Door corona uitgestelde zorg inhalen? Hoe dan, vragen ze zich in het Wilhelmina Ziekenhuis Assen af. 'Minister krijgt advies van mensen zonder contact met de werkvloer'

Operaties die door corona werden uitgesteld, moeten worden ingehaald. Maar hoe dan, vragen zorgmedewerkers in het Wilhelmina Ziekenhuis Assen zich af.

Herman Langen.

Herman Langen. Foto: Marcel Jurian de Jong

Herman Langen (59) loopt al bijna veertig jaar mee in de zorg. Hij is voorzitter van de ondernemingsraad van het Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Zongebruind en uitgerust is hij onlangs weer aan het werk gegaan na een vakantie die hij, als het qua werkdruk had gemoeten, best had willen uitstellen. Mocht niet. Hij moest even weg. Uitrusten.

,,Ik had tegen mijn baas gezegd: als je me nodig hebt, werk ik door. Maar ik móest met vakantie, zei hij. Herstellen. Ik ben als anesthesiemedewerker sinds maart vorig jaar ingezet op de meest bijzondere diensten. Maar dat doe je allemaal.’’

‘Zorgprofessionals staan altijd aan’

Mensen in de zorg werken net zo lang door tot ze omvallen, weet Langen. Hij zit aan een grote ovale vergadertafel in een kamer op de gang waar ook de Raad van Bestuur en de afdeling communicatie hun plek in het ziekenhuis hebben. Langen is gevraagd om – mede namens al die medewerkers in het WZA – eens te praten over de afgelopen periode, maar vooral over wat nog komen gaat en komen moet: het inhalen van door Covid uitgestelde zorg.

Mensen in de zorg werken net zo lang door tot ze omvallen. Het is een uitspraak die sinds het uitbreken van de coronapandemie – in deze ziekenhuissetting steevast Covid genoemd – nogal eens gedaan is. ,,Zorgprofessionals staan altijd aan’’, knikt Langen. ,,Totdat het niet meer gaat, inderdaad.’’

In de voorbije zeventien maanden werd een deel van het ziekenhuispersoneel op compleet andere afdelingen ingezet dan normaal gesproken. Ze werkten in andere teams met andere collega’s. ,,Ik denk dat een herstelperiode zoals een vakantie heel goed is. En dat je na de vakantie weer je eigen werk kan doen, daar herstel je ook van. Je eigen collega’s weer zien. En je normale werk doen.’’

‘Allemaal van die wappies’

Voor zijn vakantie was Langen boos. Niet op het ziekenhuis. Maar wel op hoe sommige mensen buiten het ziekenhuis kijken naar Covid.

Langen: ,,Facebook is wat dat betreft een dramatisch medium. Als Dagblad van het Noorden of RTV Drenthe iets plaatste over Covid kreeg je allemaal van die wappies – of hoe je ze ook noemen wilt – die daar op reageerden en die schreven dat het allemaal niet zo erg was en ga zo maar door. Ja, ik werd daar echt boos om. Ik heb me echt vaak moeten inhouden om er niet op te reageren. Sinds mijn vakantie heb ik dat los kunnen laten. Ik ben al weer een tijdje op mijn eigen werkplek. Ik doe waar ik goed in ben en ik maak me niet meer druk om wat mensen roepen die niet snappen waar we mee te maken hebben. De Willem Engels van deze wereld vergalopperen zich nog wel een keer en dan horen we er niks meer van.’’

Waarom raakte dat u zo?

,,Weet ik niet. Maar de vakantie heeft me wel goed gedaan. Zoiets kan ook ontsporen. Onlangs las ik een onderzoek van een HBO-V student over emotionele problemen tijdens Covid in relatie tot het vertrek van personeel. En wat bleek: Als je maar genoeg aandacht krijgt binnen je werk, van je leidinggevende, van je collega’s, dan red je het meestal wel. Krijg je die aandacht niet, dan raak je sneller gefrustreerd, word je misschien ziek of vertrek je zelfs uit het ziekenhuis. Dus als je het maar samen goed oppakt en steun krijgt vanuit het ziekenhuis, dan kun je zulke buitenstaanders – die in andere delen van het land zelfs door de ramen hebben staan fotograferen om te zien of er wel echt mensen in het ziekenhuis lagen – wel aan.’’

Demissionair minister voor Medische Zorg en Sport Tamara van Ark zei in mei: We gaan zo goed als alle uitgestelde zorg nog dit jaar inhalen, met mogelijk een uitloop in de eerste maanden van 2022. Dat waren op dat moment 140.000 operaties. Hoe is dat bericht op de werkvloer ontvangen?

,,Iedereen heeft daar vrij gauw een mening over. En die luidt min of meer: Dat kan de minister wel zeggen, maar dat gaat natuurlijk never nooit lukken. Het is een politieke uitspraak. Vanuit Den Haag. (Langen doet alsof hij met zijn handen voor zijn ogen een verrekijker scherp stelt) Ja, ver weg. Dat is ook ons standpunt als ondernemingsraad. Hoe dan? Is onze vraag.’’

En dan is de minister ook nog eens demissionair. Of maakt dat niet uit?

,,Nee, wat mij betreft niet. Demissionair of niet, ze is politiek verantwoordelijk voor de zorg. Ze heeft zich laten adviseren voordat ze deze uitspraak deed. En ik ben wel benieuwd door wie ze dan geadviseerd is. Want die adviezen zijn gekomen van mensen die geen contact hebben met de werkvloer in een ziekenhuis. En dat vind ik best zorgelijk.’’

Zorg inhalen is het devies. Daar wordt veel over gesproken, neem ik aan.

,,Ja, absoluut. We bespreken op de werkvloer de onmogelijkheden, maar toch ook de mogelijkheden. We werken in een ziekenhuis en in een ziekenhuis kijken we altijd naar de mogelijkheden. Iemand in de zorg staat altijd aan. Dit komt op ons af, we gaan het doen, dat is de houding.’’

De optie om in avonduren en weekenden te gaan opereren werd genoemd, door collega’s van Treant, Martini, Isala, elders in het land .

,,Wat daarover is gezegd, daar vind ik wel wat van. Als vanuit het WZA zulke uitspraken waren gedaan, dan had ik wel even op de deur geklopt bij de raad van bestuur om eens even te gaan praten. Want als je ’s avonds of in het weekend gaat opereren... Wat betekent dat wel niet voor een organisatie, voor het personeel, voor cliënten? Dat heeft nogal impact.’’

Kunt u een leek eens uitleggen wat er allemaal bij komt kijken? Want je bent er niet met het inplannen van wat extra knie- of heupoperaties.

,,Mensen gaan naar een huisarts toe. De huisarts stuurt die mensen wel of niet naar een specialist of een polikliniek. Daar is al een wachtlijst. Dan moeten ze daar gaan zoeken naar een plek om die mensen al dan niet met voorrang op de operatietafel te krijgen. Mensen moeten vervolgens voorbereid worden op een operatie en daar komt ook van alles bij kijken: aanvullend onderzoek, de pre-operatieve poli, een internist. Mensen komen weer op een wachtlijst. Ja, die wachtlijsten zijn overal. Uiteindelijk komen mensen op de lijst voor een operatie. Weer een wachtlijst, want er is beperkt ruimte op de operatiekamers. Daar werken wij van 8 tot 5. We hebben in de nasleep van de eerste Covid-golven personele problemen waardoor je niet kunt opschalen tot normale capaciteit, dus die wachtlijst blijft groeien. En dan ben je nog maar in het ziekenhuis.’’

,,Soms is een patiënt dezelfde dag weer thuis, maar niet altijd. Mensen die langer in het ziekenhuis blijven, hebben na de operatie ook weer verpleegkundigen nodig, fysiotherapeuten, noem maar op. We hebben gelukkig veel dag-opnames, mensen die dezelfde dag weer naar huis kunnen, maar ook daar moet je een heleboel mee afstemmen. Mensen die thuis zorg nodig hebben, moeten afspraken maken met thuiszorg, of een mantelzorger, fysiotherapie. En die mensen moeten er dan ook allemaal maar zijn. Dus het is niet zo dat je kunt zeggen: we gaan morgen even extra opereren.’’

Is een inschatting te maken van hoeveel operaties hier moeten worden ingehaald en hoe lang dat gaat duren?

,,Ik heb niet een exact cijfer, maar het gaat langer duren dan minister Van Ark zegt, in ieder geval. En het zal me niets verbazen als we er heel 2022 nog wel mee bezig zijn. Zeker omdat er – bijvoorbeeld binnen mijn eigen beroepsgroep, de anesthesie – nogal tekorten zijn. Ik heb het afgelopen jaar wel gelezen over stewardessen die in de zorg wilden werken. Ja, ze kunnen wel koffie langsbrengen, maar je kunt niet zomaar aan het bed staan als verpleegkundige. Dat kost tijd. Extra menskracht is er niet zomaar binnen het half jaar waar de minister het over heeft.’’

Tekort aan personeel is een bekend probleem. Wat is er aan te doen?

,,Boventallig opleiden. Dat kost geld, zeggen bestuurders soms. Maar wat mij betreft gaan we dat doen. We moeten extra mensen opleiden. Meer mensen opleiden dan het aantal plekken dat op dit moment vrij is. Het gaat altijd mondjesmaat. Precies genoeg. Maar we moeten extra hebben. In het Noorden hebben we sinds een tijd gezamenlijk de afspraak dat we opleiden en daarna gezamenlijk wel kijken in welk ziekenhuis die mensen geplaatst worden. Essentieel is dat er genoeg mensen aan het bed staan, op alle plekken.’’

En dan hebben jullie nog een appeltje te schillen over salarissen in de zorg.

,,En heel vlot gaat dat niet. De Universitair Medische Centra, de UMC’s, zijn al meer dan een half jaar bezig met cao-onderhandelingen. En die kijken ook naar Den Haag. En de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen ook. Alle werkgevers vinden eigenlijk dat we in de zorg meer moeten verdienen. Maar ze kunnen het niet betalen. Dat probleem moet ergens anders opgelost worden dan in de ziekenhuizen.’’

In hoeverre is over het inhalen van zorg discussie tussen specialisten in maatschappen – orthopeden bijvoorbeeld – die heel lang niet hebben kunnen opereren en het ziekenhuispersoneel dat heel veel extra werk heeft moeten verzetten.

,,Nou noem je een groep specialisten die zich heel coulant heeft opgesteld in de afgelopen periode. Dat is een groep die het te verduren heeft gekregen. Maar ze zijn zich heel goed bewust van de situatie. Ik kan me niet voorstellen dat specialisten zich hard gaan opstellen ten opzichte van een organisatie, om maar meer te kunnen opereren. Ze hebben ons ook hard nodig. We zitten allemaal met elkaar aan tafel. En we zijn niet te beroerd om iets extra’s te doen. Zolang we allemaal maar voor ogen houden dat we het voor de patiënt doen en elkaar ondersteunen.’’

Hoe zorg je dat je in zo’n periode met zoveel werkdruk de neuzen in dezelfde richting houdt?

,,Het signaal dat de Raad van Bestuur onlangs intern heeft gegeven was waardevol. Mensen moeten eerst even met vakantie en tot rust komen en daarna gaan we aan de slag. Want we moeten voorkomen dat mensen die hersteld zijn van het leveren van alle Covid-zorg, straks als een berg opzien tegen alle inhaalzorg. Rekening houden met personeel is hierin echt van belang, naast het belang van patiënten.’’

,,Het verzuim was de afgelopen periode hoger dan normaal. Dat is ook het landelijke beeld in de ziekenhuizen. Ik heb niet de laatste cijfers, maar ik denk dat die verzuimpiek na de vakantie echt weer omlaag gaat. Al duurt het voor mensen die zelf ook Covid hebben gehad wel een paar maanden voordat ze er weer zijn.’’

Er wordt nog steeds veel van de zorg gevraagd. Vanwege de drukte in het afgelopen anderhalf jaar door Covid vragen we jullie het nog een keer druk te hebben vanwege inhaalzorg. Voorziet u nieuwe verzuimpieken?

,,Van mij mag iedereen gevaccineerd worden tegen de griepgolf die er in de winter weer aankomt. Maar daarmee rekening houdend en rekening houdend met de capaciteit die we hebben ten opzichte van de capaciteit die we zouden moeten hebben… Ja, dan wordt het denkbeeldige elastiek straks toch weer heel erg strak getrokken. De kans bestaat dat straks het verzuim weer oploopt. Daarom is het ook zo belangrijk dat we intern meer werk maken van duurzame inzetbaarheid. We moeten nog beter zorgen voor onze medewerkers. Dat staat hoog op de agenda. Net als het opleiden van meer personeel en betere betaling van het personeel.’’

Als u Den Haag een boodschap mocht geven, hoe zou die luiden?

,,Stap af van het principe in het hoofdlijnenakkoord dat de groei van de medisch-specialistische zorg in 2022 op 0 procent moet staan. Als je dat voor een bedrijf als uitgangspunt neemt, ga je failliet. Zorg voor meer ruimte, want het is een wurgtouw om de nekken van ziekenhuizen. En zorg voor betere beloning en zorg ook dat we meer mensen kunnen opleiden.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
Coronavirus
menu