Zes vragen over beroemde filmportretten. Acteurs lijken zelden op de beroemde mensen die ze uitbeelden op het witte doek. Maakt dat iets uit?

Biopics - films die over historische personen gaan - hebben een ding gemeen: de hoofdrolspelers lijken maar zelden op wie ze uitbeelden. Het zijn wel portretten, maar dan anders. Naar aanleiding van de portrettententoonstelling Icons in het Fries Museum zes vragen over de biopic

V raag 1 . Wat hebben verzetsheld Erik Hazelhoff Roelfzema (de ‘Soldaat van Oranje’), zeeheld Maarten Tromp, biermagnaat Freddy Heineken, schilder Pieter Bruegel en nazi-architect Albert Speer met elkaar gemeen? Ze lijken alle vijf op Rutger Hauer.

Vraag 2 . Wat hebben Adolf Hitler, schilder Pablo Picasso, president Richard Nixon, paus Benedictus XVI en wederom biermagnaat Freddy Heineken met elkaar gemeen? Ze lijken alle vijf op Anthony Hopkins.

Dat kun je tenminste opmaken uit hun filmrollen. Zowel Hauer als Hopkins hebben Heineken gespeeld (in respectievelijk De Heineken ontvoering (2011) en Kidnapping Freddy Heineken (2015)). En van beide films zijn er lijsten te vinden die vertellen wat er historisch klopt en wat verzonnen is, maar daar staat niet bij: hoofdrolspeler lijkt niet op de echte Heineken.

Wat een eis is voor een geschilderd of gefotografeerd portret – het moet lijken – gaat maar beperkt op voor de biopic, zoals films over historische personen worden genoemd. Amerikaanse biopics – de meeste gaan over zangers en sporters – hebben er een handje van tijdens de aftiteling foto’s van de echte personen te tonen. Dan valt pas goed op hoe anders die er hebben uitgezien. Sommige filmmakers spelen daar nadrukkelijk mee, zoals Todd Haynes, die in I’m not there (2007) Bob Dylan door zes acteurs liet spelen, en die eerder een film over zangduo The Carpenters maakte met barbiepoppen.

Vraag 3 . Over welke historische figuur zijn de meeste speelfilms gemaakt?

Het is aardig om dit zomaar aan mensen te vragen. Een kleine steekproef wijst uit dat veel mensen gokken dat het Jezus wel zal zijn. En inderdaad, over Jezus zijn er veel films gemaakt (de schatting is zo’n 150). Zelfs Joost Prinsen heeft de rol weleens gespeeld, in de verbitterde satire De mantel der liefde (1978).

Maar Jezus verliest van Napoleon Bonaparte. De Franse filmkenner Antoine de Baecque heeft in 2014 uitgevogeld dat Napoleon sinds de geboorte van de film in 1895 zo’n zevenhonderd keer op het witte doek is verschenen, en zo’n 350 keer in televisieseries. De eerste Napoleonfilm werd al in 1897 gemaakt door pionier Louis Lumière, Entrevue de Napoléon et du pape .

Daarna volgden er heel veel. Monumentale, zoals Napoléon van Abel Gance uit 1927. Met als nieuwtje dat sommige grootse scènes op drie filmdoeken naast elkaar geprojecteerd werden. Of de grootse Oorlog en vrede (1967) en Waterloo (1970) van Sergej Bondartsjoek. Vooral Oorlog en vrede maakt indruk, bijna zeven uur lang, met een veldslag van drie kwartier erin. Maar er zijn ook heel veel kleinere en mallere Napoleonnetjes, tot en met die in de vergeten Nederlandse komedie De boezemvriend (1982) met André van Duin als de boezemvriend van de keizer.

Napoleon is dan wel tweehonderd jaar dood dit jaar, en er zijn volop onaangename dingen over hem bekend, maar hij blijft filmmakers boeien. Regisseurs van naam, zoals Stanley Kubrick en Peter Jackson, liepen en lopen met plannen rond om een film over hem te maken. Kubrick heeft jaren research gedaan, er is zelfs een script, maar de film is er nooit gekomen. Dat is anders met Kitbag , waar Ridley Scott nu aan werkt, met Joaquin Phoenix in de rol van de kleine keizer. Wanneer die film uitkomt is nog onbekend, maar het zal niet de laatste zijn over de kleine Corsicaan.

Vraag 4 . Over welke vrouwelijke historische persoon zijn de meeste speelfilms gemaakt?

Een telrondje langs de meest voor de hand liggende vrouwen doet vermoeden dat Jeanne d’Arc dat wel eens zou kunnen wezen, de 15de-eeuwse Franse heldin die vijf eeuwen nadat ze op de brandstapel was geëindigd heilig werd verklaard. Over haar bestaan in elk geval 44 films, met als beroemdste La Passion de Jeanne d’Arc (1928) van de Deen Carl Theodor Dreyer.

Het zijn meer films dan over Cleopatra (24 films, een nieuwe, met Wonder woman Gal Gadot, is aangekondigd), de Engelse koningin Elizabeth I (23 films) of de beroemde tsarina Catherina de Grote (15 films).

Vraag 5 : Over welke Nederlandse historische figuur zijn de meeste films gemaakt?

Dat houdt niet over. Rembrandt en Van Gogh duiken weleens op in films, Peter Stuyvesant verrassend weinig. Maar ze zijn minder vaak op het witte doek dan Mata Hari, over wie een stuk of elf films zijn gemaakt, en Anne Frank, aan wie zeventien films gewijd zijn, waaronder sinds deze week de eerste Nederlandse speelfilm . We tellen ook de tekenfilm Où est Anne Frank mee, die dit jaar in Cannes in première is gegaan. Al heeft die eigenlijk Kitty als hoofdpersoon, de fictieve vriendin aan wie Anne Frank al haar dagboekbrieven richtte.

Vraag 6 : Zijn er biopics waarin een historische persoon zichzelf speelt?

Een jaar na de succesvolle boksfilm Rocky (1976) besloot Muhammed Ali zijn eigen leven na te spelen in The greatest (1977). Eindelijk iemand die op de uitgebeelde persoon leek! De film werd redelijk gunstig ontvangen. Maar in Ali (2001) werd de rol beter gespeeld door Will Smith. Die weliswaar niet heel erg op Muhammed Ali lijkt, maar wel acteur is. Voor een goed filmportret is dat gewoon beter.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Film
menu