Alle ogen zijn gericht op Erflanden in Hoogeveen. Het verwarmen van een woonwijk met waterstof gaat na de zomer een cruciale fase in. Wat willen de bewoners?

Hoogeveen weet landelijk de ogen op zich gericht als het gaat om het verwarmen van een woonwijk met waterstof. Dit jaar staat in het teken van draagvlak onder bewoners in Erflanden. Hoe staat het ervoor?

Woonwijk Erflanden in Hoogeveen, waar in het westelijke deel 427 woningen voor de overstap op waterstof in aanmerking komen.

Woonwijk Erflanden in Hoogeveen, waar in het westelijke deel 427 woningen voor de overstap op waterstof in aanmerking komen. Foro: Aerophoto Eelde

In de Hoogeveense woonwijk Erflanden is het plan om aardgas te vervangen door (groene) waterstof. Deze energiedrager is CO2 vrij, kan door bestaande gasleidingen, biedt mogelijkheden om veel energie op te slaan en kan gebruikt worden voor het verwarmen van huizen.

In eerste instantie komen 427 woningen aan de westkant van Erflanden voor de overstap in aanmerking. Er is een flinke zak met geld (4,4 miljoen euro subsidie) beschikbaar om dit te betalen, maar de gemeente wil het project alleen uitvoeren als er draagvlak voor is. Daar trekt Hoogeveen een jaar voor uit.

Klimaatakkoord is de aanleiding

De aanleiding voor de Hoogeveense exercitie is het klimaatakkoord. Daarin staat dat Nederland in 2050 van het fossiele aardgas af wil om de uitstoot van CO2 flink te verminderen en de bevingsproblemen in Groningen een halt toe roepen.

Hoogeveen loopt met de wijkgerichte transitie naar waterstof landelijk voorop. Begin maart was er voor bewoners van Erflanden-west een digitale informatiebijeenkomst over de waterstofplannen. Daarna bleef het maanden stil. Maar volgens de gemeente gebeurt er veel. Wijkbewoners denken via zogeheten werktafels mee en binnen de bewonersraad worden ‘goede gesprekken’ gevoerd.

,,Alle vragen en zorgen komen op tafel’’, stelt gemeentelijk projectleider Kees Boer in een recente nieuwsbrief. ,,De vragen die er zijn, worden onderzocht en er worden oplossingen uitgewerkt.’’

Eigen projectleider

De bewoners moeten daarbij hulp krijgen van een eigen projectleider, die binnenkort wordt aangesteld: hij of zij moet een schakel zijn tussen bewoners, gemeente en uitvoeringorganisatie. Volgens de gemeente zijn bijna twintig reacties binnengekomen. De sollicitatiecommissie, met daarin drie wijkbewoners, kiest de beste kandidaat.

Veel bewoners in Erflanden staan niet negatief tegenover de energietransitie en de zoektocht naar andere bronnen en energiedragers, zoals (groene) waterstof. Maar of ze uiteindelijk ook kunnen instemmen met de overstap van aardgas naar waterstof hangt vooral af van helderheid over kosten, randvoorwaarden en gevolgen op de langere termijn.

Want wat betekent de overstap voor individuele bewoners? Wat doet het met de waarde van een huis? Hoe zit het met de betaalbaarheid op de lange termijn? Wat zijn de risico’s? Komt er een praktische oplossing voor sfeerhaard(en)? Gaat de gemeente bewoners dwingen om over te stappen?

Prangende vragen

Prangende vragen die in veel gevallen nog niet van een antwoord zijn voorzien. Het huidige beeld rond de toepassing van waterstof als warmtebron in woningen is dan ook niet compleet. Laat staan dat bewoners een afgewogen keuze kunnen maken.

Volgens werktafelleider Financiën Ronald Smid is al wel het een en ander uitgezocht en uitgerekend. Maar hij erkent dat er nog veel ‘variabelen’ zijn. ,,Dat komt omdat het nieuw is en omdat er weinig vergelijkbare projecten zijn waar je input uit kunt halen.’’

Een vijftal kritische bewoners in Erflanden, die zich al eerder roerden, vinden dat gemeente en de werktafels actiever met de wijkbewoners moeten communiceren. ,,We hebben de bewonersraad indertijd vragen voorgelegd, maar daar is nooit een reactie op gekomen’’, zegt woordvoerder Gert Jassies. ,,We voelen ons niet gehoord.’’

‘Complete informatie’

Hij wil eventueel wel aanschuiven bij de werktafels, maar verwacht eerst een duidelijk verhaal. ,,Je moet vooraf goede, complete en betrouwbare informatie hebben, zodat je inhoudelijk kunt reageren. In de nieuwsbrief lees ik dat de werktafels al met bewoners hebben gesproken over de plannen, maar daar is ons niets van bekend.’’

Jassies bekruipt het gevoel dat de wijkbewoners pas in een laat stadium het totale plaatje onder ogen krijgen en dan op korte termijn moeten beslissen. ,,Staan we, gezien de groeiende waterstoflobby, straks voor een voldongen feit?’’

Nee, bezweert de gemeente. ,,Ons uitgangspunt is te zorgen voor een goed participatieproces en draagvlak bij de bewoners’’, laat woordvoerder Bouwina Harthoorn weten. ,,De gemeente bepaalt niet wat er achter de voordeur bij bewoners gebeurt. Verder moet de voorgestelde oplossing ‘billijk, redelijk en betaalbaar’ zijn.’’

Participatie en draagvlak is randvoorwaarde

Ook als het rijk de regels en wetten in de toekomst verandert, dan blijft de randvoorwaarde dat er sprake moet zijn van participatie en draagvlak, zo benadrukt de gemeente. Hoogeveen doelt op de komst van een nieuwe Energiewet, waar de minister van Economische Zaken en Klimaat aan werkt.

Die wet moet de energietransitie stimuleren. Volgens veel gemeenten moet de minister meer ‘doorzettingsmacht’ regelen om bestaande bouw van het gas af te halen. De VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) vroeg daar twee jaar geleden al aandacht voor, maar de mogelijkheid om inwoners te kunnen dwingen ligt gevoelig.

Onlangs werd dat duidelijk in de wijk Kloosterveen in Assen. De bewonerswerkgroep kwam erachter kwam dat de verantwoordelijk wethouder er als voorzitter van de G40 op aandringt gemeenten meer mogelijkheden te geven om huizenbezitters te dwingen van het gas af te gaan. De ontstane onrust werd daarna snel de kop ingedrukt. Het instrument geldt niet voor deze wijk, suste de wethouder.

‘Techniek en financiering geregeld’

Hoogeveen koerst dus op draagvlak en participatie van bewoners. Maar hoe definieert de gemeente ‘draagvlak’. Wanneer is daar sprake van? ,,We hebben de techniek en de financiering geregeld’’, stelt woordvoerder Harthoorn. ,,Dat zijn grote stappen. De grootste uitdaging is echter: hoe zorgen we ervoor dat we de bewoners goed meenemen, informeren en ruimte geven om mee te denken en zo te zorgen dat ze zelf een goede afweging kunnen maken?’’

De gemeente doet na de zomer een draagvlakpeiling, die - om het effect te zien - later nog een keer wordt herhaald. Een belangrijke peilstok, want de enquête die begin 2019 werd gehouden werd amper opgemerkt of ingevuld. De uitkomsten waren niet representatief zodat de gemeente er geen conclusies aan kon verbinden.

Met de nieuwe draagvlakpeiling moet de gemeente wél inzicht krijgen hoe bewoners over het waterstofwijkproject denken en wat de zorgen zijn. Bij de online startbijeenkomst over de waterstofplannen, begin maart van dit jaar, was er nog weinig enthousiasme te bespeuren onder de meer dan honderd deelnemers. Ook is er protest tegen de komst van waterstof in de wijk, zo is al maanden op wisselende borden in een vijver te lezen.

Sociale beïnvloeding

Voor het bereiken van cruciaal draagvlak is sociale beïnvloeding van belang, stelt een gerenommeerd gedragsbureau uit Zutphen. Ze pleit voor keukentafelgesprekken en bewonersavonden. ‘Deze persoonlijke aanpak helpt niet alleen om weerstand weg te nemen, maar is een intensievere vorm van sociale beïnvloeding’, schrijft het bureau. ‘Bij deze grote keuzes vertrouwen we een mens, die je live spreekt, simpelweg meer dan een tekst in een nieuwsbrief.’

Tot slot. Voor het welslagen van het ambitieuze project is nog een andere ontwikkeling van belang: de realisatie van de nieuwe woonwijk Nijstad-Oost. De bedoeling is dat de tachtig tot honderd te bouwen woningen in Nijstad-Oost verwarmd worden door een cv-installatie op waterstof. Het is een belangrijke voorwaarde om de naastgelegen wijk Erflanden aan te kunnen sluiten.

Het bestemmingsplan moet in november door de gemeenteraad worden vastgesteld. Er zijn drie zienswijzen tegen ingediend.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
menu