Matigheid zou onze levensstijl moeten zijn, maar het verlangen naar meer blijkt sterker in 'Grenzen aan de vooruitgang' van Henk Smeijsters | boekrecensie non-fictie ★★★☆☆

.

Matigheid betrachten is een deugd en niet de minste. Aristoteles al voerde matigheid op als een van vier hoofddeugden, naast dapperheid, verstandigheid en rechtvaardigheid. Met verstand matigheid betrachten vormt het fundament voor een behoedzame levensstijl, aldus Henk Smeijsters, andragoog, musicoloog en cultuurfilosoof, in Grenzen aan de vooruitgang.
Lees meer over
Boeken

We kunnen en mogen niet langer vertrouwen op groei en technologische innovatie als oplossing voor de problemen die de wereld bedreigen, vindt Smeijsters, die een groot deel van zijn boek wijdt aan kritiek op degenen die dat vertrouwen prediken. Natuurlijk kent technologische innovatie vele zegeningen, maar zolang zij in het teken blijft staan van het scheppen van schaarste en daarmee van economische groei, brengen haar oplossingen nieuwe schaarste-problemen met zich mee. Het optimisme waar het vertrouwen in innovatie op is gestoeld is dus niet gerechtvaardigd. Behoedzaamheid moet daarom de boodschap zijn, sterker: dat moeten wij tot onze levensstijl maken.

Maar hoe? Hoewel we best beseffen dat matigheid een deugd is, blijkt het verlangen naar ‘meer’ en ‘groter’ meestal sterker. We moeten dus kritischer worden en leren inzien dat groei-denken, meritocratie, neoliberalisme en technocratie niet de oplossingen bieden die de wereld nodig heeft. En we moeten ook kritischer over onszelf en onze handelingskeuzen nadenken: we moeten meer doen aan zelfreflectie.

Daar is allemaal niets mee mis, maar Smeijsters’ betoog ontbeert nogal eens filosofische diepgang. Meer zelfreflectie klinkt mooi, maar betekent zonder nadere precisering weinig meer dan dat tegenover blind optimisme in technologische vooruitgang doemdenken komt te staan.

Economische groei en schaarste hangen nauw met elkaar samen: de laatste, die feitelijk een economische en dus menselijke creatie is, is in zekere zin de motor van de eerste. Op het eerste gezicht lijkt de creatie van schaarste voort te vloeien uit begeerte, uit het willen hebben wat anderen hebben. Maar daarachter gaat iets fundamentelers schuil, zoals de Nederlandse filosoof Hans Achterhuis omstandig aantoonde in Het rijk van de schaarste . Dat is mimetische begeerte: willen hebben wat anderen willen hebben, of waarvan je denkt dat anderen dat willen. Marketingcampagnes maken dankbaar gebruik van mimetische begeerte: door mensen voor te spiegelen dat bepaalde begeertes bij anderen leven, plant je die begeertes in hun bewustzijn.

De zelfreflectie die Smeijsters bepleit, heeft aangrijpingspunten nodig om zinvol te kunnen zijn. Mimetische begeerte is zo’n aangrijpingspunt.

#

Titel Grenzen aan de vooruitgang – op weg naar een behoedzame levensstijl

Auteur Henk Smeijsters

Uitgever ISVW

Prijs 19,95 euro (152 blz.)

★★★☆☆

Nieuws

menu