Jannie Boerema vertaalde MacBeth in het Drents voor theaterdrama rond boortoren 't Haantje. 'Het is de taal van mijn hart'

Schrijfster Jannie Boerema uit Zeijen vertaalde MacBeth in het Drents. Teksten zijn vervlochten met de theatervoorstelling Woeste Gronden over het mysterieuze drama rond de verzwolgen boortoren. Woensdagavond is de première in ‘t Haantje .

Jannie Boerema maakte een vertaling van MacBeth in het Drents.

Jannie Boerema maakte een vertaling van MacBeth in het Drents. Foto: Marcel Jurian de Jong

Achter de sticker op de voordeur van haar woning in Zeijen gaat meer schuil dan een eenvoudige mededeling. Maar voor wie alleen het dialect machtig is, kan de entree een geruststelling zijn: Hier kuj Drents praoten .

Binnen neemt Jannie Boerema plaats in een leren fauteuil, voor een enorme boekenkast. Boeken zijn sowieso een belangrijk bestanddeel van de inventaris.

,,Ik las vroeger soms meerdere boeken op één dag’’, zegt ze. ,,Het geeft je inzicht in jezelf en in anderen, het verrijkt je leven. Ik houd zielsveel van papier. Vooral als het nog warm is, na het printen. Voelt zo lekker aan.’’

Brede grijns.

Gelukkig

Ze is inmiddels 75 jaar en still going strong . ,,Ik voel me wel goed, heb het druk en kijk al weer uit naar een nieuw project’’, somt ze op. ,,Als ik schrijf dan ben ik gelukkig.’’

De tijd zit haar wel een beetje op de hielen. ,,Het kan ook zomaar voorbij zijn’’, zegt Boerema. ,,Dat heb ik om me heen wel gezien. Ik ben al veel mensen kwijt. Mijn beide ouders zijn 76 jaar oud geworden en ik heb zelf twee serieuze waarschuwingen gehad, dus ja...’’

Haar laatste wapenfeit toont zich woensdagavond aan het publiek: Woeste Gronden . Boerema zette zich maandenlang aan de vertaling van MacBeth in het Drents. Haar boek wordt donderdag officieel gepresenteerd.

Passages uit het boek zijn toegepast in het drama rond de boortoren in ‘t Haantje, dat in december 1965 plotseling met donderend geraas in de aardbodem verdween.

De combinatie doet vreemd aan: wat heeft een ruim vierhonderd jaar oud toneelstuk over macht en het veroveren van de Engelse troon te maken met de voormalige boorlocatie van de NAM in Drenthe? Toch versmelten beide tragedies in de theatervoorstelling.

Metaforen

,,Ach’’, zegt Boerema, ,,als je in metaforen denkt, past MacBeth eigenlijk overal. De ondergang van Schotse generaal wordt gesymboliseerd door de tragische verwikkelingen rond boormeester Dilling en zijn toren.’’

Ze heeft al een paar stukken gezien en is tevreden over de toepassing van haar vertaling. ,,Dat hebben ze leuk gedaan. Het is een oud stuk dat naar deze tijd is getransformeerd, met fijne muziek uit de jaren 60. Ik vind het niet gekunsteld overkomen.’’

Het publiek krijgt tijdens de avondvullende voorstelling, die op voorhand de kwalificatie ‘spektakelstuk’ heeft gekregen, typisch Drentse woorden en uitdrukkingen toegeworpen. Boerema kan zich verkneukelen over typeringen als tweeduuster (schemering), tweebak (beschuit) en gangs wezen (bezig zijn).

Hoewel ze zichzelf niet als missionaris ziet, is Boerema onwillekeurig een warm pleitbezorger van de streektaal. ,,Ik probeer altijd weer te bewijzen dat dialect een volwaardig communicatiemiddel is. We maken ons heel druk om de natuur, het landschap, de geschiedenis, de monumenten, maar we doen niks met de streektaal.’’

Achterlijk?

Het is een grove misvatting, benadrukt Boerema, om te denken dat mensen die alleen een dialect spreken achterlijk zijn. ,,Maar zo wordt er soms wel naar gekeken. Het negatieve imago is hardnekkig. Mijn vader was boer en thuis spraken we Drents, maar hij was verre van dom.’’

,,Waarom’’, vervolgt ze, ,,vinden we het prachtig wanneer wereldartiest Enya in het Ierse Gaelic zingt of beroemde mannenkoren uit Wales het Welsh omarmen? Maar zodra je zegt dat je Drents of Gronings spreekt dan word je voor achterlijk versleten. Absurd.’’

Wie tweetalig opgroeit, ontwikkelt volgens de schrijfster meer taalgevoel. ,,Het Drents is de taal van mijn hart, maar het Nederlands beheers ik ook. Het is in deze maatschappij zó belangrijk om goed te communiceren.’’

Bij het vertalen van Engels naar Drents bestaan er volgens Boerema geen blokkades. ,,Een kleine taal betekent niet dat er beperkingen zijn om je er in uit te drukken. Daarom kan ik ook Shakespeare, Oscar Wilde en Bertold Brecht in het Drents vertalen.’’

Dat de streektaal mensen zou afstoten, blaast Boerema weg. ,, Woeste Gronden weet zich op voorhand al verzekerd van vier uitverkochte voorstellingen. Dat zegt genoeg.’’

‘Nooit gedateerd’

Boerema vertaalde in 1985 al eens een stuk van Shakespeare ( The Comedy Of Errors ) in het Drents. ,,Ik wilde dat nog eens doen, de kracht van zijn werk is dat het nooit gedateerd is. Shakespeare schreef vierhonderd jaar geleden al eens dat Engeland op eigen benen moet staan, zonder bemoeienis van buitenaf. Anno 2021 is dat met brexit gewoon realiteit.’’

Volgens Boerema was de toneelschrijver en dichter niet alleen een belangrijk scribent, maar ook een groot psycholoog. ,,Hij voelde de mensen perfect aan en schreef over heel menselijke dingen. Zijn maatschappelijke en culturele invloed is ongekend. Misschien denken we over vierhonderd jaar net zo over The Beatles.’’

Ze weet veel van Shakespeare: ,,Ik kan onderhand aardig in zijn hoofd kijken.’’ Maar noem haar geen kenner. ,,Welnee, alleen al bij de gedachte krijg ik het Spaans benauwd. Ik weet gewoon iets meer van hem dan de gemiddelde huisvrouw uit Vries.’’

Volgens Boerema kun je Shakespeare niet letterlijk vertalen. ,,Dan loop je vast. Het is oud-Engels. Maar Shakespeare is niet ingewikkeld of chic. Hij is juist veelzijdig en volks. De man liet 39 werken na en voegde in zijn tijd alleen al 1600 nieuwe woorden aan het Engels toe.’’

Maar met die oude taal krijg je vandaag de dag geen mens naar de schouwburg. ,,Te statisch’’, oordeelt Boerema. ,,In de vertaling krijgt het een update, naar het huidige taalgebruik en deze tijdgeest.’’

‘Indrukwekkend’

Afgelopen zaterdag heeft ze al even een kijkje genomen op de theaterlocatie bij ‘t Haantje. ,,Je weet niet wat je ziet’’, zegt Boerema. ,,De nagebouwde boorlocatie ziet er indrukwekkend uit. Een toren van wel twintig meter hoog, betonblokken, zand, gras. Wát een klus. Maar iedereen is enthousiast. Dat geeft veel energie.’’

Voor de première van woensdag is ze wat onrustig. ,,Een beetje gespannen, ja. Wie Shakespeare vertaalt, laadt enige pretentie op zich. Ik bedoel: je kunt je er ook aan vertillen, al heb ik natuurlijk geen vat op de wijze waarop mijn vertaling in de voorstelling is gefietst.’’

Ze gaat koffie zetten.

Vanuit de keuken: ,,De kunst is om het los te laten. Die professionals op het gebied van theater weten heus wel wat ze doen, hoor. Maar toch valt het niet mee. Ik ben van de regie.’’

Acht voorstellingen

BUOG speelt de muziektheatervoorstelling 'Woeste Gronden' acht keer van 8 (première) t/m 18 september. Locatie Noord-Sleen, achter De Hullen, naast 't Kratertje. Speelduur 20.00 - 23.00 uur (19.30 'deur' open). Entree 25 euro. Voor kaarten en (route-)informatie: de website van BUOG.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
menu