Beeldend kunstenaar Joyce Zwerver uit Groningen reisde door Azië en Nieuw-Zeeland, maar keek voor het project Mien Grunneger Laand haar ogen uit in haar eigen provincie

Ze reisde de halve wereld over. Maar haar eigen provincie kende de Groningse beeldend kunstenaar Joyce Zwerver nauwelijks. Met haar kunstproject ‘Mien Grunneger Laand’ wil ze daar verandering in brengen. En tegelijk anderen laten zien hoe bijzonder Groningen is.

Joyce Zwerver in Harkstede bezig voor haar project Mien Grunneger Laand.

Joyce Zwerver in Harkstede bezig voor haar project Mien Grunneger Laand. Foto: Nienke Maat

De verscheidenheid aan Groningse landschappen: die heeft Joyce Zwerver (31) misschien wel het meest verrast. Opgegroeid in Tolbert en sinds elf jaar woonachtig in de stad Groningen, kende ze eigenlijk maar een klein stukje van haar eigen provincie. Dus toen ze voor haar kunstproject Mien Grunneger Laand aan de wandel ging, keek ze haar ogen uit.

„Ik was bijvoorbeeld nog nooit in Ter Apel geweest”, vertelt ze in haar atelier aan de Groningse Van Leeuwenhoekstraat. „Wat een indrukwekkende bossen daar! Die had ik eerder in Drenthe verwacht. Het veenlandschap van de Doezumermieden vond ik ook heel bijzonder. Net als de zandvlaktes bij Noordlaren, de pingoruïnes bij Zevenhuizen en het wad bij Punt van Reide. En dan heb ik natuurlijk nog lang niet alles gezien.”

Twaalf wandelingen door Groningen

In de eerste drie maanden van dit jaar maakte Zwerver in totaal twaalf wandelingen door Groningen, in elk van de tien gemeenten minstens één. Dat deed ze niet zomaar; die vormden de research voor haar kunstproject.

„In 2019 had ik met mijn vriend een half jaar door Azië en Nieuw-Zeeland gereisd. Eenmaal terug wilde ik net weer aan de slag gaan, toen de de corona-epidemie uitbrak. Nederland ging in lockdown, geplande kunstprojecten werden uitgesteld of gecanceld. Mijn werk bestaat vooral uit grootschalige installaties, die op locatie ontstaan. Daar was geen mogelijkheid meer voor, dus ineens zat ik hele dagen thuis.”

Experimenteren met fotocollages

Om toch bezig te blijven, besloot ze met een andere kunstvorm te experimenteren: fotocollages. Daarmee wil ze, net als met haar installaties, een ingreep doen in de omgeving, om zo bij de kijker iets teweeg te brengen. Maar dan op het platte vlak, in plaats van driedimensionaal.

In eerste instantie gebruikte ze oude dia’s van haar ouders en foto’s van haar reis. Gaandeweg besloot ze het echter dichterbij huis te zoeken, want ook daar lag nog een onontdekte wereld.

„Vorige zomer zag ik een oproep voorbijkomen om mee te dingen naar een cultuurbeurs van de gemeente Groningen, het Hendrik de Vriesstipendium. Ineens viel het kwartje. Ik ga een voorstel indienen waarmee ik me in coronatijd artistiek kan verbreden én mijn eigen omgeving beter leer kennen, dacht ik. Dat werd Mien Grunneger Laand .”

Zwervers idee was om te voet de provincie te ontdekken en vervolgens één karakteristiek landschap te kiezen als inspiratiebron voor verschillende fotocollages en een installatie ter plaatse. De jury was net zo enthousiast over het plan als zij: ze won er afgelopen december het stipendium van 6000 euro mee (zie kader).

De toekenning motiveerde haar om ook bij andere fondsen aan te kloppen, waaronder het Mondriaan Fonds en de Kunstraad Groningen. In totaal haalde ze zo 30.000 euro voor haar project op, genoeg om er minstens een jaar voltijd aan te kunnen werken.

Altijd aan het knutselen

Van jongs af aan wist enig kind Zwerver dat ze wilde creëren, en met haar handen wilde werken. Het enthousiasme daarvoor kreeg ze met de paplepel ingegoten; haar (inmiddels gepensioneerde) ouders hadden een architectenbureau, bouwden hun eigen huis en maakten hun eigen meubels.

Zij stimuleerden de altijd knutselende Zwerver om zich op haar 16e aan te melden voor de Vooropleiding Beeldende Kunst en Vormgeving van de Groningse Academie Minerva. In het laatste jaar van de havo maakte ze daar zestien zaterdagochtenden kennis met vakken als beeldende kunst, media, ontwerpen en kunstgeschiedenis. Vooral sculptuur en fotografie trokken haar, de disciplines die ook nu nog de kern van haar werk uitmaken.

Dankzij een positieve eindevaluatie kon ze direct doorstromen naar de vierjarige bachelor van Minerva, waar ze voor de richting autonome beeldende kunst koos. Daarna volgde nog een internationale master Painting aan het Frank Mohr Instituut, eveneens onderdeel van Academie Minerva.

Enorme, minimalistische installaties

Mettertijd ging ze zich steeds meer toeleggen op enorme, minimalistische installaties, meestal gemaakt van één materiaal — bijvoorbeeld textiel, keramiek, latex of cement — en ook in één kleur. Daarbij laat ze zich inspireren door de locatie waar het kunstwerk komt te staan.

„Zonder omgeving geen werk”, vat ze het krachtig samen. „Hoe ik een omgeving beleef, bepaalt wat ik eraan wil toevoegen. Ik doe een fysieke ingreep in een ruimte, met als doel te verrassen en te verwonderen, zowel door de omvang van mijn werk als door het materiaal dat ik gebruik. Vaak zoek ik het contrast op, bijvoorbeeld door een industriële ruimte met zacht materiaal in te pakken.”

Ook voor de verhoudingen in een werk laat ze zich door de omgeving leiden. Ze zoekt houvast in bestaande elementen, zoals pilaren, ramen of tegels, en trekt de vormen, lijnen of afmetingen door in haar installaties. „Daarbij maak ik veel gebruik van de kracht van herhaling. Buiten is dat overigens lastiger dan binnen, want daar heb ik minder visuele houvast.”

Tegelijk biedt buiten werken, wat Zwerver pas sinds kort doet, ook nieuwe kansen. „Met kunst in de publieke ruimte kan ik veel meer mensen bereiken. Ook mensen die anders nooit in een museum of galerie komen. Zo plaatste ik installaties op en voor wandelpaden. Wandelaars moesten daar letterlijk doorheen om hun weg te kunnen vervolgen. En recent heb ik hoog op de wierde van Marsum, achter de Mauritiuskerk aldaar, een monumentale installatie gemaakt van knalgeel stijgerbuisgaas. Door de vorm en kleur van het werk hoop ik het publiek uit te dagen om de installatie te betreden en van daaruit op een andere manier naar de omgeving te kijken.”

Kunst laten beleven

Met haar werk wil Zwerver niet zozeer een verhaal vertellen, als wel vormen en materialen laten spreken, en bezoekers laten ervaren wat die met ze doen. Vandaar ook, dat mensen haar installaties mogen aanraken, en er vaak in kunnen rondlopen. Daarmee verworden ze van aanschouwers tot deelnemers.

„Ik wil ze bij mijn kunst betrekken en ze, liefst met al hun zintuigen, iets laten beleven. Zodat ze niet alleen met een beeld, maar met een totaalimpressie naar huis gaan. Dat maakt de ervaring intenser en vaak ook begrijpelijker.”

Hoe dat bij Mien Grunneger Laand gaat uitpakken, is nog grotendeels de vraag. Op dit moment zit Zwerver namelijk middenin de creatiefase. „Ik heb zoveel mooie plekken gezien, dat ik heb besloten om mijn project flink uit te breiden. In plaats van één wil ik nu vier installaties creëren, die een plek moeten krijgen in — voor mij — kenmerkende Groningse landschappen: in het bos, in het veen, op de wierden en aan de kust.”

,,In aanloop daarnaartoe maak ik tal van collages van foto’s, die ik tijdens mijn wandelingen heb genomen. In eerste instantie voegde ik daar een driedimensionaal element aan toe, bijvoorbeeld garen, textiel of bladgoud. Maar al doende heb ik ervoor gekozen om een ruimtelijke dimensie te creëren met de foto’s zelf. Bijvoorbeeld door afbeeldingen op een bepaalde manier repeterend te vouwen. Daar ben ik nu volop mee aan het experimenteren. Net als bij mijn installaties kies ik bij mijn collages het liefst voor één vorm en een zo beperkt mogelijk aantal kleuren. Dat zorgt voor samenhang en rust.”

Ze combineert ook foto’s van verschillende locaties met eenzelfde, vaak abstract thema. Denk aan markeringen, spiegelingen, lijnen, kleuren en structuren. Zo ontstaat er een enigszins vervreemdend beeld, dat je als kijker aan het denken zet. „Met mijn collages zoem ik in op details, met mijn installaties zoom ik juist uit. Op die manier vormen ze twee kanten van hetzelfde geheel. Het is een ontdekkingstocht hoe die zich uiteindelijk tot elkaar gaan verhouden.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Beeldende kunst
menu