Veen moest centraal staan. Briljante figuur. Alleen al dat Cassandra-verhaal!” Als muziektheaterman kon hij meedenken met componist Sietsema. ,,Híer past een koor, dat soort dingen.”

‘Hij was groter dan Lely!’

Max Sietsema ergert zich aan de miskenning van Johan van Veen’s genie. ,,Hij hoort in de vaderlandse canon. Die man was groter dan Lely!” Janneke Jager is enige van de drie die zingt. ,,De gesproken tekst is Nederlands, de gezongen Gronings. Leuk, maar oefenen. Wij spraken thuis geen Gronings. Gelukkig is Theo een goeie coach.” Ze kent het gebied. ,,Ik ging hier altijd met een vriendin op de racefiets doorheen.” Roger Goudsmit: ,,Ik fietste hier ook. We aten er vaak een visje. Mijn familie werkte hier. Het oogt in eerste instantie kaal, maar er gebeurt hier zó veel, er zit hier zoveel leven.”

Daarover gaat HAIM . En over alles was dat leven in de omgeving te weeg brengt. De Groot: ,,Maar het is geen actietheater!” Scholten: ,,Ieder heeft zijn eigen verhaal. Die Greenpeaceman hier in zijn bootje, maar ook Harm Post, die als opdracht industrie moest binnenhalen, met de zekerheid dat de omgeving tegen was. Dus zei hij eerst ‘ja’ tegen een bedrijf. De rest regelde hij erna wel.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Groningen
Theater
menu