Autoriteit Consument en Markt na nieuwe studie: 'Door concurrentie is Nederland zo goed als plofkippenvrij'

De ‘Kip van Morgen’ moest Nederland in 2020 plofkipvrij krijgen. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) zette een streep door het initiatief van kippenboeren en supermarkten en achteraf maar goed ook, stelt de kartelwaakhond in een nieuwe studie. Het kippenvlees dat nu in de schappen ligt is veel diervriendelijker dan wat de marktpartijen destijds voor ogen hadden.

Bestuursvoorzitter van de Autoriteit Consument & Markt Martijn Snoep (links): ,,Supermarkten en bedrijven blijken heel goed in staat geweest om zelfstandig over te schakelen naar diervriendelijker alternatieven voor de plofkip.”

Bestuursvoorzitter van de Autoriteit Consument & Markt Martijn Snoep (links): ,,Supermarkten en bedrijven blijken heel goed in staat geweest om zelfstandig over te schakelen naar diervriendelijker alternatieven voor de plofkip.” Foto: Marco Okhuizen

Het besluit om de Kip van Morgen te verbieden, kwam de Autoriteit Consument & Markt (ACM) in 2015 op een storm van kritiek te staan. De toezichthouder frustreerde dierenwelzijn met ‘nodeloze obstakels’, vond de boerenorganisatie LTO. De supermarktkoepel CBL verweet de toezichthouder verduurzaming in de weg te staan.

De ACM zei ‘nee’ omdat ze het een slechte deal vond voor de kip en consument. De consument zou meer gaan betalen voor een geringe verbetering van het kippenwelzijn. Achteraf was het een terecht besluit, zo oordeelt de ACM nu. Ook zonder de concurrentiebeperkende afspraken is Nederland zo goed als plofkippenvrij.

Bovendien is vrijwel al het kippenvlees in de schappen nu een stuk diervriendelijker dan het gestrande initiatief Kip van Morgen. ACM-baas Martijn Snoep: ,,Supermarkten en bedrijven blijken heel goed in staat geweest om zelfstandig over te schakelen naar diervriendelijker alternatieven voor de plofkip.”

Waarom komt nu, vijf jaar na da to, dit onderzoek?

Snoep: ,,We wilden kijken wat er in de tus sentijd is gebeurd. De Kip van Morgen is een mooi voorbeeld dat concurrentie heeft bijgedragen aan een versnelling van het proces van verduurzaming. Het kippenwelzijn van het assortiment in de Nederlandse supermarkten is nu hoger dan wat de Kip van Morgen zou zijn geweest.’’

Hebben we dat ook niet aan mi lieuclubs als Dierenbescherming en Wakker Dier te danken?

,,Voor concurrentie heb je aanja gers nodig. En de concurrentie is aangejaagd door consumenten en stakeholders waaronder milieuorganisaties. De uitkomst is dat het kippenvlees veel duurzamer is dan als er geen concurrentie zou zijn geweest.’’

Het negatief advies leidde in 2015 tot veel commotie. Probeert de ACM nu alsnog zijn gelijk te halen?

,,Aan het begin van het proces maak je een inschatting of concurrentiebeperkende afspraken noodzakelijk zijn voor het bereiken van de duurzaamheidsdoelen. Daar waren we toen niet van overtuigd. Kennelijk – en dat is makkelijk gezegd met de wetenschap achteraf – kon dit resultaat goed bereikt worden zonder afspraken. En kennelijk hebben we dus terecht geoordeeld.’’

Uw onderzoek laat zien dat be drijven niet hoeven samen te spannen om te verduurzamen. Ondertussen heeft u wel onlangs een concept leidraad uitgebracht waarin u bedrijven meer ruimte geeft tot samenwerking op het gebied van duurzaamheid. Is dat niet wat tegenstrijdig?

We kregen uit de markt vaak te horen: we willen wel samenwerken maar we mogen niet van de ACM. Of: we mogen geen keurmerk beginnen. Dat is echt geen enkel probleem. Het geval is dat we nu praktisch geen verzoeken of concrete samenwerkingsvoorstellen binnenkrijgen. Daarom hebben we een duidelijke leidraad opgesteld over welke soorten samenwerking de concurrentie helemaal niet beperken, en welke concurrentiebeperkingen wel zijn toegestaan. Ook doen we een handreiking aan het bedrijfsleven ‘kom langs, dan kunnen we er samen naar kijken’.’’

Uw voorganger Henk Don zei bij zijn afscheid in februari ‘regels zijn regels’, als milieuplannen daarmee botsen, dan is het jammer maar helaas…. Wat is er veranderd?

,,Regels zijn nog steeds regels. We zijn toezichthouder en kunnen de regels niet veranderen. Maar als het voor goede doelen is, dan mag je binnen de bestaande regels soms wel concurrentiebeperkende afspraken maken. Overigens kan de uitkomst best zijn dat als partijen met hun samenwerkingsplan langskomen dat we niet overtuigd zijn van de noodzakelijkheid en alsnog nee zeggen, zoals met de Kip van Morgen.’’

Onder welke voorwaarden mo gen bedrijven dan wel ‘groene deals’ met elkaar sluiten?

,,Er gelden drie voorwaarden. Ten eerste is of de afspraken objectief gezien bijdragen aan een meer duurzame samenleving. Ten tweede of concurrentiebeperkende afspraken noodzakelijk zijn om die bijdrage te realiseren en ten slotte of de voordelen voor de duurzaamheid zwaarder wegen dan de negatieve gevolgen voor de mededinging die meestal bestaan uit een hogere prijs.’’

Bestaat niet het risico dat bedrij ven onder het mom van milieuwinst en duurzamere doelen vooral hun eigen portemonnee spekken?

,,Daarom blijven we kritisch op de noodzakelijkheid van concurrentiebeperkende afspraken en wegen we de voordelen tegen de nadelen af. We hebben daar de kennis en expertise voor in huis.’’

Er is veel kritiek dat de ACM ver duurzaming in de weg staat. Niet alleen destijds bij De Kip van Morgen, ook later toen de ACM een streep zette door de gezamenlijke afspraak over sluiting van vijf kolencentrales. In hoeverre wordt ACM gedwongen door de politiek en de markt om meer ruimte te geven aan duurzaamheidsafspraken?

,,We zijn niet geduwd. Het belang van energietransitie is toegenomen. In die zin is er wel meer maatschappelijke druk. We worden in een hoek neergezet dat we verduurzaming tegenhouden, maar in die hoek horen we niet thuis. En dus hebben we gezegd: hoe kunnen we dan meedenken met inachtneming van de regels, want regels blijven regels. Dat heeft bijvoorbeeld zijn weerslag in een leidraad en zijn weerslag in het feit dat we consumenten van meer informatie voorzien over keurmerken en misleidende groene boodschappen aanpakken.’’

Nog even terug naar de Kip van Morgen. Zou u die deal onder de nieuwe leidraad wel hebben goedgekeurd?

,,Met wetenschap van nu zou het nog steeds niet noodzakelijk zijn om samen te werken om een duurzamere kip te krijgen. Maar of iets noodzakelijk is, moeten we dus van geval beoordelen om te kunnen inschatten of iets goed is voor het milieu en consumenten.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
menu