Experts willen zo snel mogelijk duidelijkheid over coronabeleid: 'Je kunt niet eeuwig doorgaan met schadelijke maatregelen'

Het kabinet moet duidelijkheid verschaffen over de koers van het coronabeleid. Daarvoor pleiten experts. „Je kunt niet eeuwig doorgaan met schadelijke maatregelen.”

Demissionair premier Rutte en minister De Jonge houden vrijdag weer een persconferentie waarin duidelijkheid moet komen over hoe en of de coronamaatregelen zich over september zullen uitstrekken.

Demissionair premier Rutte en minister De Jonge houden vrijdag weer een persconferentie waarin duidelijkheid moet komen over hoe en of de coronamaatregelen zich over september zullen uitstrekken. Foto: Phil Nijhuis

Vrijdag houden demissionair premier Rutte en minister De Jonge weer een persconferentie waarin duidelijkheid moet komen over hoe en of de coronamaatregelen zich over september zullen uitstrekken.

Nadat het kabinet in juli plotseling terugkwam op eerder feestelijk aangekondigde versoepelingen, heerst in het land verwarring over de ingeslagen koers. Hanteert het kabinet nu een beleid om het aantal besmettingen te minimaliseren of om overbelasting van de ziekenhuizen te voorkomen? Experts eisen opheldering.

Voor viroloog Louis Kroes van het Leidse LUMC is het duidelijk. „Je moet alleen maatregelen nemen als de zorg het niet meer aankan of de sterfte substantieel oploopt. Besmettingsaantallen zeggen weinig. Dat is onlangs wel gebleken. Het aantal infecties schoot omhoog, maar in de zorg is niets onbeheersbaars gebeurd.”

Hij keek daarom de afgelopen weken met argusogen naar het kabinetsbesluit om de coronamaatregelen weer aan te scherpen. „De eerder geschetste primaire doelen van beheersing van de zorgbelasting en bescherming van de kwetsbaren kwamen eigenlijk niet in gevaar.”

Nieuw gezegde

Tegelijkertijd begrijpt Kroes het wel. „Er dreigde vakantieschade. Je kunt zeggen dat er een nieuw gezegde ontstond: nu gaat er niemand meer dood, maar doen we het voor code rood.” Maar de viroloog benadrukt dat hij het slecht zou vinden als de besmettingsaantallen leidend blijven. „Op een bepaald moment moet je je afvragen of onze buitenlandse status het belangrijkste is. Het kabinet moet daarover communiceren, waarnaar ga je kijken?”

Hij stelt dat we ieder jaar al met infecties, zoals influenza, kampen die effect hebben op ziekte en zorgbelasting. „Dat hebben we altijd geaccepteerd. Het aantal besmettingen zal dit najaar weer toenemen, maar dankzij vaccinatie is de kans groot dat de ziekenhuisbezetting beheersbaar blijft. Je kunt niet eeuwig doorgaan met schadelijke maatregelen, waarmee je meer aanricht dan je voorkomt. Het virus kun je niet volledig uitroeien.” Dat beaamt Marcel Levi, tot voor kort directeur van een groep Londense ziekenhuizen en nu voorzitter van onderzoeksfinancier NWO.

„We zijn op het punt gekomen dat we het beleid moeten sturen op de ziekenhuisopnames. Het misleidende is namelijk dat je nu eenmaal meer besmettingen vaststelt als je meer test.”

Nachtclubs

Volgens Levi bewijst de situatie in Engeland dat versoepelen op korte termijn verantwoord is. Ondanks het stoppen met afstand houden, de heropening van nachtclubs en het opheffen van maximumaantallen bij zaken als bruiloften, sportwedstrijden en bioscopen, blijven de besmettingen daar dalen. „En ze lopen daar nog maar iets voor met vaccineren. Wel houden ze daar vast aan handen wassen en mondkapjes.”

Kroes is voorzichtig optimistisch dat er vanaf half augustus in Nederland meer kan. „Als code rood niet meer aan de orde is, zouden de kroegen en nachtclubs weer tot in de nacht open moeten kunnen. En het lijkt mij logisch dat je tegen september meerdaagse evenementen gaat toestaan.”

Daarna zou ons land volgens Kroes van buiten naar binnen kunnen werken. „Buiten kun je meer mensen toestaan binnen anderhalve meter. Massa-evenementen buiten, zoals volle stadions, zijn best een risico. Maar als dat goed gaat, zou je dat binnen ook kunnen doen, zolang je goed blijft ventileren. Uiteindelijk kunnen we als alles meezit ergens in het najaar de anderhalve meter loslaten en moet knuffelen weer mogelijk zijn!”

Kroes vindt het wel belangrijk dat er met een negatieve test en vaccinatiebewijs gewerkt blijft worden. „Ik denk dat we daarmee pas zullen stoppen na de winter, als het goed verlopen is.”

Levi verwacht dat ons land dit najaar in een overgangsfase belandt. „Eentje waarin we afstand houden, veel thuiswerken en regelmatiger onze handen wassen, maar er verder geen maatregelen meer gelden.”

Hij vindt dat Nederland qua planning een voorbeeld kan nemen aan Engeland. „Het kabinet heeft nog altijd geen masterplan uitgesproken. Nu is de uitkomst van iedere persconferentie een verrassing. In Engeland noemt de regering gewoon bij welke besmettings- en ziekenhuiscijfers welke stappen genomen worden.”

Bovendien kan het kabinet openhartiger communiceren, zegt Levi. „De uitspraak van premier Boris Johnson dat door de versoepelingen ongevaccineerden zullen sterven vond ik bot. Maar het kabinet mag best benadrukken dat je niet iedereen voor alles kunt beschermen. Wil je niets overkomen, dan moet je eeuwig in bed blijven liggen. Tegelijkertijd moet je de versoepelingen anders brengen dan enkele weken geleden; toen werd gedaan alsof alles over was.”

Voorspelbaarheid

Volgens gezondheidseconoom Xander Koolman is voorspelbaarheid belangrijk voor de economie. „Mensen anticiperen. Als iemand eraan denkt om in de horeca te gaan werken, maar het is onduidelijk hoe lang die open blijft, besluit diegene misschien om het toch niet te doen. Op dezelfde manier kunnen bedrijven wachten met uitbreiding omdat ze het niet durven. Die angst is niet goed.”

Viroloog Ab Osterhaus is ook kritisch. Hij vindt daarentegen dat ons land beter had kunnen overgaan op een strategie om de besmettingsaantallen te minimaliseren, in plaats van te jojoën tussen aanscherpingen en versoepelingen. „Dat is veel lastiger voor mensen. Als je een langere lockdown instelt, zoals in Australië, verdwijnt het virus bijna en is de kans kleiner dat je versoepelingen moet terugdraaien.”

Hij benadrukt dat besmettingen op zich niet ongevaarlijk zijn. „Er blijven Nederlanders bij wie het immuunsysteem minder werkt, waardoor vaccinatie niet afdoende beschermt, en er bestaat het gevaar van Long Covid. Dit najaar kunnen we er ook zomaar influenza overheen krijgen als we te veel loslaten. Dat kan toch een forse zorgbelasting opleveren.”

Osterhaus vindt het verstandig te wachten met verregaande versoepelingen totdat we rond de 90 procent zitten qua volledige vaccinatiegraad. „Het moet dan wel over bevolkingsgroepen zijn verdeeld. Anders houd je risico op uitbraken in wijken met taalachterstand en de  Biblebelt .”

Eerste prik

Het is overigens de vraag of Nederland dat gaat halen. Momenteel heeft bijna 85 procent van de 18-plussers minimaal een eerste prik gehad. Volgens de nagevraagde vaccinatiebereidheid op het coronadashboard zou de 90 procent bij 16-plussers precies lukken, maar dat moet zich dus nog uitwijzen.

Kroes blijft optimistisch. „We hebben het ergste gehad. De vaccins werken nog altijd prima tegen de nieuwe varianten. Bovendien zullen zelfs ongevaccineerde mensen een geduchte kans hebben om immuun te zijn geworden doordat ze het virus opliepen. Dan komen we echt wel terug bij het oude normaal.”

Ouderen en kwetsbaren beschermen en voorkomen dat de zorg overbelast raakt blijft het hoofddoel van het coronabeleid, benadrukt het ministerie van VWS in een reactie.

Ondanks het ad hoc-besluit om begin juli het nachtleven dicht te gooien en later ook de meerdaagse festivals te schrappen, verwerpt VWS de suggestie dat enkel de besmettingsaantallen het beleid zouden dicteren.

Het ministerie van Hugo de Jonge erkent wel dat de oude routekaart geen houvast meer biedt en laat weten dat die een update krijgt. De signaalwaarden die worden gehanteerd – de ziekenhuis- en ic-opnames, het besmettingsaantal, de R-waarde en de vaccinatiegraad – worden volgens een woordvoerder nu „herijkt voor de lange termijn.”

De balans tussen die vier elementen wisselt immers van het ene op het andere moment. „Cruciaal is dat de vaccinatiegraad steeds verder stijgt, dus de verhouding tussen het aantal besmettingen en de ziekenhuisbezetting verandert onderling. We zitten in een overgangsfase tussen wat we eerder hebben gezien en de situatie waar we naartoe gaan na de zomer als de vaccinatiegraad hoger is en iedereen die dat wil gevaccineerd is.”

Volgens het ministerie wordt er bij het nemen van nieuwe maatregelen of versoepelingen ’meer dan in de afgelopen maanden integraal gekeken naar wat er gebeurt’.

Onzekere factoren, die net als voorheen roet in het eten kunnen gooien, zijn nieuwe virusvarianten, en dan vooral varianten die zich aan de vaccins kunnen onttrekken.

Ook speelt de onzekerheid rondom de werking van de vaccins nog mee. Zo is het niet duidelijk hoe de vaccins over langere tijd werken, in hoeverre ze werken tegen de verspreiding van het virus en in hoeverre dat verandert naarmate iemand langer gevaccineerd is. Ook de uiteindelijke vaccinatiegraad, en vooral de verdeling over het land (op leeftijd, sociale groepen en regio’s) is bepalend voor het op- en afschalen van maatregelen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Coronavirus
menu