Festival Noorderzon in Groningen klampt zich niet vast aan behaalde successen - liever balancerend op de rand dan gemakzuchtig in het midden

Festival Noorderzon biedt straks weer een reeks buitenlandse acts, na een jaar corona-absentie. Verder duikt het festival dieper de maatschappij in, met meer relevante talkshows. Vandaar nu dat ‘&Society’ achter ‘Performing Arts’.

Khashabi Theatre.

Khashabi Theatre.

Mark Yeoman, artistiek directeur van het Noorderzon, is voor de 21ste keer verantwoordelijk voor het programma. Vaste man dus. Wat iets anders is dan vastgeroest. Het Groningse zomerfestival ontwikkelt zich nog altijd. Talkshows en presentaties zullen gestaag terrein winnen.

Yeoman: ,,Eerder trokken ze in tenten verrassend veel publiek. We willen een grotere rol spelen bij maatschappelijke ontwikkelingen. Daarop inhaken. We beginnen dit jaar voorzichtig”, zegt hij. ,,Ik wil af van de term randprogrammering. We zoeken niet de rand op, ‘t staat centraal.”

Een avond over de relatie tussen mens en machine

Zoals theatermakers dikwijls reflecteren op het echte leven, ligt zo’n voor- of nazit in het verlengde. ,,Neem de Zwitser Simon Senn. Hij komt met een voorstelling over Artificial Intelligence . Een actueel thema dat diep op ons bestaan ingrijpt. Dat koppelen wij aan een avond in de Spiegeltent, over de relatie tussen mens en machine. Met inspirerende gasten.”

Hij voegt eraan toe, min of meer ter geruststelling: ,,Noorderzon wordt géén pedagogisch festival. We willen alleen niet blijven hangen in ons succes.” Bovendien ontbreekt de lichte toets niet. ,,Zo is er een avond over eten.” Hiervoor is radiomaakster Petra Possel ( Mangiare ) uitgenodigd.

De avonden met Arno van der Heyden passen in dezelfde categorie. Hij verruilt zijn Arno’s Aperitief voor een dagelijkse latenightshow, getiteld Be My Guest , voor gasten met een ongebruikelijke hobby of afwijkende mening. En dan niet in de gebruikelijke spiegeltent (die er nog wel staat) maar in de nieuwe, grote. Op de plek van de Romeo Tent, wegens corona tijdelijk een ongewenste vreemdeling.

Voorheen Literaturia

De diepte zoekt ook presentator en curator Stefan Nieuwenhuis. Zijn Literaturia is omgedoopt in Voorheen Literaturia , omdat literatuur (steeds) meer is dan boeken en telkens in verandering is. Wat te zeggen van Marcel van Roosmalen, Stephanie Hoogenberk, Peter Middendorp en Janneke van der Horst, in het onderdeel Voetbalverhalen en dan nog een beetje literatuur erbij.

Programmeren en een festival aansturen gaat wel even anders dan twintig jaar geleden, beaamt Yeoman. ,,Het is een geoliede machine geworden, een professioneel beest. Dat kan ook niet anders. Alles is meer geregeld in de maatschappij van nu. Je moet veel meer ver vooraf plannen. Het was vroeger heel ruw. Ik mis dat soms wel eens.”

‘Als je een muur niet ziet, kun je er soms dwars doorheen’

De professionalisering maakt Noorderzon minder kwetsbaar. ,,Dat is het goeie eraan. We moesten vaak maar hopen dat het goed kwam. ‘I’ve always reckoned on the kindness of strangers ’, laat Tennessee Williams zijn personage Blanche zeggen in A Streetcar Named Desire . Zo was het. Maar de onwetendheid had ook voordelen. Als je een muur niet ziet, kun je er soms dwars doorheen. Ken je vooraf de obstakels, dan ga je op zoek naar omwegen die achteraf misschien onnodig zijn geweest.”

Hoe dan ook zit Noorderzon goed met Groningen. ,,Als je ziet wat hier in twintig jaar is gebeurd. Toen ik begon was Groningen een groot dorp waar aardig wat níet te doen was. En dan nu! Vroeger heette het een studentenstad. Nu is het een stad met studenten. Lang niet meer zo dominant.”

Dat de universiteit als instituut een bastion is deert Yeoman niet. Integendeel. ,,Als die het maatschappelijk leven domineerde, zou dat minder initiatieven vergen van andere mensen. Laat de universiteit maar een Top 100-universiteit zijn, verder niet. Anders krijg je een luie stad.”

Niet zomaar het geschrapte programma van 2020

Yeoman had kunnen kiezen voor het programma dat hij vorig jaar door corona moest skippen. ,,Wilde ik niet. De wereld is veranderd. Dus het programma ook.” Wel zien we een aantal oude bekenden terug. ,,Gezelschappen waarop ik kan vertrouwen. Waarmee ik contact ben blijven houden.”

Dat was zowel een inhoudelijke als praktische keuze. ,,Onlangs zat ik voor het eerst sinds vijftien maanden in de trein. Ik heb ook niet gevlogen.” Niks live gezien. Yeoman scant acts ook via Youtube, maar dat is toch anders.

Ook mét dat reizen was hij uitgekomen bij Nature Theatre of Oklahoma. ,,In 2007 waren wij de eerste plek in Europa waar ze speelden. Nu is het een wereldberoemd gezelschap. En totaal gek. Burt Turrido, an opera is een soort opera voor mensen die opera haten. Drie uur lang, iconisch.” Grijnzend: ,,Ik ga ervan uit dat bij de pauze een derde van de bezoekers wegloopt. De rest blijft en heeft ‘t erna nog het hele festival over.”

,,Mensen zullen wel weer zeggen: ‘Dat was weer zo’n raar Noorderzon-dingetje’. Het mag ook niet voor de hand liggen. Het is heus niet allemaal ingewikkeld, het moet geen highbrow-festival zijn. Maar voor iets ‘leuks lekker makkelijks’ moet je niet per se naar Noorderzon.”

Een 21+-voorstelling

Een andere terugkomer is El Conde de Torrefiel uit Barcelona, met twee voorstellingen, waarvan KULTUR21+ , een zoektocht naar de grenzen van theater, inderdaad een 21+-voorstelling is. Wel héél ‘oud’, naar Nederlandse maatstaven.

,,Dat lijkt hier wat overdreven, maar ik wil mijn dochter van 19 er niet heen hebben. De voorstelling is zacht van inhoud maar heel hard gebracht. Niet zozeer shocking, maar wel eh... volwassen. De tweede voorstelling, Adem in , is een prachtige, poëtische één op één-voorstelling. Speciaal voor de lockdown gemaakt.”

La Tristura presenteerde al eerder een productie over de kwetsbare democratie in Spanje. Nu blikt Renaissance terug op de ijkpunten in de pas vijftig jaar oude democratie van het land. Circa is het Australische ‘nouveau’ circusgezelschap dat we al langer kennen in Groningen. Met genoegen.

Het bezorgt het Noorderplantsoen de meest spectaculaire tent, van zilveren bollen, voor hun springkasteelvoorstelling Bounce . Yeoman: ,,Verder zeg ik niks”. Toch wel: dat dit pas de tweede speelbeurt wordt na de première in Madrid deze zomer. Een eerder geplande speelreeks viel weg. Nature Theatre of Oklahoma viert in Groningen daardoor zelfs zijn première.

Een circusartiest, afgestudeerd in wis- en natuurkunde

Ook terug is 600Highwaymen, nu met An encounter - a thousand ways (part two) . ,,Fantastisch stuk. Over de herontdekking van intimiteit. Die zijn we deels kwijtgeraakt afgelopen jaar. Past dus heel erg bij deze tijd.”

Vanzelfsprekend zijn er daarnaast voor Groningen nieuwe, ongeziene makers, zoals Weronika Szczawińska uit Warschau met Onco , een stuk over het overwinnen van de moeilijkst denkbare scenario’s. Bijzonder móet haast wel Control Freak zijn, multidisciplinair circustheater van de Israeliër Kulu Orr. Deze Israëlische artiest is afgestudeerd in zowel natuurkunde als wiskunde.

De dader van een museumaanslag

Yeoman wijst nadrukkelijk op The Museum van de Palestijnse regisseur Bashar Murkus/Kashabi Theatre. ,,Dat is een Palestijnse groep die in Haifa, Israël woont. Murkus is een heel spannende jonge regisseur, met een uitdagende voorstelling over een terreuraanslag in een museum, waarbij kinderen worden gedood.”

Een dader, ter dood veroordeeld, wil op het laatst de rechercheur ontmoeten die hem achter de tralies heeft gezet. ,,Het gaat over de performatieve kant van terreur. Als IS iemand onthoofdt, draaien ze daar met zeven camera’s omheen om het online te brengen. Dat is natuurlijk geen kunst, maar wel bewuste performance, met de controle over het verhaal als doel.”

Balancerend op de rand, zo’n productie. Maar dat wil Noorderzon ook zijn. Liever dat dan gemakzuchtig in het midden.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
Theater
Festivals
Noorderzon
menu