Jaap van Zweden raast door het leven

Hij staat drie dagen voor het Rotterdams Philharmonisch Orkest, snelt dan de halve aardbol over, om over vier weken weer in Amsterdam te dirigeren. Dirigent Jaap van Zweden leeft in een permanente race tegen de klok.

Of hij nog tijd voor zichzelf heeft? ,,Nee”, zegt Jaap van Zweden (55) beslist. ,,Niets in het leven is zonder offers. Ik verkeer in de gelukkige omstandigheid dat ik veel word gevraagd en daar hangt een prijskaartje aan. Dat weet ik en dat beseft mijn gezin.” De agenda van Jaap van Zweden laat zich het best vergelijken met het reisschema van een overspannen rugzaktoerist.

Wagner

Hij is deze dagen in Nederland voor concerten met het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Daarna spoedt hij terug naar de Verenigde Staten ter voorbereiding van het afscheidsprogramma bij zijn huidige werkgever, het Dallas Symphony Orchestra. Dan volgt overleg met zijn baas vanaf 2018, de New York Philharmonic, over de eisen aan de verbouwing van de David Geffen Hall, de thuisbasis van het orkest. En intussen werkt hij als dirigent van het Philharmonic Orchestra in Hongkong aan cd-opnamen van Der Ring des Nibelungen van Richard Wagner.

Als gastdirigent staat hij de komende tijd ook nog voor beroemde orkesten in Cleveland, Chicago, Los Angeles, Parijs en Londen. En in mei voert hij als eerste Nederlander met de Weense Staatsopera en de Wiener Philharmoniker Wagners opera Lohengrin uit.

Leonard Bernstein

Op tv geeft de documentairereeks Jaap van Zweden: een Hollandse maestro op wereldtournee een treffende inkijk in het overbezette bestaan van de Amsterdammer. Donderdag was aflevering 6 te zien over de bezeten maestro. ,,Als je toestemming geeft dat mensen over je schouder mee mogen filmen, moet je geen mooi weer spelen. Ik ben altijd mezelf. Er zijn momenten dat ik me tijdens repetities opwind. Maar het wordt nooit persoonlijk.”

,,Ik heb een diep geloof in de mensen met wie ik werk en wil hen naar het hoogste niveau tillen. Dat leidt soms tot pittige momenten. Want ik zie de klok wegtikken. Je wilt er eigenlijk nog twee dagen bij hebben, maar die tijd heb je niet.”

In 2018, als hij aantreedt als muzikaal leider van de New York Philharmonic, zal hij ongetwijfeld terugdenken aan het moment dat de grote Amerikaanse dirigent Leonard Bernstein hem tijdens een repetitie met het Koninklijk Concertgebouworkest in Amsterdam het dirigeerstokje overhandigde. Bernstein wilde zelf de orkestklank vanuit de zaal beluisteren en vroeg zijn eerste violist, toen negentien jaar oud: ‘Neem jij het even over…’

In de voetsporen van Mahler

In 1995 stapte de concertmeester over naar het dirigentschap, waar hij uitgroeide tot een van de meest gewilde orkestleiders ter wereld. Zijn benoeming in New York, 37 jaar na het stokje van Bernstein, is een bekroning van die carrière. ,,Het New York Philharmonic Orchestra kent een enorme traditie. Met groten als Bernstein en Lorin Maazel, Arturo Toscanini, de Nederlander Willem Mengelberg, de componist Gustav Mahler. Dat is een rijtje, hoor.”

“Ik kreeg van de Italiaanse dirigent Riccardo Mutti een gelukstelegram na mijn benoeming. En ook mijn collega Yannick Nézet-Séguin van het Rotterdams Philharmonisch Orkest liet van zich horen. Hartverwarmend.”

Stichting Papageno

Naast zijn hectische muzikale bestaan is Van Zweden er ook voor de Stichting Papageno, die ouders van autistische kinderen met raad en daad bijstaat. Zijn vrouw Aaltje en hij richtten in 1997 de organisatie op en vernoemden haar naar de vogelvanger uit Mozarts Die Zauberflöte . Het Papageno Huis in Laren bestaat nu een halfjaar, met Aaltje van Zweden als de stuwende kracht achter het project. Benjamin, de autistische zoon van het echtpaar, verblijft in het huis.

Aaltje van Zweden: ,,Hij zei: ‘Zo, ik ga hier wonen,’ toen we het huis bezochten. ‘Ik ben helemaal klaar met Amsterdam. En op pakjesavond en met kerst blijf ik hier ook.’ Dat was natuurlijk geweldig, maar ook moeilijk. Ineens was Ben niet meer thuis.”

Autisme

Het huis moet jongvolwassenen leren op zichzelf te wonen om later weer uit te vliegen. Het is voorzien van een restaurant, sportruimte en concertzaal. ,,Muziek is een essentieel onderdeel”, zegt Aaltje van Zweden. Het Papageno Huis verzorgt cursussen voor de twaalf vaste bewoners en dagbesteding voor zestig jongvolwassenen met autisme. ,,Dankzij vele vrijwilligers is het een bruisende plek.”

De stichting werkt samen met de Nederlandse Vereniging voor Autisme en het Utrechts Medisch Centrum. Volgende doel is een vroeg-diagnostisch centrum voor kinderen bij wie autisme wordt vermoed. De Kiwanis Club Amsterdam haakt aan door ter haar eigen 50-jarig bestaan te vieren in de RAI met een benefietconcert voor de Stichting Papageno. Op 5 april dirigeert Jaap van Zweden er een Mozartprogramma met het kamermuziekensemble Camerata RCO (leden van het Concertgebouworkest) en de pianobroers Arthur en Lucas Jussen.

Zaterdagavond staat Van Zweden met Rotterdams Philharmonisch Orkest in TivoliVredenburg, in Utrecht. Het concert is uitverkocht.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
menu