Bargerveen zo lek als een mandje, het duurt honderden jaren voordat het hoogveen terugkomt

Wereldwijd staat Nederland bekend om de strijd tegen het water. Maar in het hoogveengebied Bargerveen in Zuidoost-Drenthe wordt al jaren gewerkt om het water juist binnenboord te houden.

Al vijf jaar is Bert van Guldener (63) in de weer met de aanpak van het Bargerveen.

Al vijf jaar is Bert van Guldener (63) in de weer met de aanpak van het Bargerveen. Foto: Jan Anninga

Al vijf jaar is Bert van Guldener (63) in de weer met de aanpak van het Bargerveen, in opdracht van de provincie Drenthe. Toch zijn de werkzaamheden om het natuurgebied in oude glorie te herstellen pas halverwege. Niet zo gek dat de projectleider van Prolander, dat in Groningen en Drenthe aan het landschap werkt, spreekt van een heuse megaklus. Zeker gelet op het feit dat het nog generaties duurt voordat het resultaat goed zichtbaar wordt. ,,Wij maken in ons leven niet meer mee dat dit weer een prachtig hoogveengebied is.’’

Het grote probleem in het Bargerveen is dat het water uit het gebied wegloopt. Het hoogveen functioneert volgens Van Guldener normaal gesproken als een soort spons die water absorbeert. Maar door de grootschalige vervening, tot in de vorige eeuw, is het gebied op sommige plekken zo lek als een mandje. ,,Dat afgraven gebeurde soms zó diep, dat de verveners dwars door de schoensmeerachtige laag in de bodem gingen, waar vocht niet doorheen kan.’’ Juist die laag hield het water in het hoogveengebied binnenboord. Omdat het Bargerveen hoger ligt dan de omgeving, stroomt het water sneller weg naar de lager gelegen gebieden.

Topgebied van Nederland

Die leegloop is desastreus voor het voorbestaan van het natuurgebied. ,,Zonder water verdroogt het hoogveen en op een gegeven moment is de schade onherstelbaar’’, vertelt Van Guldener. Volgens de projectleider is het van belang dit scenario te voorkomen, omdat het Bargerveen unieke flora en fauna herbergt. ,,Dit is een van de topgebieden van Nederland. Hier zitten nog alle vijf de heidesoorten die aan een goed hoogveengebied zijn gekoppeld. Verder zijn hier vogelsoorten te vinden, die het elders in Nederland moeilijk hebben zoals het paapje, de blauwborst en de grauwe klauwier.’’

Om het natuurgebied weer te herstellen werd vijf jaar geleden begonnen met een grootschalig plan van aanpak. De klus vergt tien jaar en kost ruim 40 miljoen euro. Onder meer de provincie, het Rijk en de Europese Unie trekken hiervoor de portemonnee. ,,We zijn nu halverwege en liggen exact op schema’’, stelt Van Guldener.

Tekst gaat verder onder de inzet.

Belangrijkste punt van aandacht is het vasthouden van water in het hoogveengebied. Hiervoor worden allerlei maatregelen genomen. Zo is ten noorden van het Bargerveen een buffer aangelegd. Daarnaast wordt zo’n 20 kilometer aan kades met waterdicht keileem aangelegd in en rondom het gebied. Deze ophogingen moeten zorgen dat het water niet weg kan. Deze eerste maatregelen lijken volgens de projectleider nu al effect te hebben. ,,Op de plek waar vroeger de oude schaapskooi stond, stond het water laatst 70 centimeter hoog. Ook bij het Meerstalblok, ten zuiden van Zwartemeer, merken we verschil. Dat had nog wel te lijden onder de droogte afgelopen zomer, maar het peil zakte niet meer zo ver weg dat er schade ontstond.’’

‘Net badkuipen, waarbij we met kranen en afvoer kunnen spelen’

De komende jaren wordt onder meer verder gewerkt aan de kade langs de grens met Duitsland. Ten zuiden van het Bargerveen komt nog een bufferzone. Dit is een van de grootste klussen die nog op de rol staat. Door kavels te ruilen met boeren in het gebied, heeft de provincie Drenthe een strook grond van 5 kilometer lang en 500 meter breed in handen gekregen. Deze vormt de overgang naar het landbouwgebied. Hier worden straks vier kunstmatige plassen aangelegd, die het water uit het Bargerveen moeten tegenhouden. ,,Vergelijk het met vier badkuipen, waar we met de kranen en afvoer kunnen spelen om te kijken wat het perfecte waterpeil is voor het hoogveengebied.’’ Daarbij is het volgens de projectleider constant schipperen tussen het nat houden van het hoogveen en er tegelijkertijd voor zorgen dat omwonenden en agrariërs geen natte voeten krijgen. ,,Dat is het spel.”

De ingrepen zijn niet alleen functioneel voor de natuur en het herstel ervan. Zo wordt momenteel gekeken naar andere mogelijkheden met deze vier plassen. ,,Hiervoor is een prijsvraag uitgeschreven en onder de ingezonden ideeën zaten bijvoorbeeld plannen om hier vissen te kweken’’, vertelt Van Guldener. Een andere optie is recreatie. ,,Daarbij kan je denken aan kanoën of andere roeisporten.” Extreme watersporten als waterskiën lijken daarbij uitgesloten. ,,Als het veel geluid met zich meebrengt, kan dat tot problemen leiden in het dorp en in het natuurgebied.’’

Ook voor de toerist zijn extra voorzieningen in het gebied gekomen. Zo is een gloednieuwe schaapskooi met daarnaast het restaurant Wollegras gebouwd in het Bargerveen. Koning Willem-Alexander kwam vorig jaar langs om het onderkomen van de duizend schapen tellende kudde te openen. Daarnaast komen er meerdere, nieuwe fietspaden door het natuurgebied te liggen. ,,Dat is belangrijk, want je moet echt het Bargerveen in om het gebied goed te kunnen beleven’’, stelt Van Guldener.

Natuur en omgeving maken giga-sprong vooruit

Alle werkzaamheden moeten in 2023 zijn afgerond. ,,Als deze klus klaar is, hebben we in het natuurgebied en omgeving echt een giga-sprong vooruit gemaakt. Dan is de situatie zo stabiel dat het hoogveen zich hier weer opnieuw kan vormen”, vertelt de projectleider. ,,Maar veenmos groeit heel langzaam dus het gaat nog honderden jaren duren om het helemaal weer goed te krijgen.”

Uiteindelijk moet het Bargerveen volgens Van Guldener tegen die tijd bestaan uit een kern van hoogveen, met daaromheen overgangsgebieden met heide en schraal grasland. ,,Zodat het een prachtig en gevarieerd natuurgebied is.’’ Zelf maakt de projectleider dat eindresultaat niet meer mee. ,,Of ik dat niet jammer vind? Het is wat filosofisch, maar dat is inherent aan het leven. Je zult nooit het eindbeeld zien.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
menu