Nieuwe methode zorgt voor doorbraak bij onderzoek in Groningen naar de Bijbel: 'Het voelt alsof we de schrijvers de hand kunnen schudden'

Nieuw, revolutionair onderzoek in Groningen naar de Dode Zeerollen heeft tot een doorbraak geleid, die internationaal opzien baart.

Een fragment van de ruim tweeduizend jaar oude Jesaja-rol die in Groningen is onderzocht.

Een fragment van de ruim tweeduizend jaar oude Jesaja-rol die in Groningen is onderzocht.

Met behulp van kunstmatige intelligentie-technieken is vastgesteld dat, zoals door sommigen al werd vermoed, een ruim tweeduizend jaar oud handschrift van het Bijbelboek Jesaja inderdaad door twee verschillende kopiisten is geschreven. Het is het eerste officieel gepubliceerde resultaat van het onderzoeksproject The Hands that Wrote the Bible .

Blik op een tot nu toe onbekende wereld

,,Het klinkt misschien niet erg spectaculair”, zegt onderzoeksleider Mladen Popovic, decaan van de Faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen en hoofd van het Qumran Instituut. ,,Maar door dit onderzoek wordt een deur geopend naar een wereld waar we voorheen geen toegang tot hadden: die van de individuele schrijvers van de Dode Zeerollen.”

Met behulp van nieuwe technieken, die ontwikkeld zijn door Lambert Schomaker en Maruf Dhali, kunstmatige intelligentie-experts van de RUG, is het handschrift van de Jesaja -rol tot in de kleinste details in kaart gebracht en geanalyseerd. Popovic: ,,De vorm van de letters en de inktverdeling verraden veel over de schrijfhouding en de training van de schrijvers.”

Statistisch significante verschillen

Waar voorheen de wetenschappelijke analyse van deze handschriften neerkwam op visueel natte vingerwerk van individuele specialisten, zijn nu met computeranalyses statistisch significante verschillen aangetroffen. ,,We kunnen concluderen dat halverwege de Jesaja -rol een tweede schrijver het van de eerste heeft overgenomen. Hun schrijfstijl lijkt wel erg op elkaar. Dat kan erop wijzen dat ze dezelfde schrijftraining hebben gehad.”

Schomaker en Dhali hebben de handschriften eerst digitaal in kaart gebracht. ,,Niet alleen de complete letters zijn in beeld gebracht”, zegt Popovic. ,,Ook de krommingen van de letters op detailniveau.” De enorme datasets die dat opleverde zijn onmogelijk visueel door een mens te analyseren. Zo bevat de Jesaja -rol alleen al zo’n 5000 alefs (de Hebreeuwse ‘a’).

De gegevens zijn in Groningen geanalyseerd met speciaal daarvoor ontworpen kunstmatige neurale netwerken. Het resultaat van deze eerste proeve van digitale paleografie is vandaag gepresenteerd in een artikel in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS ONE .

‘Alsof we de Bijbelschrijvers de hand schudden’

Twee weken geleden werd het onderzoek tijdens een online symposium van het Qumran Instituut en het Bernoulli Instituut al gepresenteerd aan een internationaal gezelschap specialisten op het gebied van oude handschriften en kunstmatige intelligentie.

Popovic is ervan overtuigd dat de in Groningen ontwikkelde methode het begin is van een nieuw onderzoeksveld in de wetenschappelijk studie naar de Dode Zeerollen. ,,Dit verandert de manier waarop wij werken”, stelt hij. ,,Dit onderzoek verschaft inzicht in de onderlinge relaties tussen de schrijvers, hun training en hun professionaliteit. De namen van de schrijvers zullen we nooit kennen, maar het voelt alsof we ze nu de hand kunnen schudden.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Cultuur
Wetenschap
Universiteiten
menu