DNB-baas Klaas Knot: kabinet moet belasting ondernemers kwijtschelden

DNB-president Klaas Knot. ANP

Bedrijven kampen na de coronacrisis met zulke hoge schulden dat dit het economisch herstel bedreigt. Daarom ontkomt het komende kabinet er niet aan sommige ondernemers hun belastingschulden kwijt te schelden, vindt president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank (DNB).

Kwijtschelding van die belastingen kan de schatkist volgens Knot ’een paar miljard euro’ gaan kosten. „Een derde van de bedrijven heeft gebruik gemaakt van een of meerdere steunregelingen”, zegt hij bij de presentatie van het jaarverslag tegen De Telegraaf. „Een deel van die bedrijven torst zó veel schulden met zich mee, dat straks al hun winsten daaraan opgaan. Dat is geen gezond perspectief. Daar moeten we iets aan gaan doen.”

Vorig jaar gaf u de Nederlandse economie een 9, welk rapportcijfer geeft u nu?

„Ik kan er nu geen cijfer op plakken, er is nog te veel onzekerheid. Ik denk wel dat 2021 een jaar met twee gezichten kan worden. In de tweede helft van het jaar kan de economie krachtig herstellen. De consument zit goed in z’n vel en heeft veel spaargeld.”

Vanaf de zomer zetten we massaal de bloemetjes buiten?

„Dat gaat niet allemaal vanaf dag één. Ik verwacht wel inhaalvraag, dat consumenten een keer extra op vakantie gaan. Maar er zijn ook risico’s. Een derde van de bedrijven heeft gebruik gemaakt van een of meerdere steunregelingen. Hoe staan zij ervoor als de steunregelingen worden afgebouwd? Een deel van die bedrijven torst zoveel schulden met zich mee dat straks al hun winsten daaraan opgaan. Dat is geen gezond perspectief, daar moeten we iets aan gaan doen. Het lastige is dat ik nog niet weet hoe groot dit probleem is. Het gaat in het debat nog veel over gevoelens en weinig over concrete cijfers.”

Welke gevoelens?

„Ik lees heel veel over een golf aan faillissementen die het land zal overspoelen. Dat is een verbale duiding van het probleem, terwijl ik wil weten om hoeveel bedrijven dit gaat en hoe problematisch de schulden zijn.”

U houdt er rekening mee dat het misschien allemaal meevalt?

„Het kan echt nog twee kanten op. Ik wil benadrukken dat tot dusverre alles economisch gezien is meegevallen. Kijk naar vorig jaar. De krimp in het tweede kwartaal was minder diep dan gedacht. Het herstel in het derde kwartaal groter dan wie dan ook had gedacht. De krimp in het vierde kwartaal was minder diep. Ook de oploop van de werkloosheid valt mee. En ook de faillissementen vallen mee. Ik wil niet naïef zijn in mijn optimisme. Maar we moeten niet meteen meegaan in apocalyptische scenario’s van golven van faillissementen.”

In april vorig jaar was u nog hard richting ondernemers. U zei toen dat misschien wel de helft van de horecabedrijven ’niet in de kern gezond’ is.

„Dat was in de context van de mogelijkheid dat we permanent in een 1,5 metersamenleving zouden zitten. Met het perspectief van het vaccin gaan we richting normalisatie. Nu zie ik voor de horeca betere perspectieven.”

U pleitte er destijds voor dat je bedrijven niet eeuwig kunt steunen. Gelukkig heeft het kabinet de steun juist uitgebreid waardoor al die bedrijven wél konden overleven.

„Toen dachten we nog dat er een permanente verandering zou zijn, maar dat scenario lijkt zich nu niet voor te doen. Ik ben er daardoor van overtuigd geraakt dat het wenselijk is om met overheidsgeld zoveel mogelijk bedrijven er doorheen te slepen. En waar nodig schulden te herstructureren.”

De fiscus moet schulden kwijtschelden?

„Dat is een mogelijkheid. Er is nu voor bijna €16 miljard aan belastinguitstel gegeven. De Belastingdienst moet misschien niet bij al die bedrijven voor het volledige bedrag gaan. Normaal gesproken moet je terughoudend zijn met het kwijtschelden van schuld. Maar het coronavirus is als een meteorietinslag, de crisis komt van buiten. Daarom vind ik dat een andere benadering van schuldherstructurering gerechtvaardigd is.”

Dat kan het nieuwe kabinet al snel een paar miljard kosten?

„Ja, als sluitstuk van alle steunpakketten kan dat zeker. Maar we kennen de cijfers niet. Wij proberen dat met de banken en de ministeries nu in kaart te brengen.”

Wanneer moet het nieuwe kabinet steun gaan afbouwen?

„Ik denk dat er na 1 juli ook nog wel overheidssteun nodig zal zijn, maar die moet dan alleen gericht zijn op de probleembedrijven. Daarnaast kan de overheid een heel belangrijke bijdrage leveren door niet te vroeg te gaan bezuinigen.”

In het jaarverslag wijst Knot ook op de risico’s van de snel oplopende staatsschulden in Europa. „Duurzaam herstel betekent ook dat iets zal moeten worden gedaan aan de flinke schuldenberg waarmee de coronacrisis ons heeft opgezadeld.”

In dat laatste speelt de Europese Centrale Bank (ECB), waarvan Knot één van de bestuursleden is, ook een belangrijke rol. Door het massale opkopen van staatsleningen heeft de ECB ’inmiddels bijna een derde van de totale Europese overheidsschuld op haar balans staan’, zo staat in het DNB-jaarverslag. Over dat opkoopprogramma wordt het volgens DNB tijd om na te denken ’over een geleidelijke exitstrategie’.

De ECB bestrijdt de coronacrisis door massaal obligaties op te kopen, zodat de rente laag blijft. Waarom is dit zo’n goed idee?

„In maart vorig jaar was er turbulentie op de financiële markten. Het opkopen van obligaties is dan een effectief middel. Anders dreigden de renteverschillen tussen eurolanden onbeheersbaar te worden. Maar zo’n middel moet wel tijdelijk zijn.”

Massaal opkopen van overheidsschulden lijkt inmiddels het antwoord in elke situatie: bij de vorige crisis, tijdens het herstel, bij deze crisis. Er is toch allang geen paniek op de beurzen meer?

„Nee, maar met die steun zorgt de ECB ervoor dat de kosten om te lenen laag zijn. Voor burgers en bedrijven, en ook voor overheden. Die kunnen zo een ruimer begrotingsbeleid voeren wat ons ook weer helpt bij ons inflatiestreven.”

Bent u niet bezorgd over de bijwerkingen?

„Ons beleid heeft neveneffecten en bijwerkingen. De hoge huizenprijzen en de hoge aandelenkoersen zijn daar onderdeel van. Daarom moeten we als ECB ook de tijd nemen om ons inflatiestreven te halen en de rentes niet nóg verder omlaag duwen. Zo houden we de bijwerkingen beperkt. Overigens weerspiegelen de records op de beurzen vooral het verwachte krachtig economisch herstel van bedrijven.”

Wat zegt u tegen een spaarder die meer wil dan 0% en daarom zijn spaargeld in bitcoins steekt?

„Dat is een individueel beleggingsbesluit. Als die persoon zich er maar van bewust is dat een bitcoin een speculatieve belegging is zonder enige aanspraak op een onderliggende waarde.”

U duwt mensen toch naar riskante beleggingen?

„Dat is inderdaad een neveneffect van de lage rente. Risico nemen is niet per definitie fout, als die risico’s maar verantwoord worden genomen.”

Bent u niet bang dat het ECB-beleid leidt tot een nieuwe schuldencrisis?

„We komen onmiskenbaar uit de coronacrisis met een hoger schuldenniveau. Dat betekent dat het lang gaat duren voordat we deze schuldniveaus hebben teruggebracht.”

Waarom zouden landen als Italië überhaupt hun staatsschuld verlagen? Dankzij de ECB betaalt het land nauwelijks rente.

„We kopen tijd om die schulden terug te brengen, maar als de inflatie terugkeert zullen de rentes echt wel omhoog gaan.”

Die Zuid-Europese landen hebben u toch in de tang? Als u de rente straks verhoogt, is Italië failliet. Dat laat de ECB echt niet gebeuren.

„Vertelt u mij dan maar wat het alternatief zou zijn geweest. Als we dit niet hadden gedaan, zouden de schuldniveaus nog veel problematischer zijn.”

Wat moet de economische agenda voor Nederland de komende jaren zijn?

„Die moet in het teken staan van economisch herstel. De crisis heeft Nederland verzwakt. Maar als we er met een staatsschuld van rond de 60% uit komen, is het allemaal best te overzien. Dan blijven er wel uitdagingen richting klimaatverandering en energietransitie. En we hebben met de arbeidsmarkt en de woningmarkt nog een aantal hervormingsdossiers.”

Bent u daar optimistisch over? Klimaat, woningmarkt, arbeidsmarkt, belastingstelsel: dat was ook al de agenda van het afgelopen kabinet?

„Ik wil daar toch graag optimistisch over zijn. We staan aan de vooravond van een kabinetsformatie, en dat is het enige moment in de politieke cyclus waarop dit soort dossiers op de onderhandelingstafel komen te liggen. We kunnen bovendien aanspraak maken op €5,5 miljard uit het Europese herstelfonds. Maar dan moet het kabinet wel hervormen.”

We begonnen deze crisis met een lage staatsschuld. Moet het komende kabinet weer aan zo’n buffer gaan bouwen?

„Dat zal te zijner tijd weer moeten komen, maar ik zie dat nog niet als het probleem voor de komende kabinetsperiode. Zolang de economie verzwakkingsverschijnselen vertoont, zou ik het verstandig vinden als de overheid afziet van het opnieuw opbouwen van die buffer. Deze schok is dusdanig uniek en van buiten dat je daar langere hersteltermijnen voor moet nemen.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Coronavirus
menu