Een edelhert in de kunst; daar schuilt een bedoeling achter. Gaan ze in Drenthe het edelhert echt afschieten?

In de kunst verschijnt een edelhert nooit zomaar, daar gaat een bedoeling achter schuil. Als in de zelfbenoemde oer-provincie Drenthe een edelhert verschijnt, wordt een petitie opgesteld en een opsporingsambtenaar ingeschakeld.

Foto: Staatsbosbeheer

Foto: Staatsbosbeheer

Er zwerft een edelhert door de provincie Drenthe, een mannetje, al twee en een half jaar. Het dier is vermoedelijk afkomstig van de Veluwe en mogelijk ergens de IJssel over gezwommen. Heel af en toe wordt hij gezien, meestal ‘s nachts en altijd alleen. Getuigen zien zijn aanwezigheid als een verrijking van de natuur.

Maar omdat edelherten ook gevaar kunnen opleveren, een verkeersongeluk is zo gebeurd, zijn er plannen om hem af te schieten. Dat is wettelijk toegestaan op basis van provinciale regels die bepalen dat onuitgenodigde wilde hoefdieren in Drenthe niet gewenst zijn. Grof samengevat komt het er op neer dat het edelhert alleen welkom is als er voldoende politiek draagvlak bestaat.

Dat draagvlak is er niet.

Door de verschijning van het Drentse edelhert moest ik denken aan paleiscomplex de Zwinger in Dresden. Je kunt daar de Porzellansammlung bekijken, een bijzondere verzameling met porselein uit zowel Azië als Europa. In een van de zalen wordt het beeld Legende Des Heiligen Hubertus van Johann Joachim Kaendler uit 1741 bewaard.

De Legende Des Heiligen Hubertus

De Legende Des Heiligen Hubertus is een fascinerend kunstwerk. De knielende figuur met aan een koord op zijn rug een waldhoorn en zijn hoed op het mos bij de paddenstoelen, het paard onder de bomen met fijne gekartelde blaadjes, het hondje dat opziet naar een hert met in het gewei het Christuskind – alles met onvoorstelbaar veel beheersing uitgevoerd in fragiel wit aardewerk.

Voor nieuwe wonderen is in Drenthe vooralsnog geen plaats.

Achter het ontstaan van het Europese porselein gaat een aardig verhaal schuil. Het vertelt over de Saksische vorst Augustus de Sterke die niet langer zijn geld wilde uitgeven aan door Hollanders geïmporteerd porselein uit China. Hij zette in de kelder van zijn paleis een alchemist aan het werk. Na vele experimenten kon in 1710 in Meissen, niet ver van Dresden, een keramiekwerkplaats worden geopend.

Hoogtepunt in de geschiedenis van de Europese keramiek

Dertig jaar na de opening van de werkplaats werden in Meissen uitzonderlijke verfijnde beelden gemaakt. Met name Kaendler (1706 – 1775) toonde zich een meester; zijn creaties werden door vorsten gebruikt om bondgenoten te paaien. Diens Legende Des Heiligen Hubertus geldt als hoogtepunt in de geschiedenis van de Europese keramiek. Niet eerder werd zo verfijnd met zoveel vaardigheid en kwetsbaar keramiek een bijzonder verhaal verteld.

De legende vertelt over Hubertus van Luik, die in 683 na de dood van zijn vrouw in het kraambed troost zocht in het schieten van een imposant hert. Hubertus deed dat ook op Goede Vrijdag, de dag van de kruisiging en dood van Christus. Toen hij het dier bijna te pakken had, keerde het zich om en verscheen een lichtend kruis tussen het gewei. Daarop gebood een stem Hubertus zijn leven in dienst van Christus te stellen.

Schutspatroon voor jagers

Hubertus nam de opdracht zeer serieus. Hij reisde naar Maastricht waar hij uiteindelijk bisschop werd, later werd hij zelfs bisschop van zijn geboortestad Luik. Nog weer later, Hubertus was toen al eeuwen dood, werd hij door de katholieke kerk aangewezen als schutspatroon voor jagers.

Dat is hij nog steeds.

Van jager tot heilige en beschermer, dat alles na een Goede Vrijdag in het bos. Anno 2020 is zo’n schitterende carrière nauwelijks voor te stellen. Niet alleen omdat het geloof in het woord van Christus tanende is, maar nog meer omdat ons geloof in wonderen is afgenomen. Wanneer klinkt tijdens een wandeling door het bos nog een stem uit het niets die ons opdraagt iets te doen wat goed kan zijn?

Nog steeds trekken we de bossen in, of wat daarvan over is. Meestal doen we dat niet om te jagen, maar om een frisse neus halen. Lekker uitwaaien. Het hoofd leegmaken. Misschien kunnen we, heel romantisch, al dwalend één worden met de omringende natuur. Of, mooier nog, oog in oog komen te staan met een wild dier.

De waan van de dag

Als we geluk hebben, kan zo’n ontmoeting een sensatie te weeg brengen. Een waar we, bij gebrek aan de stem van buitenaf, zelf betekenis aan mogen geven – anderen doen het niet voor ons. Leggen we onszelf een opdracht op? Bedenken we wat goed voor ons kan zijn? Vaker wandelen, minder handelen naar de waan van de dag?

Hubertus zocht troost in het schieten van een imposant hert

Meestal komt de confrontatie in de natuur neer op het begroeten van vreemden die er ook eventjes uit willen zijn. Daarna vervolgen we ons pad langs de paaltje naar het pannenkoekenrestaurant of de parkeerplaats.

Voor Hubertus leidde de confrontatie met het hert naar een ander leven. Wat zou zijn legende in deze tijd betekenen? Een mooi verhaal voor thuis misschien. Of een nieuwsbericht in de krant over tastbaar bewijs dat het nog niet gedaan is met de biodiversiteit. Je kunt de ontdekking van het Drentse edelhert ook opvatten als teken van hoop. Het hert toont de kracht van de natuur en laat zien dat er wonderen mogelijk zijn, alle onheilsverhalen over de monocultuur te spijt.

Hert en koningin Elizabeth

In de film The Queen van regisseur Stephen Frears is op een heel andere manier een rol weggelegd voor het edelhert. Dat merkt de kijker als koningin Elizabeth na de tragische dood van haar schoondochter Diana op haar landgoed in Schotland onverwachts met het dier wordt geconfronteerd. Elizabeth is zeer gespannen, kort daarvoor is ze door pech met haar auto gestrand in een rivier. Ze moet huilen en ziet dan het hert. En het hert ziet haar.

Net als Hubertus komt ze tot een inzicht. Pas later wordt duidelijk welk. Eerst gaan haar zoons nog tevergeefs op jacht naar het dier. Het blijkt reeds neergeschoten op een naastgelegen landgoed, door een bankier die tegen betaling aan een hertenjacht deelneemt. Als Elizabeth gaat kijken hoe ze daar met het hert omgaan, ziet ze het levenloos aan de achterpoten hangen in een abattoir en vereenzelvigd ze het kadaver met haar koningschap. Onthoofd door het volk, door het nieuwe geld dat de bankier vertegenwoordigd.

Schrijver van The Queen is Peter Morgan, tevens auteur van The Crown. In het vierde seizoen van de gelijknamige Netflix-serie is opnieuw een rol weggelegd voor het edelhert. Het dier is dan door een betalende plezierjager aangeschoten en naar de koninklijke landerijen gevlucht. Daar wordt het hert ontdekt door Diana en vervolgens op haar aanwijzingen - let op de wind - doodgeschoten door prins Philip.

Morgan presenteert de ontdekking van het hert door Diana als onderdeel van een test die laat zien of de aankomend verloofde van prins Charles oog heeft voor wat belangrijk is en of ze op haar plaats is binnen de koninklijke familie. Ze slaagt voor de test, wordt tot de familie toegelaten en tekent daarmee haar doodsvonnis, zo zal laten blijken.

Boodschapper van Christus

Het edelhert als boodschapper van Christus. Het edelhert als symbool voor een koningshuis. Het edelhert als noodlot. Als gevaar voor de orde. Als wraak van het volk. Herten kunnen alle kanten op, letterlijk en figuurlijk. Tot verwarrens toe.

Van prinses Diana wordt gezegd dat zij vernoemd is naar de Romeinse godin van de jacht, die wordt vaak afgebeeld met een hert. De pijnlijke ironie wil dat ze om het leven kwam omdat er op haar werd gejaagd. Op de godin, niet op het hert.

Vierhonderd jaar nadat Hubertus was uitgeroepen tot patroonheilige, werd diens hert vereeuwigd als beeldmerk voor flessen Jägermeister, een likeur op basis van een geheim recept, net als keramiek. Ook hierin schuilt ironie. De boodschap luidt: wie zijn leven ten goede gekeerd wil zien, verruilt het bos voor de slijterij en schenkt zich thuis bij de open haard een borrel in. Geniet, maar drink met mate. Opdat we lang en gezond mogen leven.

25.000 mensen tekenen om afschieten hert te voorkomen

In Drenthe heeft de verschijning van het edelhert inmiddels tot een petitie van Natuurmonumenten geleid die het doodschieten van het dier moet voorkomen. Volgens de laatste berichten hebben 25.000 mensen de oproep ondertekend.

Vooralsnog houdt het provinciebestuur vast aan het bestaand beleid. Zolang er gevaar is voor de verkeersveiligheid zijn edelherten niet welkom in Drenthe. Het dier dood schieten behoort tot de mogelijkheden. Een andere mogelijkheid is opsporingsambtenaren de opdracht geven het dier te verdoven en naar zijn plek van herkomst te brengen. Terug naar de veilige Veluwe.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Aanrader van de redactie
menu