Zwartemeer/Sportclub Drente, de eerste profvoetbalclub van Drenthe. Vijftig jaar geleden viel het doek. 'We reisden met de trein het hele land door. Wie maakte dat nou mee?'

Dit jaar is het precies een halve eeuw jaar geleden dat profvoetbalclub Zwartemeer/Sportclub Drente ter ziele ging. Drie oud-spelers helpen mee bij het samenstellen van een tentoonstelling over de eerste profclub van Drenthe en de amateurjaren die daaraan vooraf gingen.

Zwartemeer in het seizoen 1959/1959 in de nieuwe shirts met een zwarte V op de borst. Staand vlnr: Joop Jansen, Henk de Vries, Fop ten Hoor, Chris Akse, Gerard Lippold, Joep Brandes (trainer) en Job Drenth. Gehurkt vlnr: Katrienus van der Werf, Tonny Roosken, Gerrit Pesman, Hans Kalter en Janny Stevens.

Zwartemeer in het seizoen 1959/1959 in de nieuwe shirts met een zwarte V op de borst. Staand vlnr: Joop Jansen, Henk de Vries, Fop ten Hoor, Chris Akse, Gerard Lippold, Joep Brandes (trainer) en Job Drenth. Gehurkt vlnr: Katrienus van der Werf, Tonny Roosken, Gerrit Pesman, Hans Kalter en Janny Stevens. Foto: Henny Kroon

Je kon er bijna de klok op gelijk zetten. Ging je op zaterdag naar kapper Jan Bosman in de Langestraat in Klazienaveen, dan duurde het maar even of hij begon over voetbal te praten. Over Zwartemeer en later - na de naamswijziging - over Sportclub Drente. Dat kapper Bosman dit deed, was heel verklaarbaar. Hij was gek op voetbal en zijn twee zoons Bert en Wout speelden in het eerste team.

,,Hij vond dat natuurlijk geweldig en was hartstikke trots op ons’’, zegt de inmiddels 75-jarige Bert Bosman. Rijk werden de beide broers er niet van. Het basissalaris lag op zo’n 1500 gulden per jaar, exclusief premies. Maar dat mocht de pret niet drukken. ,,We reisden voor de uitwedstrijden met de trein door het hele land, tot in Zuid-Limburg aan toe. Als ik aan die periode terug denk, is dat het eerste dat me te binnen schiet. Dat was bijzonder in die tijd hoor, voor een jong ventje uit Klazienaveen.’’

‘Een oude bal! Ook mooi voor de tentoonstelling’

Bosman is sinds enige tijd druk in de weer met de historie van de club. Hij maakt deel uit van een werkgroep die een expositie over Zwartemeer/Sportclub Drente moet voorbereiden in museum Collectie Brands in Nieuw-Dordrecht. Een initiatief van Herman Lubbers uit Zwartemeer, voetballiefhebber en oud-bestuurslid van het museum. De door Lubbers benaderde oud-spelers Fop ten Hoor en Piet Pruim zitten eveneens in de werkgroep. ,,Kijk, hier speelden wij in’’, zegt Pruim, terwijl hij een wit katoenen voetbalshirt in de lucht houdt. ,,En daar ligt nog een oude bal. Ook mooi voor de tentoonstelling.’’


Zwartemeer werd opgericht in 1921 in Zwartemeer en verhuisde in 1929 naar Klazienaveen omdat daar een beter veld beschikbaar was. In 1955 trad de club toe tot het profvoetbal. Dat was een jaar nadat in Nederland met betaald voetbal werd begonnen. Ook bij voetbalclub Emmen werd over profvoetbal nagedacht, maar daar zag een meerderheid van de leden zo’n overstap niet zitten. Zwartemeer was een van de 80 (!) clubs die voor de profcompetitie van 1955 - 1956 werden ingeschreven. Zij belandde in de eerste klasse C, met daarin onder meer Oosterparkers (Groningen), TOP (Oss), Tubantia (Hengelo).

‘Echt een kapitaal voor een jong ventje zoals ik’

Zwartemeer trok welgeteld één nieuwe speler aan voordat het aan het profavontuur begon: Hans Kalter van NAB, de Nieuw-Amsterdamse Boys. Hij was ook degene die het allereerste doelpunt van de nieuwe profclub maakte. De rest van het team bestond uit jongens waarmee de club eerder amateurvoetbal speelde, onder wie de nu inmiddels 81-jarige Fop ten Hoor. Hij was als 13-jarige begonnen met clubvoetbal en debuteerde twee jaar later al in het eerste team.

In 1955 was Ten Hoor nog te jong om een contract te mogen ondertekenen. ,,Meneer De Jong van IJzergieterij Rademaker in Klazienaveen was penningmeester. Hij legde het geld dat ik normaal gesproken zou verdienen, steeds apart. Aan het eind van het seizoen kreeg ik het totale bedrag in één keer: 1800 gulden. Dat was echt een kapitaal voor een jong ventje zoals ik. Kort daarna ging ik naar de winkel om een centrifuge voor mijn moeder te kopen. Dat vond ik zo’n mooi apparaat.’’

Zoon van fietsenmaker in Erica ontpopte zich tot topschutter

Na het eerste jaar profvoetbal van Zwartemeer, waarin de club onderaan de ranglijst van de eerste klasse C eindigde, werden voor het betaalde voetbal de begrippen eredivisie, eerste divisie en tweede divisie ingevoerd. Zwartemeer belandde in de tweede divisie A en werd een na laatste. Fop ten Hoor en Hans Kalter werden dat jaar met tien doelpunten gedeelde clubtopscorer, zo valt te lezen in Drenthe’s Voetbaltrots van Dirk van der Kaap, een boek waarin de historie van Zwartemeer/SC Drente uitvoerig beschreven staat.


In de jaren daarna was het Tonny Roosken die zich ontpopte tot absolute topschutter van de club. De zoon van de fietsenmaker uit Erica kwam in de zomer van 1957 over van derdeklasser Ericase Boys en liet meteen van zich spreken. In zijn eerste jaar trof hij 24 keer doel en Zwartemeer eindigde als middenmoter. Het publiek wist het sportpark aan De Planeet ook steeds beter te vinden. Op de laatste speeldag van het seizoen 1958 - 1959 zaten en stonden er 6000 bezoekers langs de lijn.

Voetballen tegen Alkmaar ‘54, met Barry Hughes

Legendarisch werd het seizoen 1963 - 1964. Zwartemeer eindigde als tweede en mocht in een nacompetitie strijden om een plek in de eerste divisie. Op 10 juni 1964 kwam Alkmaar ’54 op bezoek en maar liefst 12.000 supporters bevolkten het sportpark in Klazienaveen. Bij Alkmaar ‘54 speelde onder meer Barry Hughes, die later een van de meest kleurrijke trainers in het betaalde voetbal zou worden.

Voor Zwartemeer-doelman Henk Boxem was het om persoonlijke reden een beladen duel. De dag daarvoor bracht hij zijn vader - zijn allergrootste fan - naar het kerkhof. Boxem senior was plotseling op 53-jarige leeftijd aan een hartstilstand overleden. Eigenlijk wilde zijn zoon niet keepen tegen Alkmaar ‘54. Hij deed het toch, omdat zijn moeder het graag wilde. Zwartemeer won, met 3 -1.

Promotie ging evenwel aan de neus van de Drentse profclub voorbij, want vier dagen daarna verloor de club het cruciale laatste duel in de nacompetitie tegen Roda JC in stadion De Goffert in Nijmegen met 2-0. Scheidsrechter Leo Horn, die alom als een toparbiter werd beschouwd en een paar jaar daarvoor nog de Europacup 1-finale tussen Real Madrid en Benfica in goede banen leidde, was de gebeten hond. Hij keurde twee doelpunten van Zwartemeer af vanwege vermeend buitenspel. Eentje daarvan was van Fop ten Hoor. Bert Bosman: ,,Het was verschrikkelijk. Ik zat met tranen in de ogen op de reservebank.’’

Steeds moeilijker om de begroting rond te krijgen

Twee jaar later, in 1966, promoveerde de club alsnog. Dit was voor een belangrijk deel te danken aan het feit dat de voetbalbond de divisies herschikte. Fop ten Hoor, die studeerde om onderwijzer te worden, was er toen al niet meer bij. De inmiddels 78-jarige uit Barger-Oosterveld afkomstige verdediger Piet Pruim wel. ,,Vitesse werd kampioen, met op doel een legendarische keeper: Frans de Munck. De Zwarte Panter, werd hij genoemd. Vanwege zijn zwarte haren, zijn zwarte kleding en zijn katachtige reflexen.’’


Het was het laatste seizoen waarin onder de naam Zwartemeer profvoetbal werd gespeeld. In vervolg gebeurde dit onder de naam Sportclub Drente. Er waren financiële problemen, het werd steeds moeilijker om de begroting sluitend te krijgen. De vorming van de Stichting Sport Club Drente moest voor extra impulsen zorgen, maar dat gebeurde niet.

,,De plaats Emmen ontwikkelde zich steeds meer als industriestad en groeikern. De hoop was dat de grote industriële bedrijven het betaalde voetbal in Klazienaveen flink zou gaan steunen, maar dat gebeurde niet’’, verduidelijkt Dirk van der Kaap, oud-journalist en kenner van het voetbal in de streek. Het eerste jaar Sportclub Drente werd afgesloten met degradatie naar de tweede divisie en vanwege de slechte resultaten liepen de bezoekersaantallen terug.

‘Een droevige afsluiting van een onvergetelijke periode’

Na vijf jaar Sportclub Drente viel in 1971 het doek. De KNVB wilde het aantal profclubs terugbrengen van 51 naar 38 en keek daarbij naar de bezoekersaantallen. De enige Drentse profclub kwam daarbij minder goed uit de bus dan de meeste andere clubs. Op 6 juni 1971 werd de laatste competitiewedstrijd gespeeld, bij RBC uit Roosendaal. Het duel werd met 3 -1 verloren. Bert Bosman en Piet Pruim waren erbij. ,,Een droevige afsluiting van een onvergetelijke periode. Voor ons, maar ook voor veel meer voetballiefhebbers in Zuidoost-Drenthe.’’


Veertien jaar later, in 1985, keerde het profvoetbal terug in Drenthe. Maar dit keer tien kilometer verderop: in Emmen. Hoewel FC Emmen niets te maken had met de teloorgang van het profvoetbal in Klazienaveen, was dit voor sommige vroegere supporters van Zwartemeer/SC Drente aanvankelijk moeilijk te verkroppen. Voordat Zwartemeer toetrad tot het betaalde voetbal, was Emmen de grote concurrent. Bovendien heerste het gevoel dat de gemeente Emmen eind jaren zestig en begin jaren zeventig te weinig had gedaan om het profvoetbal in Klazienaveen in de benen te houden.

KADER | Tonny Roosken

Wie Zwartemeer/Sportclub Drente zegt, zegt Tonny Roosken. Hij speelde van 1957 tot 1971 bij de club en de rappe en schietgrage spits maakte in deze periode 229 doelpunten. Met 202 treffers is hij topscorer aller tijden van de tweede divisie. Roosken begon zijn voetballoopbaan bij Ericase Boys en had na zijn diensttijd de clubs voor het uitkiezen. Onder meer Be Quick uit Groningen, DOS Utrecht en Heracles uit Almelo dongen naar zijn diensten. De zoon van de fietsenmaker uit Erica koos voor Zwartemeer en die club hielp hem bij het opstarten van een winkel in huishoudelijke artikelen in Klazienaveen. Door die winkel was later een transfer naar een andere club nooit meer aan de orde. Legendarisch was de grote verzameling flessen Martini die Roosken elk seizoen aanlegde. De topscorer van de week kreeg er destijds drie. Roosken viel vaak de eer te beurt. Teamspeler als hij was, bewaarde hij ze allemaal tot het eind van het seizoen voor het slotfeest. Roosken overleed in 2017 op 82-jarige leeftijd.

KADER | De expositie

De expositie over profvoetbalclub Zwartemeer/SC Drente en de amateurjaren die daaraan voorafgingen, is vanaf 1 oktober 2021 tot en met 1 april 2022 te zien in museum Collectie Brands in Nieuw-Dordrecht. Mensen die informatie en/of spullen hebben die mogelijk interessant zijn voor de expositie, kunnen zich melden bij het museum.


Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
menu