De wereld komt naar Groningen voor het Wall House #2 van John Hejduk, maar niemand kan erin wonen: 'Het is een weerbarstig huis'

Slechts op Bezoek gaat over kunstenaars die Noord-Nederland bezochten en daarvan getuigden in hun werk. In deze laatste aflevering: John Hejduk, de man die Groningen onder architecten wereldfaam bezorgde.

Oud-stadsmeester Niek Verdonk over het Wall House in Groningen: 'Architect John Hejduk vond dat een gebouw de ziel moest ontroeren, net als een kunstwerk.

Oud-stadsmeester Niek Verdonk over het Wall House in Groningen: 'Architect John Hejduk vond dat een gebouw de ziel moest ontroeren, net als een kunstwerk. Foto: Corné Sparidaens

Eigenlijk is het een wonder dat het gebouw er staat, keurig in de verf, 5 september precies 20 jaar jong. Het Wall House #2 aan de rand van de wijk Hoornse Meer in Groningen, met een fantastisch uitzicht over het water, is tegelijkertijd een architectonisch hoogstandje en een onmogelijk huis.

De creatie van de beroemde Amerikaanse architect John Hejduk (1929-2000) was ruim dertig jaar een idee waarvan de praktische uitvoering schier onmogelijk leek.

Oorspronkelijk ontwierp de architect het Wall House #2 begin jaren 70 als buitenverblijf voor de landschapsarchitect Arthur Edwin Bye, die het wilde laten bouwen in Connecticut. Het kwam er nooit. Net als de andere ontwerpen voor Wall Houses die Hejduk maakte.

Dat het toch werd gebouwd, al is het dan 6000 kilometer verderop, en dat daardoor jaarlijks architectuurliefhebbers van over de hele wereld afreizen naar Groningen, komt door de inspanningen van onder meer Niek Verdonk, destijds stadsbouwmeester.

Mekka voor moderne architecten

Groningen groeide begin jaren 90 uit tot the place to be voor moderne architecten. Daniel Libeskind, Zaida Hadid, Tschumi: ze lieten hun sporen na in de stad. Het Wall House kun je zien als bekroning op die stroming. Verdonk: ,,Hejduk is een echte architecten-architect: alle moderne architecten bewonderden hem zeer. En het Wall House paste in de Hoornse Meer. We wilden met die wijk laten zien dat architectuur méér was dan prefab-bouwen. Dat het anders kon dan bijvoorbeeld in Beijum, ook al heeft die wijk ook z’n charmes.”

Ook in Groningen had de bouw nog heel wat voeten in de aarde. In eerste instantie zou het Wall House gebouwd worden zoals het bedoeld was: als woonhuis. Maar een koper voor het ruim een miljoen kostende ontwerp, bleek lastig te vinden. ,,Hejduk maakte onderscheid tussen bouwkunde en bouwkunst. Een gebouw moest de ziel ontroeren, net als een kunstwerk. Dat een huis ook bedoeld is om in te wonen, vond hij minder belangrijk.”

Kunst botste zo op woongenot. Verdonk: ,,Rond 2000 waren we bijna rond met een koper, maar het ketste toch af op praktische bezwaren. Deze architectuur is gestolde theorie. Het is te weerbarstig en ongenadig om in te leven.”

Kunstwerk waarin je kunt wonen

Hejduks ontwerp kwam er uiteindelijk, maar zonder vaste bewoners. ,,Het Wall House is een kunstwerk waarin je kunt wonen. Vergelijk het met een kubistisch schilderij van Picasso”, zei Javier Marchán, een van de eerste kunstenaars die als ‘artist in residence’ in het Wall House verbleef, een functie die het huis een aantal jaar vervulde. De enige echte bewoner die het huis ooit heeft gekend, is Patrick Staalsmid, die anderhalf jaar als anti-kraakwacht in het Wall House verbleef. Hij omschreef zijn ervaringen zo: ,,Je woont niet in een huis, je woont in een concept.”

En zo is het precies, weet Verdonk. ,,Hejduk ging terug naar de basis van de moderne architectuur. Hij liet zich inspireren door de beeldende kunst: Mondriaan, Theo van Doesburg, Jean Gris. Je kunt het Wall House zien als een gekanteld stilleven. Hejduk wilde kijken of hij als architect dat stilleven tot leven kon wekken. En hij speelt met tijd. Je kunt de lange gang richting het huis zien als het verleden. De muur met het trappenhuis is het heden, daar moet je steeds naar terug als je naar een andere verdieping wilt. De drie lagen zijn dan de toekomst: door de ramen kun je in de verte kijken.”

Dat het Wall House nu beheerd wordt door het Groninger Museum, is niet minder dan passend, vindt Verdonk. Al fantaseert hij er soms wel eens over, of hij niet zelf in het Wall House wil wonen. ,,Het staat op een fantastische plek en het heeft een fabelachtig uitzicht. Maar het huis heeft geen tuin. Ik zou niet weten waar ik mijn fiets moest stallen. En over tien jaar kan ik die steile trap nooit meer op.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
menu