Gemeenten willen dat hele wijken van het gas af gaan, maar hoe doe je dat? Lukt het met alleen de wortel, of is de stok ook nodig?

Met stroop vang je meer vliegen dan met azijn, dus willen politici geen dwang toepassen als ze hele wijken van het aardgas af halen. Maar is dat ook realistisch?

Ter illustratie

Ter illustratie Foto: archief

Doorzettingsmacht, bij dat woord trekken rechtgeaarde liberalen een vies gezicht. De overheid moet de burger als het even kan geen zaken tegen zijn wil opleggen. De VVD voert in Drenthe dan ook campagne om het begrip doorzettingsmacht te schrappen in de regionale energiestrategie, het plan om huizen en woonwijken ‘van het gas te halen’. Die doorzettingsmacht zou aan de orde kunnen zijn als gemeenten in een wijk een gezamenlijk warmtenet willen aanleggen, met als bron restwarmte van een bedrijf of aardwarmte bijvoorbeeld.

„Dwang werkt contraproductief”, aldus VVD-raadslid Bert Homan in Assen. „We zijn er van overtuigd dat je veranderingen voor elkaar krijgt als je mensen meeneemt in het proces en heel goed luistert naar wensen en mogelijkheden die inwoners zien en ervaren.”

Van dwang houdt niemand, toch?

Behalve in Assen dienden de liberalen ook in Hoogeveen, Tynaarlo, Aa en Hunze, Coevorden en Borger Odoorn soortgelijke voorstellen in. In Provinciale Staten deed de VVD dit samen met CDA, PvdA, PVV en Sterk Lokaal. Het voorstel is daar aangenomen.

Van dwang houdt niemand, toch? Of slaat de VVD de gemeenten een instrument uit handen om van de energietransitie een succes te maken?

Gemeenten staan voor een forse opgave. Ze moeten plannen bedenken om in hoog tempo hele woonwijken van nieuwe vormen van verwarming te voorzien. Het mag nog wel een jaartje of dertig duren voor alle huizen van het gas af zijn, maar in 2030 moet dat voor de eerste 1,5 miljoen huizen al het geval zijn.

Meer bevoegdheden en geld nodig

De scepsis bij veel inwoners is groot. Wethouders moeten praten als Brugman om inwoners enthousiast te maken voor de aanleg van een warmtenet. Als het dan lukt om een ruime meerderheid te overtuigen, kan het best zijn dat een minderheid hardnekkig vasthoudt aan de gasgestookte cv-ketel. Dan zou je dus behalve het warmtenet aanleggen, ook het gasnet in de wijk moeten blijven onderhouden. Het maakt de transitie erg duur.

Als wij de regie moeten hebben bij de energietransitie, dan hebben we meer bevoegdheden en geld nodig. Dat pleidooi houden gemeenten al enkele jaren. Begin dit jaar nog stuurde wethouder Karin Dekker (GroenLinks) van Assen namens de veertig grootste gemeenten een brief naar de Tweede Kamer. Met een bijna lege gereedschapskist gaat het echt niet lukken, verklaarde ze.

Doorzettingsdwang

Dekker krijgt bijval van Henk Nijmeijer, hij is fractievoorzitter van GroenLinks in Provinciale Staten. „Natuurlijk: we zullen er alles aan moeten doen om inwoners enthousiast te maken voor een nieuw systeem”, zegt hij. „Maar soms heb je als overheid nu eenmaal doorzettingsmacht nodig. Dat is ook het geval als je een weg wilt aanleggen. Dan moet je soms ook een eigenaar dwingen zijn grond te verkopen.”

Nijmeijer wijst op de hoge doelstellingen in Nederland om de klimaatverandering te stoppen. „De VVD knabbelt hier weer aan door die doorzettingsdwang te schrappen. Maar uiteindelijk moeten we die klimaatverandering toch tegengaan.”

Kun je er als consument van uitgaan dat je altijd gas kunt blijven stoken, ook als je gemeente een warmtenet in je wijk laat aanleggen? Dat is zeer de vraag. Een netwerkbedrijf moet dan voor een handjevol inwoners het gasnet in de buurt blijven onderhouden, met alle kosten van dien. Nu zijn ze nog verplicht iedereen in Nederland van gas te voorzien, alom gaan stemmen op om die verplichting te schrappen voor wijken waar alternatieve mogelijkheden zijn.

Ingrijpen als er gevaarlijke situaties ontstaan

Doorzettingsmacht klinkt onsympathiek, maar het is niets nieuws. Gemeenten kunnen dit bijvoorbeeld toepassen als iemand zijn huis slecht onderhoudt. Dit betekent echt niet dat inspecteurs de huizen langs gaan om te kijken of alle kozijntjes wel netjes geverfd zijn, wel dat zij kunnen ingrijpen als er gevaarlijke situaties ontstaan.

Zo kan het ook met de energietransitie: gemeenten moeten zich tot het uiterste inspannen om iedereen enthousiast te krijgen, maar uiteindelijk moet een kleine groep tegenstanders niet de hele wijk op hoge kosten jagen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
Energietransitie
Energie
Duurzame energie
menu