Hoe Tom America de boterham met kaas in de Nederpop introduceerde

Tom America, Marco Raaphorst en zanger Pieter Bon, de laatste bezetting van Mam bijeen op 10 februari 2018. Foto: Pieter Bon

De boterham met kaas is in 1986 door Tom America geïntroduceerd in de Nederlandse popmuziek via de single Maternité van MAM. Programmamaker en oud MAM-gitarist Marco Raaphorst maakte een podcastserie over het belang van dat ene nummer. ,,Een kantelpunt in de Nederlandse popgeschiedenis.”

Het begint met een aanzwellend keyboardintrootje, als de opkomende zon. Dan stelt Tom America de vraag: ,,Mam, weet jij nog wanneer ik voor het eerst een boterham met kaas gegeten heb?” Zijn moeder antwoord: ,,Nou, dat is moeilijk te zeggen. Wanneer je dat precies gegeten hebt. Maar ik denk dat je toen een jaar of drie was. Toen je bij oma en opa gelogeerd was. Eh... toen Carlo geboren is.” Gitaren vallen in met in elkaar vervlochten partijen waarna een stuwende repetitieve baspartij het nummer vaart geeft. En ondertussen komt die ene vraag nog een paar keer voorbij: ,,Mam weet jij nog wanneer ik voor het eerst een boterham met kaas gegeten heb?” (tekst loopt door onder de illustratie)

Muzikant en programmamaker Marco Raaphorst noemt de single Maternité (moederschap) uit 1986 van de Tilburgse band MAM een kantelpunt in de Nederlandse popgeschiedenis. Hij greep twee jaar terug het 30-jarig bestaan van de single aan voor een zesdelige podcast over het nummer. ,,Het is veel op de radio gedraaid maar een hit is het niet geworden.” Raaphorst, die zelf als gitarist deel uitmaakte van de laatste editie van MAM sprak met bandleden en andere betrokkenen. Er zat meer werk in dan hij dacht. Daardoor verschijnen de podcasts nu pas.

Spinvis en Henk Hofstede zijn fan

Raaphorst: ,,Voor MAM betekende het nummer de overgang naar de Nederlandse taal en naar een andere muzikale stijl. Het had onder muzikanten veel invloed.”

Zonder Maternité had Spinvis zijn muzikale vorm niet gevonden. ,,Het lied worstelde zich los van de traditie van Nederlandse vertelliedjes. De woorden van Maternité gingen alleen over zichzelf. Het was in het oor springend dat Tom niet aan zijn moeder vraagt wat liefde is. Maar wel: Weet jij nog wanneer ik een boterham met kaas gegeten heb?”, zegt Erik de Jong (Spinvis).

Henk Hofstede (The Nits) meent dat America met Maternité de documentaire vorm in het Nederlandse lied introduceerde.

La Grande Parade

Het was Hofstede die America voor de lp La Grande Parade uitdaagde om een lied te maken geinspireerd op één van de schilderijen die werd geëxposeerd in de gelijknamige afscheidstentoonstelling voor directeur Edy de Wilde van het Stedelijk Museum in Amsterdam. Tom America koos voor het schilderij Maternité van Pablo Picasso. (tekst loopt door onder de illustratie)

,,Maternité was eigenlijk een lelijk schilderij in de mooist mogelijke betekenis. Het is niet pleasing . Het doet geen moeite prettig over te komen. Het is een portret van een moeder met kind. Met vette lijnen heel grof geschillderd”, zegt America in de podcast van Raaphorst over het doek dat hem aanzette tot het componeren van Maternité. ,,Moederschap. MAM was mijn band. Hoe dicht kun je op elkaar zitten.”

'Niet erg rock'n roll'

'Toen Raaphorst het nummer voor het eerst op de radio hoorde, was hij danig onder de indruk. ,,Dat was een ongelofelijk moment. Het gebruik van een heel persoonlijke en vreemde tekst was bijzonder. Het is niet ook niet erg rock en roll om over een boterham met kaas te zingen.”

 

Tom America noemde het nummer ,,een belangrijke stap op weg naar de ontwikkeling van een eigen vorm. Toen ik het maakte wist ik dat ik met de billen bloot ging.” Het lied kent Braziliaanse verwijzingen naar Heintje en Frits Rademacher, want America is een Limburger van geboorte. ,,In het midden zit een vette basssolo, geinspireerd op de vette lijnen van het doek.”

Briljant lied, belangrijke band

America noemt het lied een zoektocht. ,,Er zitten dissonanten in, dat is niet erg. Lou Reed en Neil Young gaan soms net over het randje maar dat geeft wel authenticiteit. Het nummer was niet gemaakt op schoonheid maar op onderzoek.”

 Onderzoek dat Raaphorst ruim dertig jaar later grondig over heeft gedaan. ,,MAM werd destijds weggezet als lullig, artyfarty en moeilijkdoenerij. Met de podcast wil ik dat rechtzetten. Maternité was een briljant lied, MAM was een belangrijke band voor Nederland. Dit beschouw ik als cultureel erfgoed.”

De podcasts zijn hier te beluisteren.

Luister hieronder naar studioversie en de live versie van Maternité:

 

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
menu