Minder overlast van plaagrups door weer en vogels, maar het blijft oppassen voor nesten die losraken

De weersomstandigheden en -in mindere mate- het effectieve werk van vogels hebben de overlast van de eikenprocessierups dit jaar beduidend verminderd. ,,Maar ze zijn er heus nog wel.’’

Een medewerker van Roel Timmerman uit Dieverbrug is bezig met het weg halen van de eikenprocessierups nesten.

Een medewerker van Roel Timmerman uit Dieverbrug is bezig met het weg halen van de eikenprocessierups nesten. Foto: Niels de Vries

De eerste eikenprocessierupsen kwamen dit jaar eerder dan normaal uit hun eitjes gekropen, maar kregen daarna te maken met een uitzonderlijk koude periode.

Volgens onderzoekster Silvia Hellingman, verbonden aan het kennisplatform Eikenprocessierups, had zo’n 30 procent van de populatie daar mee te maken. ,,Die rupsen hebben zelf lang op voer moeten wachten.’’

‘Dankbare prooi’

Ondertussen maakten de kale takken de beesten kwetsbaar voor natuurlijke vijanden; vooral vogels, maar ook mieren en spinnen. ,,Ze waren een dankbare prooi voor deze predatoren. Vogels konden namelijk ook moeilijker voedsel vinden voor hun jongen en stortten zich massaal op de eikenprocessierupsen, die rijk aan eiwitten zijn.’’

Ook in mei bleef het kwakkelen met het weer. Eikenprocessierupsen gedijen het best bij temperaturen tussen de 21 en 25 graden. Er waren wel een paar warme dagen, maar vaak kwam het kwik lager uit dan normaal en was er (heel) veel neerslag.

Als gevolg daarvan houden de rupsen zich hoger in de eiken op, omdat het daar warmer is. Hellingman: ,,Ze hoeven de koelte, onderaan de stam, niet op te zoeken. Daar is geen reden voor. Als ze dat wel zouden doen, zijn ze niet alleen zichtbaarder maar ook gevaarlijker.’’

Veel kleine nesten

Hellingman bekeek onlangs zo’n tweehonderd bomen op één dag. ,, Vanaf de grond zag je amper nesten of activiteit van rupsen. Maar eenmaal in de hoogwerker was dat vaak anders: heel veel kleine nesten. Ik weet dat een bestrijder in één boom 68 nesten telde.’’

Het beeld in Drenthe is volgens Hellingman grillig. ,,Ze zijn absoluut niet weg. Langs de Nijeveense Bovenboer in Nijeveen, bijvoorbeeld, hangen nesten zo groot als een basketbal. En in Emmen zijn ook veel nesten. Maar op andere plekken zie je ze weer minder. Soms moet je een geoefend oog hebben om ze waar te nemen.’’

Volgens de onderzoekster betekent de verminderde overlast voor mens en dier niet dat er ook minder eikenprocessierupsen zijn. ,,Op sommige plekken zijn het er zelfs meer, vooral waar de rupsen die de cyclus tot vlinder niet voltooid hebben met succes overwinterden. Deze beestjes zijn meesters in het overleven van de omstandigheden.’’

Door de vele regen en relatief lage temperaturen blijven de rupsen hoog in de boom en heb je er minder last van. Indien zich nu nog een hittegolf zou aandienen, is de kans op overlast door de rupsen klein.

Groot deel al verpopt

,,Een groot deel heeft zich nu verpopt om straks uit te vliegen als vlinder. Het aantal rupsen dat nu nog actief is, is gering. Alleen als nesten uit de bomen waaien of met een zware regenbui los raken, is het oppassen geblazen.’’

In 2018 en 2019 kende ons land droge, warme zomers. ,,Dat waren heel andere omstandigheden’’, weet Hellingman. ,,Komt de nesttemperatuur boven de 32 graden dan zakken de rupsen af om beneden verkoeling te zoeken.’’

Bestrijding

Volgens haar werpt de bestrijding van de eikenprocessierups inmiddels wel vruchten af. In het vroege voorjaar spuiten bestrijders aaltjes, zogeheten nematoden, in de bomen. Deze minuscule beestjes dringen de larven binnen en verwoesten de jonge spruiten van binnenuit.

Zitten de bomen eenmaal in het blad, dan kan er nog worden gespoten met een bacteriepreparaat. Als de rups dan bladeren gaat eten, gaat hij dood. De bacterie laat namelijk kristallen achter die gaten vormen in de darmen van de rups. Groot risico is dat ook andere insecten hieraan doodgaan. Toepassing van dit middel komt volgens deskundigen heel precies.

Indien de rupsen in vol ornaat en in grote groepen door de bomen kruipen, dan resteert nog één aanpak: een deskundige bestrijder inschakelen die goed ingepakt met een grote stofzuiger de rupsen uit de boom zuigt, afvoert en laat vernietigen.

Onder de grond

Eikenprocessierupsen maken hun karakteristieke nesten overigens niet alleen in bomen, ze doen dat ook onder de grond. Het blijkt dat de rupsen zich een paar centimeter kunnen ingraven om zich daar te verpoppen. Dit bemoeilijkt de beheersing van het insect. Bij maaien en grondwerk kunnen gezondheidsrisico’s ontstaan.

Hovenier Roel Timmerman uit Dieverbrug bestrijdt al sinds 2008 in onder meer Drenthe de eikenprocessierups. Ook monitort hij de ontwikkeling van de plaagrups door zogeheten feromoonvallen te voorzien van lokstof. ,,We doen veel aan kennisdeling en geven voorlichting’’, zegt hij.

Volgens Timmerman is de situatie vergelijkbaar met vorig jaar. ,,In Friesland zien we zelfs meer nesten.’’ Hij denkt ook dat vooral het weer heeft bijgedragen aan vermindering van de overlast.

Minder buiten

,,We hebben een paar warme en droge zomers gehad, dat is dit jaar anders. Het is kouder en de regen heeft veel nesten weggespoeld. Vanwege het weer zijn de mensen minder buiten en ervaren ze dus ook minder overlast.’’

Volgens Timmerman zijn de nesten dit jaar over het algemeen wel kleiner. Hij merkt dat gemeenten selectiever zijn geworden in de bestrijding van de eikenprocessierups. ,,Als er geen overlast is, wordt er ook niets gedaan. Dat heeft puur met geld te maken.’’

Timmerman, die het Noorden tot zijn werkgebied mag rekenen, heeft dit jaar de bestrijding van de eikenprocessierups met twaalf ploegen van twee medewerkers uitgevoerd. Alleen al in 2019 werden rond de 100.000 nesten van de eikenprocessierups verwijderd.

Nesten

,,Het seizoen loopt nu een beetje op zijn eind’’, zegt Timmerman. ,,Er komen soms nog wel meldingen binnen, maar niet veel meer. Hoewel de meeste rupsen verpopt zijn, kunnen de nesten waarin zich veel brandharen bevinden nog ellende veroorzaken als ze op de grond terechtkomen.’’

Miljoenenhandel

Het bestrijden van de overlastgevende rups is een miljoenenmarkt geworden, schreef NRC vorige week. Middelen waarvan de werking niet is bewezen, zijn gewoon bij bouwmarkten en tuincentra te koop. Uit onderzoek van de krant bleek dat de niet-wetenschappelijk bewezen middelen van nieuwkomers tussen de regels doorglippen en laagdrempelig worden aangeboden. Toezichthouders als de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) zouden erop moeten toezien dat de middelen op de markt veilig én effectief zijn. Maar in de praktijk blijkt niet duidelijk wie eindverantwoordelijk is voor de toelating ervan, aldus NRC. De eikenprocessierups komt in de periode mei tot en met september voor in eikenbomen. Het insect heeft nog geen brandharen als hij uit het eitje komt. Die ontwikkelen zich in de weken daarna. De haren van de rups kunnen gezondheidsklachten geven bij mensen en dieren, zoals jeuk, huiduitslag en irritatie aan de ogen en luchtwegen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
menu