Een digitale kaart volgt schrijver Willem Frederik Hermans op de voet: 'Hij was een echte globetrotter'

In de aanloop naar de honderste geboortedag van Willem Frederik Hermans brengt antiquaar en uitgever Nick ter Wal uit Groningen een eerbetoon aan de schrijver van beroemde romans als Nooit meer slapen en Onder professoren. Op een digitale kaart noteert hij honderd plekken waar Hermans is geweest.

Nick ter Wal brengt op https://hermansishiergeweest.wordpress.com/ 100 plekken in kaart waar W.F. Hermans is geweest ter ere van zijn honderdste geboortedag op 1 september.

Nick ter Wal brengt op https://hermansishiergeweest.wordpress.com/ 100 plekken in kaart waar W.F. Hermans is geweest ter ere van zijn honderdste geboortedag op 1 september. Foto: Jaspar Moulijn

,,Met Hermans maakte ik voor het eerst kennis in de vierde klas van de middelbare school. Net als de meeste scholieren las ik ‘Nooit meer slapen’. Veel medeleerlingen vonden het maar een strontvervelend boek, met al die rondzoemende muggen. Maar ik dacht, als je al die muggen hóórt bij het lezen, dan is dat het bewijs dat het een goed boek is.”

Nick ter Wal (38) zit aan de keukentafel in een van de cipierswoningen aan de Hereweg in Groningen. Vanuit zijn huis drijft hij antiquariaat en uitgeverij Artistiek Bureau, gespecialiseerd in bijzondere uitgaven van Nederlandse schrijvers. Op tafel ligt een berg boeken van en over Willem Frederik Hermans en een stapeltje historische ansichtkaarten met afbeeldingen van bekende plekken in Groningen: het Academiegebouw, de Herestraat. Op de foto’s staat een knalrode stempel Hermans is hier geweest .

Tekst gaat verder onder de kaart van Nick ter Wal.

Engeland

Met Frans A. Janssen maakt W.F. Hermans van 4 tot 8 januari 1979 een reis naar Londen. Op de laatste dag van hun bezoek lopen ze in Sclater Street in de regen over de markt. Hermans heeft een stuk touw bij zich, mocht hij hier een schrijfmachine vinden.

Sinds juli werkt Ter Wal in de avonduurtjes (er zijn ook nog twee kleine kinderen in huis) aan een eerbetoon aan de schrijver, ook wel samen met Gerard Reve en Harry Mulisch bekend als ‘De grote drie’. Hij maakt een digitale kaart met honderd plekken waar Hermans in zijn leven is geweest. Op 1 september, de honderdste geboortedag van de auteur van beroemde romans als Nooit meer slapen , De donkere kamer van Damokles en Onder professoren , verschijnt de honderdste stip op de kaart.

,,Tot mijn verbazing bestond zo’n initiatief nog niet. Terwijl het zo eenvoudig te maken is, je hebt alleen maar een g-mailadres nodig. Ik mag zelf graag struinen langs plekken die verbonden zijn met een bepaalde schrijver of een andere beroemdheid. Die krijgen voor mij dan extra betekenis. Hermans zelf had dat ook. Die ging graag naar begraafplaatsen of bijvoorbeeld naar het geboortehuis van Nietzsche.”

In Groningen heeft Hermans uiteraard de nodige sporen liggen. Hij woonde van zijn aanstelling als geograaf in 1953 aan de Rijksuniversiteit Groningen tot zijn vertrek naar Parijs in 1973 in het Noorden. Villa Lindenhof, het huis in Haren waar hij introk na zijn vertrek van de Ossenmarkt, stond onlangs te koop op Funda. Ter Wal: ,,Ik wilde meteen gaan kijken, maar er was niks Hermansiaans meer aan. De bewoner die de villa in 1973 kocht, heeft ‘m grondig gerenoveerd.”

Ook van Noorwegen wist Ter Wal dat Hermans er geweest was. ,, Nooit meer slapen is geïnspireerd op de eigen ervaringen van de schrijver.” Wat de kaartenmaker zich pas tijdens het maken van de kaart realiseerde, is hoe reislustig Hermans eigenlijk was. ,,Hij was een echte globetrotter. Behalve in China, Rusland en Australië is hij eigenlijk overal wel geweest. Dat hij ook nog zo’n enorm oeuvre heeft achtergelaten, is eigenlijk een wonder.”

Tekst gaat verder onder het kader.

Zwitserland

In juli 1981 brengt W.F. Hermans met zijn vrouw een paar weken door in Zwitserland. Ze bezoeken er onder meer het huis waarin Friedrich Nietzsche zeven zomers een kamer huurde. „[We] hebben achter het huis waar Nietzsche een piepklein kamertje had, een werkelijk wonderbaarlijk mooie wandeling gemaakt” (Hermans aan De Vree, 16 juli 1981).

De sport voor Ter Wal is om er precies achter te komen op welke datum en op welke exacte locatie Hermans ergens was. ,,In 1967 was hij bijvoorbeeld bij een dragrace in de VS. Met een beetje online speurwerk kom je erachter dat hij bij de San Fernando Raceway was, die twee jaar later werd opgeheven. Op de plek waar het toen rook naar rubber en ether, zit tegenwoordig alleen nog maar een weiland.”

Ondanks alle informatie op het web, lukt het niet altijd om álles te achterhalen. ,,We weten bijvoorbeeld dat hij in Noorwegen bij een bushalte een heel leuk meisje heeft ontmoet. Ik weet ook welke bustocht hij toen gemaakt heeft, en op welke dag dat was. Maar de plek waar de halte stond, die heb ik helaas niet achterhaald.”

De mooiste plek op de kaart vindt hij zelf een bezoek aan de kerk in Wieuwerd. ,,Daar ging hij heen met een van zijn beste vrienden Freddy De Vree die kwam logeren. Hij haalde ze ‘s ochtends vroeg uit bed en stopte ze in de auto. Het tekent voor mij Hermans enthousiasme. Hij kon overkomen als een heel moeilijk man, maar als je je in hem verdiept, zie je ook dat hij heel gezellig en onderhoudend kon zijn. Als je dichtbij hem kon komen, was het volgens mij een heel leuke man.”

Friesland

Op 1 mei 1966 neemt W.F. Hermans zijn echtgenote en hun logees Freddy De Vree en diens geliefde Betty mee op een tour door Friesland. Ze reizen in Hermans’ Morgan, met de kap open, anders passen de logees niet op de achterbank. In Wieuwerd bezoeken ze de dertiende-eeuwse Nicolaaskerk. In de kelder van de kerk bekijken ze de mummies. De Vree signeert na afloop het gastenboek met ‘Julien Weverbergh’.

Zijn fascinatie voor Hermans is niet uniek. Hermans heeft nog een grote schare fans en zijn honderdste geboortedag wordt groots gevierd, met een tentoonstelling, de voltooiing van de uitgave van De Volledige werken in 24 delen en de onthulling van een gedenksteen in de Nieuwe kerk in Amsterdam. Vers van de pers is ‘Hermans Honderd’, een bundeling waarin bewonderaars vertellen over de verschillende aspecten van zijn werk.

,,Waarom Hermans zijn werk nog zo leeft? Lastig om te zeggen. Zijn werk heeft een soort tijdloosheid, denk ik. Het is in ieder geval enorm gewild. Ik vind het leuk om iets bijzonders in te kopen en te verkopen, maar bij Hermans moet je er altijd heel snel bij zijn.’’

,,Ik merk het ook aan de reacties op mijn kaart, ik krijg best veel suggesties van wat er nog meer op moet. Dus wie weet, misschien worden het er wel meer dan honderd. Laatst appte iemand die al Hermans woonhuizen heeft bezocht, tot in Parijs aan toe. Ik mocht de foto’s voor mijn project gebruiken. Toen dacht ik wel: zie je wel, zo gek ben ik nog niet.”

Meer cultuur? Het complete aanbod vind je hier . Of laat je bijpraten via onze cultuurnieuwbrief .

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
menu