Westerborkfilm en Aletta Jacobs zijn werelderfgoed. Maar wat houdt die status eigenlijk in?

FOTO ARCHIEF DVHN/JAN ZEEMAN

De beroemde Westerborkfilm en de archieven van feministe en eerste vrouwelijke promovenda Aletta Jacobs zijn door de UNESCO aangemerkt als werelderfgoed. Mooi nieuws, maar wat houdt zo’n status eigenlijk in? Een zoektocht door de wirwar in UNESCO-land.

De Westerborkfilm en de archieven van Aletta Jacobs zijn documenten. De Waddenzee en de Koloniën van Weldadigheid gebieden en het Bloemencorso in Eelde of Op Roakeldais in Warffum traditionele evenementen.

Allemaal hebben ze ‘iets’ met UNESCO te maken. De Waddenzee staat op de Werelderfgoedlijst, de belangrijkste en meest prestigieuze UNESCO-lijst.

Maar de UNESCO, de organisatie voor onderwijs, cultuur en wetenschap van de Verenigde Naties, blijkt te grossieren in lijsten.

Werelderfgoed

Je reist door het buitenland en leest in de Lonely Planet dat iets op de UNESCO lijst voor Werelderfgoed staat. Daar neem je een kijkje, want dat moet bijzonder zijn. Herkenbaar?

Op de UNESCO 'World Heritage'-lijst staan internationale trekpleisters als de Taj Mahal, de Grand Canyon, Machu Picchu en de piramides van Gizeh.

Nederland is negen keer op de lijst te vinden, met onder andere de molens van Kinderdijk, een gedeelte van de Amsterdamse grachtengordel en de Waddenzee.

De voormalige Koloniën van Weldadigheid hebben begin dit jaar een aanvraag ingediend voor internationale erkenning. In 2018 valt daarover een besluit.

,,De Werelderfgoedlijst is het moeilijkst om op terecht te komen en ook het meest prestigieus”, vertelt Vincent Wintermans van UNESCO. ,,Je moet bewijzen dat je van internationaal belang bent.”

Memory of the world

Dat geldt in mindere mate voor het Memory of the World register, waar maandag de Westerborkfilm en de archieven van Aletta Jacobs aan zijn toegevoegd.

,,Dat komt doordat experts een besluit nemen. Aanmelders voor de Werelderfgoedlijst moeten eerst nog door een nationale selectie”, legt Wintermans uit.

In principe kan iedereen een aanvraag doen. ,,Maar ook hier geldt weer dat het op internationaal niveau van belang moet zijn.”

Het doel van dit register: belangrijke documenten behouden en de toegang ertoe vergemakkelijken, bijvoorbeeld door digitalisering.

Bloemencorso’s, patatbakkers en carbidschieters

En hoe zit het dan met de bloemencorso’s, de patatbakkers en de carbidschieters? Allemaal lobbyden belanghebbenden afgelopen tijd voor toevoeging van deze culturele tradities aan de UNESCO-lijst.

Daar komt een derde lijst om de hoek kijken, die van cultureel immaterieel erfgoed. Maar op dit moment bevat die lijst nog helemaal geen Nederlandse toevoegingen.

Wel is er een landelijk inventarisatieprogramma opgestart, waar iedereen een traditie, ambacht of gebruik aan kan voordragen. De enige voorwaarde: er moet een organisatie achter zitten.

De organisaties van het Eelder corso en Op Roakeldais deden dat en zijn opgenomen in deze landelijke lijst. ,,Deze staat dus los van UNESCO. Maar stukje bij beetje zullen van deze lijst tradities en gebruiken worden voorgedragen.”

Het molenaarsambt is volgend jaar waarschijnlijk de eerste Nederlandse bijdrage. ,,Dat is iets minder prestigieus dan de Werelderfgoedlijst”, vertelt Wintermans.

,,Het is een staalkaart om te laten zien hoe mooi de diversiteit aan gebruiken is. Of iets er wel of niet op staat, zegt niets over de kwaliteit van het gebruik of de traditie.”

Is het niet wat onnozel dat een vredesorganisatie lijstjes maakt?

Met deze drie lijsten zijn we er nóg niet, blijkt. De Hondsrug pronkt met een plaatsje op de UNESCO ‘Global Geoparks’. En de Waddenzee mag zich, naast Werelderfgoed, ook UNESCO ‘Man and Biosphere Reserve’ noemen.

Is dit het dan? ,,UNESCO heeft veel dingetjes, maar dit zijn de belangrijkste. Veel mensen vragen zich wel eens af of het niet wat onnozel is dat een vredesorganisatie lijstjes maakt. Maar dit is zeker geen spielerei.”

UNESCO heeft een lijst voor documenten, tradities, monumenten, natuurgebieden. Mist er nog iets? ,,Schilderijen of beelden, die passen nog op geen enkele lijst”, zegt Wintermans. ,,Achter het ontstaan van de lijsten zit nou eenmaal geen masterplan. Je ziet het verrijken.”

Eén lijst

En één lijst, voor de duidelijkheid, is daar wel eens over nagedacht? ,,Dat heeft met die verrijking te maken. In de jaren ‘70, toen de Werelderfgoedlijst ontstond, was men veel minder bezig met immaterieel erfgoed."

,,Het is te vergelijken met een kathedraal, door verschillende architecten in verschillende periodes gebouwd. Die ga je niet slopen om er vervolgens een eenheid van te maken. Wie weet wat er in de toekomst nog toegevoegd wordt.”

Nieuws

Meest gelezen

menu