Soldaat van Oranje komt vanavond op televisie bij SBS6. Waarom is die film zo iconisch? | Tien vragen

Filmposters van Soldaat van Oranje. Foto: nlfilmdoek.nl

De theatermusical Soldaat van Oranje is onder toeziend oog van twee miljoen bezoekers inmiddels ruim 3000 keer gespeeld. Vanavond zendt SBS6 de originele film uit.
Lees meer over
Film

De film betekende in 1977 de tweede grote internationale hit voor regisseur Paul Verhoeven (bekend van Wat zien ik!? en Turks Fruit ) en trok ruim 1,5 miljoen bezoekers.

Vandaag is de oorspronkelijke film na jaren van afwezigheid weer te zien op televisie bij SBS6, volgend op de Nationale Dodenherdenking.

Waarop is de film Soldaat van Oranje gebaseerd?

Op de autobiografie van verzetsstrijder Erik Hazelhoff Roelfzema. Het boek vertelt het relaas van zeven Leidse vrienden die ieder hun eigen weg kiezen als de oorlog uitbreekt. Tussen het boek en de film bestaan verschillen: zo zijn bepaalde namen van personages anders en speelt de film zich op andere locaties af dan waar ze in werkelijkheid hebben plaatsgevonden.

Waardoor liet regisseur Paul Verhoeven zich beïnvloeden?

Verhoeven is in 1938 geboren en de oorlog heeft een grote en onuitwisbare indruk op hem achtergelaten. Samen met zijn ouders woonde hij in 1945 in Den Haag toen de stad werd gebombardeerd door de Engelsen. Maar de verfilming van Soldaat van Oranje is niet alleen beïnvloed door zijn jeugd, maar ook door twee documentaires die hij in de jaren zestig heeft gemaakt: Korps Mariniers en een documentaire over NSB-leider Anton Mussert.

Was het maken van de film een fluitje van een cent?

Allerminst. De film is in twee periodes opgenomen. Eerst in Den Haag, Scheveningen, Noordwijk, Leiden, Delft, Amersfoort, Wassenaar, Dordrecht, Cambrigdgeshire, Londen, de Betuwe en in Friesland op het Tjeukemeer. De eerste periode duurde van 25 september tot en met 15 november 1976. Daarna was het budget van 3,5 miljoen gulden op. Daarop moest producent Rob Houwer op zoek naar extra geld en dat kreeg hij voor elkaar, mede dankzij het verkopen van de uitzendrechten aan de TROS. De tweede draaiperiode vond plaats in april en mei 1977. Leuk detail: het begin van de film - de ontgroening - werd als laatste opgenomen. Bewust, want de hoofdrolspelers moesten met kale hoofden worden gefilmd.

Hoeveel kostte het maken van de film?

In totaal zo’n 6 miljoen gulden, maar Rob Houwer bleef altijd geheimzinnig over het precieze bedrag.

De film betekende de doorbraak voor Rutger Hauer en Jeroen Krabbé, maar welke acteurs kennen we nog meer?

De lijst is imposant: Rijk de Gooyer, Guus Hermus, Andrea Domburg, Belinda Meuldijk, Lex van Delden, Eddy Habbema, Huib Rooymans, Peter Faber en Derek de Lint. Maar ook Maarten Spanjer, John Leddy en Serge-Henri Valcke.

Tijdens de opnames liepen de spanningen tussen Paul Verhoeven en Rob Houwer hoog op. Hoe was de sfeer onder de acteurs?

Tussen Rutger Hauer en Jeroen Krabbé waren er ook spanningen. Zo is er dat moment waarop Jeroen Krabbe denkt dat een scène wordt gerepeteerd, terwijl Rutger Hauer weet dat het om een daadwerkelijke opname gaat. Dat meldt Hauer niet aan Krabbé, met alle gevolgen van dien. En niet onbelangrijk: Hauer was ervan overtuigd dat Soldaat van Oranje voor hem de ingang naar Hollywood betekende en daarbij kon hij geen Jeroen Krabbé gebruiken. Dat lukte Hauer overigens wel, met zijn glansrollen in Nighthawks en Blade Runner. Maar Krabbé ook, met zijn rollen in The Fugitive en Bond-film The Living Daylights.

En wie schreef die beroemde muziek ook alweer?

De Nederlandse componist, arrangeur en dirigent Rogier van Otterloo (1941-1988), die vier jaar eerder de eveneens beroemde soundtrack van Turks Fruit componeerde. Van Otterloo schreef de muziek voor Soldaat van Oranje pas na de eerste filmperiode, in zijn vakantiehuis in Zuid-Frankrijk en met een zwart-wit televisie - zonder geluid! - op zijn piano. Pas een maand voor de première nam hij de muziek op in een studio in Londen, met een Engels orkest. Overigens heeft Rob Houwer altijd een heruitgave van de integrale filmmuziek tegengehouden: zodoende is de muziek alleen op het oorspronkelijke vinyl uit 1977 te vinden.

Hoe werd de film destijds ontvangen?

Nogal verdeeld. Zo schreef Het Parool: ‘De huzarenstukjes die de flapdrolhelden Erik en Guus volbrengen zijn voorspelbaar en zonder verrassingen’. NRC Handelsblad kopte met ‘Nederlands duurste speelfilm doet niets voor de filmcultuur in Nederland’ en Trouw hield het bij ‘Films als Soldaat van Oranje vindt men in het buitenland dertien in een dozijn’. Positiever waren het Algemeen Dagblad, De Telegraaf en de Volkskrant.

En werd Soldaat van Oranje daarna op waarde geschat?

De film kreeg op 21 september 1977 een koninklijke première. In de daaropvolgende dertig jaar neemt de waardering voor de film in Nederland toe. In 1999 wordt Soldaat van Oranje gekozen als één na beste Nederlandse film van de vorige eeuw. In 2006 kiezen bezoekers van filmwereld.net de film als beste Nederlandse film aller tijden. Soldaat van Oranje wordt zelfs op scholen bij de geschiedenisles gebruikt. Bijzonder is dat de film ontbreekt in de Canon van de Nederlandse film.

Waarom kwam er nooit een ‘deel 2’?

Ruim twintig jaar geleden kondigde producent Rob Houwer het vervolg aan: Soldaat van Oranje 2. Die film zou gaan over Engelandvaarder Erik Lanshof - de op Hazelhoff Roelfzema gebaseerde hoofdpersoon - die na de Tweede Wereldoorlog als medewerker van de Verenigde Naties geconfronteerd wordt met de onafhankelijkheidsstrijd van de Molukkers. Zo zouden de Molukse kapingen in de jaren zeventig in Drenthe hem in de film weer met dat verleden confronteren. Maar de film kwam er nooit: de financiering kwam niet rond.

Met dank aan filmkenner Aart van Grootheest, die in 2007 een uitgebreid drieluik over de film schreef.

Nieuws

menu