Een jaar Sputnik V, Poetins coronavaccin, van 'Victory' naar grote flop

Precies een jaar geleden registreerde Rusland het eerste coronavaccin ter wereld: Spoetnik V. Deze spoedlancering werd met gefronste wenkbrauwen bekeken; er waren nog geen grootschalige tests uitgevoerd. We zijn een jaar verder. De eerste is niet de beste.

De Russische president Vladimir Putin heeft deze zomer een ontmoeting met internationale investeerders en buitenlandse bedrijven die zijn Sputnik V-vaccin hebben gefabriceerd of afgenomen. Hoe de sfeer was, is niet bekend, maar veel ruimte voor hilariteit zal er niet zijn geweest.

De Russische president Vladimir Putin heeft deze zomer een ontmoeting met internationale investeerders en buitenlandse bedrijven die zijn Sputnik V-vaccin hebben gefabriceerd of afgenomen. Hoe de sfeer was, is niet bekend, maar veel ruimte voor hilariteit zal er niet zijn geweest. Foto: Hollandse Hoogte/Buitenlandse bureaus

Op 11 augustus 2020 klopten de Russen zich al op de borst en registreerden zij hún coronavaccin. „Wij moeten degenen bedanken die deze eerste stap hebben gezet, die heel belangrijk is voor ons land en de hele wereld”, zei de Russische president Vladimir Poetin op een online ministerraad. „Ik hoop dat we het vaccin binnenkort op grote schaal kunnen gaan produceren.”

Die wens werd geen waarheid: in het internationale krachtveld van coronavaccins is Spoetnik een druppel op een gloeiende plaat. De Russen willen er zelf maar mondjesmaat aan. En tot overmaat van ramp dreigen verschillende landen hun contracten met Moskou te verscheuren omdat zij de beloofde vaccins niet geleverd krijgen.

De snelste

Bij de lancering van Spoetnik V – met de V voor Victory – probeerden de Russen net als in de ruimtewedloop van de Koude Oorlog de snelste te zijn. Toen werd met Spoetnik 1 de eerste kunstmatige satelliet in een baan rond de aarde gebracht.

Enkele tientallen ’proefkonijnen’ hadden het vaccin pas ontvangen toen het Russische Ministerie voor Volksgezondheid Spoetnik V al officieel registreerde. Toen Rusland begin december het startschot gaf voor de vaccinatie van haar medisch personeel en groepen ambtenaren in Moskou, waren de resultaten van de derde, dubbelblinde onderzoeksfase met zo’n 40.000 deelnemers nog niet binnen.

Daarop kon niet gewacht worden. De Britten zouden hun vaccinatiecampagne ook gaan beginnen.

Vaccinatieplicht

Die haast droeg bij aan vaccinatiescepsis aan het thuisfront. In peilingen zei steevast meer dan de helft van de Russen niet aan het bloedeigen vaccin te willen. Hoewel het vaccin medio januari al werd vrijgegeven voor de hele volwassen bevolking, kroop het vaccinatiepercentage tergend langzaam omhoog. Eind mei had ongeveer 10% minstens één prik ontvangen.

 

Daardoor kreeg de zeer besmettelijke deltavariant deze zomer ruim baan. Nu noteert het land van het eerste coronavaccin al een maand dagelijkse sterftecijfers van boven de 700; het daadwerkelijke dodental ligt veel hoger. In veel regio’s werd een vaccinatieplicht ingevoerd voor ambtenaren, contactberoepen en horecabezoek. Inmiddels zouden daardoor bijna 40 miljoen Russen, ruim een kwart van de bevolking, minstens één prik ontvangen hebben. Maar daar zitten ook neppe vaccinatiebewijzen tussen.

‘100 miljoen doses’

Die situatie aan het thuisfront maakt het des te merkwaardiger hoe politiek leiders in de hele Europese Unie aan het einde van een zware coronawinter naar de boze oosterbuur lonkten. Zeker nadat het vooraanstaande medische vakblad The Lancet begin februari stelde dat Spoetnik V een effectiviteit van 92 procent heeft.

Moskou gooide graag olie op het vuur met een aanbod van 100 miljoen doses, nog vóór de zomer. Toch schaarden de meeste EU-lidstaten, op Hongarije en Slowakije na, zich achter het Europese Geneesmiddelenbureau EMA. Begin maart begon een beoordelingsprocedure van het Russische vaccin; pas daarna wilden de landen aan Spoetnik.

Die terughoudendheid blijkt wijselijk, nu wij een half jaar later de balans opmaken. De beoordelingsprocedures van het EMA en de Wereldgezondheidsorganisatie WHO lopen nog altijd. Volgens persbureau Reuters hadden de Russen essentiële data bij herhaling niet aangeleverd, waardoor een oordeel pas na de zomer volgt.

Intussen zitten wereldwijd landen met de handen in het haar: Rusland maakt haar belofte niet waar.

Als Spoetnik als geopolitiek wapen bedoeld was, hebben de Russen zichzelf daarmee in de voeten geschoten

Leveringsproblemen

Het Russische Investeringsfonds RDIF, dat Spoetnik over de grens slijt, kampt namelijk met leveringsproblemen. Iran bestelde 60 miljoen doses, maar had volgens BBC eind juli slechts 2 miljoen doses ontvangen.

Guatemala bestelde 8 miljoen doses en had er eind juni 150 duizend binnen. Ook Ghana en Angola ontvingen slechts doekjes voor het bloeden: enkele tienduizenden doses, met contracten voor respectievelijk 3,4 miljoen en 12 miljoen.

Als Spoetnik als geopolitiek wapen bedoeld was, hebben de Russen zichzelf daarmee in de voeten geschoten.

Buitenlandse fabrieken

Een struikelblok is dat het vectorvaccin bestaat uit twee doses die van elkaar verschillen. Daardoor zijn twee aparte productielijnen nodig, wat opschaling bemoeilijkt.

Moskou lijkt van buitenlandse vaccinfabrieken afhankelijk om haar productie op te krikken. Het investeringsfonds RDIF sloot in juli een overeenkomst met de grootste vaccinproducent van India. Vanaf september zou dat tot 300 miljoen doses op jaarbasis moeten leiden. Met veel andere landen zitten dat soort productiedeals in de pijplijn.

Verdoezeld

Over leveringsproblemen vaak geen woord op het officiële Twitteraccount. Dat doet wel melding van haast iedere levering aan het buitenland. Al 69 landen hebben het vaccin goedgekeurd - ’met een totale bevolking van 3,7 miljard mensen’ - maar weggelaten wordt hoeveel mensen daadwerkelijk Spoetnik ontvangen hebben.

Cijfers van de Russische douanedienst wijzen op een vaccin-export van ongeveer 300 miljard dollar in de eerste vijf maanden van 2021. Bij een exportprijs van ongeveer 10 dollar per stuk, komt dat neer op zo’n 30 miljoen doses. Binnenslands ging in dezelfde periode ook ongeveer 30 miljoen de armen in. Trekken we die lijn door de zomer in, waarin het vaccinatietempo in Rusland toenam, dan ligt het wereldwijde aantal Spoetnikprikken waarschijnlijk tussen de 100 miljoen en 150 miljoen. Net genoeg om de helft van de eigen bevolking van 146 miljoen te vaccineren.

Maar op wereldschaal blijkt Spoetnik een druppel op een gloeiende plaat. Volgens de Bloomberg Covid-19 Tracker zijn wereldwijd ongeveer 4,5 miljard prikken gezet. Daarvan maakt het eerste coronavaccin ter wereld een bescheiden 2 tot 3 procent uit.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Coronavirus
menu