In Herstory – vrouwen, verhalen, verandering krijgt de testosteron gedreven geschiedschrijving vrouwelijk tegengas

De geschiedenis wordt doorgaans verteld aan de hand van mannelijke verhalen. Museum Van Loon in Amsterdam verlegt het perspectief nu naar vrouwen.

Antoinette de Bach-van Loon (1893-1981) scheidde al na een jaar van haar man, lang voordat dit geaccepteerd was. Portret gemaakt door Lodewijk Post de Jong, 1976

Antoinette de Bach-van Loon (1893-1981) scheidde al na een jaar van haar man, lang voordat dit geaccepteerd was. Portret gemaakt door Lodewijk Post de Jong, 1976 Foto Museum Van Loon

De Great Man Theory is een 19de-eeuws idee waarvan de echo soms nog steeds doorklinkt. Volgens dat idee is de hele geschiedenis te verklaren vanuit de acties van grote helden, vanzelfsprekend mannen.

In Museum Van Loon in Amsterdam krijgt de testosteron gedreven geschiedschrijving vrouwelijk tegengas in ­ Herstory – vrouwen, verhalen, verandering . Aan de hand van portretten van vrouwen die in het stadspaleis woonden en werkten ­worden hun tot nu toe onderbelichte levensverhalen verteld.

Sommige van die biografieën zijn zoals je ze verwacht van aristocraten. Thora van Loon-Egidius (1865-1945) was dame du palais van koningin Wilhelmina en peperde het bezoek aan haar soirees graag die status in.

Ze liet zich vereeuwigen gevleid op een sofa, met een ellenlange parelketting om haar hals en tussen haar vingers. Van hoog aan de wand in de Blauwe Salon kijkt ze neer op het gewone volk.

Maar naast hautaine socialites en ­ijdele modepopjes wordt de Van Loon-stamboom ook bevolkt door non-conformisten van het zuiverste water. In het portret dat ze op 83-jarige leeftijd liet maken, heeft ­Antoinette de Bach-van Loon (1893-1981) nog steeds felgekleurde lippen en een oranje coupe, haar opgetrokken wenkbrauwen verraden een ontwikkeld gevoel voor ironie. Deze vrouw laat zich door niemand wat wijsmaken. Ook niet door haar overspelige, gokverslaafde echtgenoot, van wie ze na één jaar scheidde, lang voordat dit geaccepteerd was.

O prichting Nederlandsche bank

Ook Johanna Borski-van de Velde (1764-1846) kon prima haar eigen boontjes doppen – en die van anderen. Mede dankzij haar hebben we nu een nationale bank. Toen de oprichting van De Nederlandsche Bank spaak dreigde te lopen omdat potentiële investeerders het als concurrentie zagen voor hun eigen handels­huizen, kocht zij alle resterende aandelen op.

Zoals gebruikelijk in die tijd liet zij zich in het zakendoen vertegenwoordigen door mannen, maar zij ondertekende wel zelf haar obligaties. Het tekstbordje bij haar portret laat overigens niet onvermeld dat ­deze zakenvrouw haar fortuin had verdiend met plantageleningen – wie zelf gemarginaliseerd wordt, is niet automatisch solidair met anderen aan de voet van de apenrots.

S pil van het huishouden

Het zijn niet alleen ‘great women’ die een stem krijgen in Herstory . In de keuken wordt het verhaal verteld van Lydia Kater (1869-1937), die niet is afgebeeld op een voornaam schilderij, maar op een foto. Kater was bijna veertig jaar in dienst van de familie Van Loon en vormde de spil van het huishouden.

In een vitrine liggen ­behalve kookboekjes met voorlijke recepten voor bijvoorbeeld risotto, ook de geschriften van Lizzy van Dorp, de eerste vrouw die in Nederland afstudeerde als jurist en streed voor vrouwenkiesrecht en de rechten van huishoudelijk personeel.

Ook de andere portretten gaan ver­gezeld van dit soort contrapunten. Een feministische reformjurk naast de wufte Parijse japon van Adèle van Loon-Touchard bijvoorbeeld. Of een exemplaar van de Wet tot opheffing van handelingsonbekwaamheid waarmee pas in 1956 de juridische ­status van getrouwde vrouwen als tweederangsburger werd opgeheven. Deze goed gekozen objecten geven de biografieën bedding. En ze onderstrepen nog maar eens dat je geschiedenis niet in je eentje schrijft.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Beeldende kunst
menu