De Gouden Uil-zoeker van Friesland: Richard Wermink uit Noordwolde is op zoek naar een echt bestaande schat van goud, zilver en diamanten

Wanneer je hoort over een echt bestaande schat van goud, zilver en diamanten die nog niemand heeft opgeëist, kun je twee dingen doen. Vergeet het hele verhaal, of ga op zoek. Richard Wermink uit Noordwolde deed het laatste.

Richard Wermink thuis in Noordwolde met schop, pikhouweel en de band.

Richard Wermink thuis in Noordwolde met schop, pikhouweel en de band. Foto Rens Hooyenga

In de schuur achter het huis van Richard Wermink ligt een afgedankte voorband van een trekker. Het ding zit vol gaten en is jaren oud. Het moet, en daar is Richard vrij zeker van, de meest waardevolle trekkerband zijn in heel West-Europa. Maar schijn bedriegt, zo blijkt.

We schrijven 4 maart 2020, corona heeft het openbare leven nog niet op zijn kop gezet. Wermink, bouwvakker uit Noordwolde, staat aan de rand van een maaiveld bij het Noord-Franse dorp Dabo. Hier, onder de schaduw van het kerkje van Saint-Léon, of beter gezegd onder de markante rotspunt waarop het bouwwerk zich bevindt, plant hij zijn schep in de grond.

Dat hij daar dan op die binnenband stuit, tja, dat verbaast hem in feite niet. De uitkomst móét immers wel zijn dat hij hier iets aantreft. Maar hoewel hij inmiddels wel degelijk inziet hoe bijzonder die band is, voelt hij op dat moment vooral teleurstelling.

Want wat Richard zoekt, dat heeft hij tussen de omgewoelde aarde niet gezien: een beeldje, of liever sculptuur, van een uil. En daarmee behoort hij, tegen wil en dank, bij die duizenden mensen die, ergens in Frankrijk, een gat in de grond groeven op zoek naar een uilenbeeld. En dat beeld niet vonden.

O jazeker, hij snapt het heel goed. Hoe bizar het moet klinken, in de oren van een buitenstaander. Was hij zelf ook, tot een jaar geleden. Had hij zich toen kunnen indenken dat hij, bewapend met schep en pikhouweel, op stel en sprong zou afreizen naar een klein dorp midden in de Vogezen?

En dat niet één keer, daar mogen we van zijn vrouw Elly gerust van uitgaan, maar zeker een keer of dertig, vijftig zelfs misschien? Natuurlijk niet. Maar in zijn geval was het niet voor niets. Hij heeft getwijfeld om nu de publiciteit te zoeken. Het kan niet anders, denkt hij nu. Misschien helpt het om de zaak in beweging te brengen.

We moeten verder terug, naar april 2019, een zaterdagavond. Het gezin Wermink kijkt op de bank naar de serie Expedition Unknown. Ze zien hoe de Amerikaanse presentator, op zoek naar wereldwijde mysteriën, in Frankrijk is beland. De uitzending gaat over een schat waarmee talloze mensen al 27 jaar in de weer zijn: de Chouette d’Or , de Gouden Uil.

10 tot 15 kilo goud en zilver, door de uitgespreide vleugels een halve meter lang, de kop ingelegd met vele kleine diamantjes. Waarde: minstens 150.000 euro.

De tekst gaat verder onder de foto.

Raadsel

Eigenlijk, zo begrijpt Richard uit de uitzending, is de uil geen schat maar een prijs. Om die prijs te winnen moet je een heel ingewikkeld raadsel oplossen. Wie daarin slaagt, vindt als oplossing een locatie.

Het raadsel is in 1993 uitgebracht door Régis Hauser, een Franse marketingman. Hauser construeerde elf cryptische miniraadsels, en vroeg kunstenaar Michel Becker om er elf even cryptische illustraties bij de maken. Alles staat met elkaar in verband. Onder het pseudoniem Max Valentin gaf hij er een boekje van uit.

Becker smeedde op Hausers/Valentins verzoek ook een gouden uilenbeeld. Wie achter de juiste locatie komt, zal daar onder de grond een bronzen afgietsel van de uil aantreffen, eveneens gemaakt door Becker. De vinder mag de bronzen replica inwisselen voor de echte Gouden Uil.

Richard hoort de presentator zeggen dat tot op de dag van vandaag niemand het raadsel heeft kunnen oplossen. Valentin is in 2009 overleden. De precieze locatie van de uil is, in een verzegelde envelop, overgegaan naar diens zoon. De Gouden Uil zelf verblijft al jaren bij kunstenaar Becker. Die zegt de oplossing van het raadsel ook niet te weten.

In 1997, vier jaar na de publicatie van het boekje, hebben volgens de krant Le Figaro al 15.000 mensen tevergeefs het raadsel proberen te kraken. Weer tien jaar later zijn het er volgens de Franse krant zelfs 200.000. Ook nu zijn wellicht nog honderden, duizenden Gouden Uil-zoekers actief. Chouetteurs worden ze in eigen land genoemd, ‘uilers’ zouden wij zeggen.

Meestal verenigen ze zich in regionale werkgroepen. De Chouetteurs ontmoeten elkaar online, of ze plannen een gezamenlijk uitje. Dan leggen ze elkaar hun theorieën voor: heb je dat detail in die tekening al gezien, moet je dat ene raadsel niet juist zo en zo interpreteren?

Richard zuigt het allemaal op. Goh. Wat er allemaal nog in de grond ligt. Hij is geen archeoloog, maar dit is iets wat iedereen die goed zoekt, zou kunnen vinden. En in dit geval kan je het meeste zoekwerk doen vanuit je luie stoel.

Het boekje van Valentin, met de elf raadsels en de elf tekeningen, staat gewoon op internet. Het ziet er inderdaad buitengewoon cryptisch uit: rare rijmpjes, cijfer- en letterreeksen. Bonte illustraties met een sleutel, regenboog of andere symboliek.

Al googelend stuit het gezin ook op iets anders. Een Engelse site met een discussieforum over de Gouden Uil. In de loop der jaren blijken de Chouetteurs al veel deelraadsels te hebben opgelost. Dat wil zeggen, er is een aantal oplossingen dat door veel uilenzoekers wordt erkend.

Regenboog

Neem die regenboog. Die verwijst, ontdekte iemand, naar de golflengte van kleuren. Boven elk raadsel in het boek staat een getal, dat overeen blijkt te komen met de golflengte van een kleur – in nanometers. De manier waarop natuurkundige Isaac Newton die golflengtes rangschikte op zijn bekende kleurschijf, zag weer een andere zoeker, geeft aan in welke volgorde de elf uilenraadsels moeten worden opgelost. Poeh.

Dat weekeinde bestudeert Richard alle raadsels. Hij bekijkt de tekeningen. Hij leest de Generally Accepted Solutions, het voorwerk dat eerdere uilenzoekers hebben verricht en online gezet. Hij ziet dat veel Chouetteurs er van overtuigd zijn dat de Uil ergens bij Dabo moet liggen.

Zijn dagelijks werk op de bouw is relatief overzichtelijk. Hij heeft de ruimte in zijn hoofd om de verhalen, de theorieën, alle voors en tegens te overdenken. Dat cryptische ligt hem wel. Thuis helpen zijn kinderen mee. Samen herlezen ze de enigmes, de raadsels, en steeds vallen er nieuwe dingen op. Online zoeken zijn dochters naar foto’s en plattegronden van het Franse dorp.

Na twee weken zegt Richard tegen echtgenote Elly: ,,Ik moet daar eigenlijk eens gaan kijken.”

Op een vrijdag na het werk stappen Richard en zijn zoon in het busje. De Duitse grens over, doortrappen naar het zuiden en bij de Elzas Frankrijk in. Het is een mooie voorjaarsavond wanneer ze Dabo binnenrijden. De imposante rots met de kapel ligt iets buiten het dorp, de weg ernaartoe loopt in een spiraal omhoog.

Die weg is de reden dat veel Chouetteurs bij deze plaats uitkomen. Deelraadsel nummer zeven spreekt namelijk over een spiraal die, volgens de puzzelaars, moet worden gezocht op 185 kilometer van Carignan, een ander Noord-Frans dorp. En daar ligt inderdaad Dabo. Vanuit de lucht is de spiraal goed de zien. Schilderachtig is de locatie zeker: het lijkt een waardige plek om een schat te verstoppen.

De Werminks wachten tot de schijnwerpers rond het kerkje aangaan. Het spel van licht en schaduw leidt niet tot een nieuwe ingeving. Ze bivakkeren op de camperplaats vlak bij de kerk. ’s Nachts horen ze andere uilenzoekers de rots op rijden.

De volgende ochtend inspecteren ze tevergeefs het gebouw en beklimmen de toren. Terug naar Nederland, op tijd thuis voor het eten. Ze hebben gezien dat er rondom het kerkje veel gaten zijn gegraven, maar Richard weet dat de uil dáár niet kan liggen.

Max Valentin heeft, toen hij nog leefde, nog een aantal aanwijzingen gegeven aan Chouetteurs. Dat deed hij via Minitel, de Franse voorloper van het internet. Hier ‘chatte’ Valentin met de zoekers en gaf ze af en toe een tip. Minitel bestaat niet meer maar de tips zijn bewaard.

De zoekers noemen zo’n tip in het Frans liefdevol een madit , een ‘Max vertelde me’. In een van zijn madits verklapte Valentin dat de vindplaats van de uil tenminste 50 meter verwijderd is van een menselijke constructie. Raar, vindt Richard, dat mensen dan toch vlakbij de kerk zoeken.

Kerkje

Het blijft niet bij één ritje naar Dabo. Maar Richard keert nooit teleurgesteld terug. Elke keer komt hij een stapje verder met het raadsel. Het kerkje moet zijn vertrekpunt zijn voor een nieuwe aanwijzing. Alleen: welke?

Het lijkt verder dan het is. Met een uurtje of 7 ben je vanuit Noordwolde al in Dabo. Twee of drie weekenden per maand rijdt hij erheen, vaak maken ze er een familie-uitje van.

Welke theorie hij bij zijn volgende Franse bezoek wil ‘testen’, bedenkt Richard onder het werk. Hij vertelt collega’s op de bouwplaats over zijn nieuwe hobby. Soms verspreidt het vuurtje zich. Bij een klus in Harderwijk denken de uitvoerder en de voorman met hem mee.

Als Richard op een dag een ingeving heeft, belt hij zijn baas: ‘Ik kom vandaag niet, ik moet erheen’. Richard moet die dag een bouwkraan bedienen, maar de uitvoerder begrijpt hem. ‘Ga maar’, zegt die, ik regel wel iets. En laat me weten hoe het afloopt.

De eerste belangrijke ontdekking die Richard doet, is wat hij ‘de tweede laag’ noemt. Zodra je alle elf deelraadsels in het boek hebt doorlopen en je bij Dabo bent uitgekomen, moet je volgens hem weer beginnen bij het begin: enigme nummer 1. Die strategie zal leiden tot zijn allerbelangrijkste vondst. De twee torenspitsen en het kruis op de kerk maken deel uit van het raadsel. En samen wijzen zij in een bepaalde richting.

Weken later zal hij zien waarheen. In de raadsels noemt Valentin een ,,romeinse alpha”, de letter A. Vanaf de kerktoren, in het verlengde van de spitsen en het kruis, ziet Richard twee rechte voetpaden in het weiland aan de voet van de rots. Ze lopen vanuit één punt schuin van elkaar weg, in V-vorm. Of A-vorm, als je het andersom bekijkt. Op satellietfoto’s alleen te zien wanneer het gras kort is gemaaid.

Zo komen we op die bewuste 4de maart, de dag dat Richard dé locatie vindt. Daar, op een steenworp afstand van de A in het gras, aan de voet van de rots. Dat de bronzen uilenreplica er niet ligt, doet daar niets van af. Dat heeft volgens hem een andere reden.

Max Valentin zei: wie de locatie vindt en zijn schep in de grond zet, weet meteen of hij goed zit. Die ervaring heeft Richard ook, daar aan de voet van de rots. Maar het is geen fijne ervaring. Want hoewel hij op een onooglijke plek staat, midden tussen de bosjes, ziet hij meteen: hier is al gegraven.

Band

Hoewel de aarde overal keihard is en hij meestal een houweel nodig heeft om er een gat in te krijgen, glijdt zijn spade hier zo de grond in. Het duurt niet lang voor de schep contact maakt met iets rubberigs. De lekke binnenvoorband van een landbouwvoertuig, een trekker.

Terwijl hij teleurgesteld terug naar huis rijdt, zet Richard de zaken op een rij. Die band is daar niet per ongeluk gekomen. Als die al van een boer was, is het niet logisch dat die hem daar in de harde grond heeft begraven. Dat is veel werk. Een afgedankte band gewoon weggooien kost je minder moeite.

Richard stelt vast: een eerdere zoeker heeft met zijn schep de opgeblazen band geraakt, die daardoor lek raakt. De grond ‘implodeert’, waardoor de zoeker meteen doorheeft dat de locatie klopt. Binnen de O-vormige ring van de band ligt de uil verstopt. Max Valentin heeft het allemaal zo bedacht.

Maar, piekert hij: als de bronzen replica gevonden is, waarom heeft de vinder die dan niet ingewisseld voor de echte prijs? Waarom is de Chouette d’ Or nog altijd niet opgeëist?

Een buitenstaander zou geneigd zijn nu te zeggen: je zit gewoon verkeerd. Zoek verder. Maar Richard weet dat dat geen zin heeft. Dit is dé plek. Alle berekeningen die ze hebben uitgevoerd, de lijnen die ze op de kaart hebben getrokken. Het komt hiér uit. Bovendien voldoet de locatie aan alle madits , de aanwijzingen van Max Valentin zelf.

Richard zit voor zijn gevoel in een spagaat. Bewijzen dat hij het raadsel heeft opgelost, is lastig. Hij kan immers geen bronzen uil overhandigen. Tegelijk wil hij wel graag een ‘check’ op zijn oplossing. Klopt het, of zit hij toch fout? Maar al die andere Chouetteurs die jarenlang hun oplossingen wereldkundig maakten, hoorden daar nooit meer iets van.

Bij de bronzen uil in de grond zou, zegt men, een instructie zitten voor de vinder. En een telefoonnummer. Zonder die twee aanknopingspunten kom je niet veel verder. Max Valentin is er niet meer, die kan het antwoord niet geven. De uitgever van zijn boekje is ook al jaren failliet. Er is een bloeiende Franse vereniging die de belangen van de uilenzoekers behartigt, de Association des Chercheurs de la Chouette d’Or, maar die kent het antwoord ook niet.

Rechtszaken

Ja, de zoon van Valentin. Hij wel, als het goed is. Maar Richard is behoedzaam. Hij wil niet al zijn troeven meteen uit handen geven. Er zijn al rechtszaken gevoerd, over het eigendom van de Gouden Uil, en wie dus het recht heeft om deze aan de winnaar te overhandigen. Na het bankroet van Valentins uitgever in 2009 wordt op het nippertje voorkomen dat een schuldeiser het gouden beeld opeist. Vijf jaar later sleept de Association kunstenaar Michel Becker voor de rechter, als blijkt dat hij de Gouden Uil wil verkopen.

Dat mislukt, maar het zorgt voor vraagtekens in de uilengemeenschap. Heeft iemand er misschien belang bij dat de prijs niet wordt gevonden? Of, nog een stap verder, heeft Valentin die bronzen replica destijds wel echt in de grond gestopt? Of – en daar houdt Richard zelf rekening mee – is die bewust uit de grond gehaald om het spel niet de nek om te draaien?

Vier maanden na zijn vondst, op 8 juli, laat Richard de technische details van zijn oplossing officieel vastleggen bij de notaris in Oosterwolde. Zo kan niemand er later mee aan de haal gaan, op het moment dat hij toch het gelijk aan zijn kant krijgt. Want zijn oplossing moet nu de openbaarheid in, vindt hij. Zodat het zwart-op-wit gedrukt staat. Als extra zekerheid.

Richard heeft navraag gedaan bij de Franse Association. Publicatie in een Nederlandse krant van – een deel van – zijn oplossing zal zijn eventuele rechten op de Gouden Uil niet aantasten, zeggen ze daar. Mogelijk, hoopt Richard, wordt de publicitaire aandacht vroeg of laat opgepikt in Frankrijk. Zorgt het voor discussie onder de Chouetteurs .

Zijn oplossing moet daar maar in Frankrijk even ‘broeien’, zoals Richard het noemt. En als zijn oplossing klopt zullen de erven van Valentin door al die druk uiteindelijk wel met een antwoord naar buiten moeten komen.

Klik hier voor een meer uitgebreide beschrijving die Richard maakte van zijn oplossing

Tijdens zijn leven bedacht Max Valentin meer schatzoekerijen. Allemaal zijn ze opgelost, behalve het raadsel van de Gouden Uil. Valentin had verwacht dat het hoogstens een paar maanden zou duren voor iemand de goede locatie zou vinden. In 1996 zei hij in een van zijn madits : ,,Als alle zoekers hun kennis zouden bundelen, zou de uil gevonden worden binnen ... 2 uur.”

Notaris

Maar dat doen de uilenzoekers niet. In het online discussieforum ziet Richard hoe iedereen zijn kaarten tegen de borst houdt. Laat hém dan nu maar een stap zetten. Al mogen ook Richards meest unieke bevindingen niet in de krant. Die stuurt hij op naar de Association. En ze liggen veilig bij de notaris. Voor de dag dat er een telefoontje komt uit Frankrijk.

Tot dat moment is de trekkerband in zijn schuur zijn tastbare bewijs. Stel, dat Valentin ergens op papier heeft vastgelegd dat de Gouden Uil ‘verpakt’ is in een grote binnenband. Dan is er geen ontkennen meer aan. Dan vertegenwoordigt dit stuk rubber een waarde van minstens anderhalve ton.

De fabrikant van de band is Continental, maar het logo dat op de band staat wordt sinds 2013 niet meer door Continental gebruikt. De band is dus in elk geval niet nieuw, en zou zomaar uit de tijd van Valentin kunnen stammen.

Al die andere Chouetteurs. Al die duizenden enthousiastelingen zoals hij. Heus, er zullen uitzonderingen tussen zitten. Maar tegen zijn vrouw heeft Richard het al vaak gezegd: de meeste mensen denken te moeilijk. En zo moeilijk kan het niet zijn.

Die Valentin heeft het tenslotte toch ook in zijn eentje bedacht?

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
menu