Hoe het Peter de Grote Festival de actualiteit binnensmokkelt in een programma met zwarte en vrouwelijke componisten

Hoe breng je de actualiteit in een festival voor kamermuziek? Laat dat maar over aan het Peter de Grote Festival.

Het Hermitage Kwartet speelt Beethoven, wegens 251 jaar.

Het Hermitage Kwartet speelt Beethoven, wegens 251 jaar.

Actualiteit, het is ook maar betrekkelijk. Vorig jaar zou het 250 ste geboortejaar van Ludwig van Beethoven een belangrijke rode draad zijn in het Peter de Grote Festival. Maar helaas, zoals zo veel ging ook dat niet door.

,,Dat was wel een beetje sneu voor Beethoven”, zegt Paul Komen, pianist en artistiek leider van het festival. Dus staat er dit jaar doodleuk een serie op het programma onder de noemer Beethoven 251 jaar , met onder andere het speciaal voor dit festival opgezette Hermitage Kwartet . ,,Die muziek blijft altijd actueel.”

Brexit, het domste wat je kunt doen

Iets actueler in de traditionele zin des woords is de serie Splendid Isolation , overigens ook al deels doorgeschoven van de vorig jaar gesneuvelde editie. Aanleiding: de Brexit. Die titel slaat op het Britse eilandgevoel en de eigenzinnigheid die daarmee gepaard gaat, ook in de muziek.

,,Die Brexit, dat is het domste wat je kunt doen. En toch zetten ze het door. Dat eigenwijze, dat excentrieke, zit ook in de muziek, en dat gaat tot op de dag van vandaag gewoon door.” Daarom graast het festival gretig door de Britse muziekgeschiedenis. Komen noemt het stuk Façade , van William Walton. ,,Dat is heel absurdistisch, bijna Monty Python. Maar dan dus van lang voor die tijd.”

Onderdeel van die Splendid Isolation -serie is ook een blokje met vrouwelijke componisten. Een andere lang veronachtzaamde groep (om het woord ‘minderheid’ maar even te mijden) is die van zwarte componisten. Vandaar twee programma’s onder de titel Black Music Matters.

Zwarte muziek doet ertoe

Toen Komen eenmaal besloten had dat zijn festival daar, in de tijd van Black Lives Matter, niet meer aan voorbij kon gaan, ging er een wereld voor hem open. ,,Ik kende wel een paar zwarte componisten, maar toen ik ging speuren kwam ik er tientallen tegen. Met vaak fantastisch repertoire.”

Bij dat speurwerk kwam internet uiteraard goed van pas, ,,ik had dit niet graag dertig jaar geleden willen doen. Dan was je al snel blijven steken. Nu zijn er allerlei databases , dat maakt het wel gemakkelijker.” Bij zijn onderzoek kwam Komen niet alleen veel mooie muziek tegen, ,,ik had er wel tien concerten mee kunnen vullen”, maar ook allerlei schrijnende verhalen, ,,mensen die vanwege kleur of afkomst helemaal niet aan de bak zijn gekomen.”

Van die zwarte componisten geniet William Grant Still (1895-1978) nog wel enige bekendheid. Maar een man als Thomas ‘Blind Tom’ Wiggins (1849-1908) is toch wel in de vergetelheid weggezonken – en met zo’n naam denk je eerder aan een bluesman. Maar in zijn tijd was Wiggins beroemd als wonderkind op de piano, imitator, geheugenkunstenaar en componist.

Een vroeg slachtoffer van cancel culture

Van hem wordt het stuk Battle Of Manassas gespeeld, over een van de eerste veldslagen in de Amerikaanse Burgeroorlog. Door dat stuk werd hij een vroeg slachtoffer van cancel culture : hij zou de Zuidelijken, die voor de slavernij waren en die deze slag wonnen, verheerlijken en dus boycotten zwarte kranten hem.

Komen: ,,Hij was een van de best verdienende musici van zijn tijd, maar het is hem allemaal afgenomen. Heel triest eigenlijk. Hij was vermoedelijk autistisch, en heel moeilijk in de omgang. Maar met een onvoorstelbaar gehoor en een absurde pianistische techniek. En wat die man schreef was heel bijzonder.”

Eleanor Alberga (1949), Brits componiste van Jamaicaanse komaf, heeft het beter getroffen. ,,Daar heb ik echt een hartverwarmend contact mee, zij is bijzonder aardig en coöperatief.” Het voordeel van nog levende componisten, ,,maar dat is niet vanzelfsprekend, hoor.”

Geen festival zonder festivalcafé

Alberga laat haar Jamaicaanse achtergrond in haar composities subtiel doorklinken. Bij haar oudere Amerikaanse vakgenoten hoor je vaak de spirituals terug, ,,soms vrij letterlijk. Zo’n Grant Still doet dat veel abstracter, maar die invloed is er wel degelijk. Veel meer dan bij blanke componisten.”

Of er ook zo’n gemeenschappelijk kenmerk is bij de vrouwelijke componisten in bijvoorbeeld programmaonderdeel Splendid Isolation: The Female Touch , daar gelooft Komen niet in. ,,De menselijke emoties omspannen zo’n ontzettende reikwijdte, dat is niet terug te brengen tot ‘typisch vrouwelijk’.”

Waarom ze dan toch apart zetten en niet in het reguliere programma integreren? ,,Mensen vinden het erg prettig om dingen thematisch een beetje bij elkaar te houden. Vrouwen krijgen toch minder aandacht, en op deze manier lukt dat wel.”

En dat past ook bij de missie van het Peter de Grote Festival. ,,We beogen altijd een mix te maken, we willen altijd dingen laten horen die de mensen niet kennen. Het repertoire een beetje uitbreiden. Dat verwacht ons publiek ook van ons. Er zijn al genoeg festivals die draaien om het standaardrepertoire. Prachtig, niets op tegen, maar als wij dat doen zouden de mensen teleurgesteld zijn.”

Het Peter de Grote Festival speelt zich als vanouds af op verschillende plekken, kerken vooral, in Groningen en Drenthe (en één in Friesland, te Beetsterzwaag). Het programma omvat nog veel meer, onder andere de populaire serie Young Masters met jong talent van het Groninger Prins Claus Conservatorium, waar Komen les geeft.

Hij moet zelf ook aan de bak, in het programma Stravinsky in miniatuur : L’Histoire du soldat in een compacte trioversie en het ooit zo geruchtmakende orkestwerk Le sacre du printemps maar dan in een versie voor piano vierhandig, met partner Nata Tsvreli. ,,Dan hoor je weer heel andere aspecten. Vooral de ritmische dingen krijgen op die manier veel meer scherpte.”

Opnieuw: een breder repertoire, een andere manier om naar de dingen te kijken. Waar festivals al niet goed voor zijn. Daarover gesproken: voor het eerst is er ook een festivalcafé, in het Prins Claus Conservatorium. ,,Ik geloof dat daar na corona grote behoefte aan is.”

Peter de Grote Festival: 16 tot en met 24 juli

www.peterdegrotefestival.nl

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
menu