Kabinet kan de borst natmaken: twee dagen Haagse debatten over plannen van Rutte IV

Kamer debatteert over regeringsverklaring kabinet-Rutte IV ANP

Het nieuwe kabinet kan de borst natmaken voor het debat over de regeringsverklaring, waarin vandaag en morgen verantwoording wordt afgelegd over het nieuwe coalitieakkoord.

Het zou een dun regeerakkoord worden, bezwoeren de onderhandelende coalitiepartners eind vorig jaar nog, met D66-leider Sigrid Kaag voorop. Veel ruimte zou er komen voor nieuwe ministers om er invulling aan te geven. Dat was immers goed voor de nieuwe bestuurscultuur. Van dat voornemen is echter weinig overgebleven.

Het nieuwe kabinet zal in de traditionele regeringsverklaring dan ook met een helder antwoord moeten komen op de vraag of de doorstart van Rutte IV niet eenvoudigweg oude wijn in nieuwe zakken is. De oppositie maakt zich in ieder geval op voor een rondje prijsschieten.

Rekening voor klimaat- en woonbeleid doorgeschoven naar toekomstige generaties

Het is niet zo dat VVD, D66, CDA en ChristenUnie na hun coalitieakkoord in december met lege handen de formatietafel verlieten. De kinderopvang wordt nagenoeg geheel vergoed uit de belastingpot, het leenstelsel gaat aan de wilgen, er komt meer geld voor defensie en misdaadbestrijding, het minimumloon gaat omhoog en de belasting voor werkenden juist omlaag. Enorme potten geld komen er daarnaast beschikbaar voor klimaat, de vastgeroeste woningmarkt en de stikstofcrisis, maar dit laatste kan op veel kritiek rekenen.

De rekenmeesters van het Centraal Planbureau (CPB) oordeelden in hun doorrekening van het regeerakkoord al dat de rekening voor klimaat- en woonbeleid wordt doorgeschoven naar toekomstige generaties. Duidelijk is dat de staatsschuld de komende decennia flink zal oplopen en jongeren daarvan de rekening gepresenteerd krijgen. Het massaal lenen van goedkoop geld staat bovendien in schril contrast met de ‘zuinige boekhoudersmentaliteit’ die voorgaande Nederlandse regeringen zich de afgelopen decennia lieten aanmeten.

'Ver van houdbaarheid'

Ex-CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt spreekt daar zijn onvrede over uit. Hij constateert dat niet alleen het CPB en het Sociaal en Cultureel Planbureau, maar ook de Raad van State met „een heel, heel hard advies” komt over het huishoudboekje van het kabinet-Rutte IV. Daarin leest Omtzigt dat de nieuwe regering structureel 17 miljard tot 21 miljard euro wil uitgeven. „Ver, ver boven de EU afspraken. En ver van houdbaarheid.” De kritiek van de Raad van State richt zich ook op het feit dat de Tweede Kamer de controle dreigt te verliezen over de uitgave van tientallen miljarden die in fondsen worden geparkeerd.

Veel ogen zullen gericht zijn op de coalitiepartijen, omdat er in een nieuwe bestuurscultuur ook ruimte zou zijn voor kritiek vanuit die fracties op eigen bewindslieden. De grote vraag is hoe kritisch fractieleiders Sophie Hermans (VVD), Jan Paternotte (D66), Pieter Heerma (CDA) en Gert-Jan Segers (CU) zich opstellen, vooral omdat Hermans, Heerma en Segers zelf hebben onderhandeld over het akkoord tussen de partijen.

AOW losgekoppeld van stijing minimumloon

Tegelijkertijd dreigen ook ouderen kind van de rekening te worden nu de AOW wordt losgekoppeld van de stijging van het minimumloon. Dat gaan lijnrecht in tegen een passage uit het verkiezingsprogramma van de VVD, hetgeen tot boegeroep in de achterban leidt, maar ook koren op de molen van oppositiepartijen is. Het AOW-plan vormt een rode vlag voor de coalitie, die geen meerderheid heeft in de Eerste Kamer en dus met andere partijen meerderheden moet zien te vinden.

 

Michiel de Vries, hoogleraar Bestuurskunde aan de Radboud Universiteit, valt vooral op dat er door de nieuwe kabinetsploeg met langetermijnstrategieën wordt gewerkt. „Daar kleven nadelen aan. Als bijna een jaar na de verkiezingen een nieuw kabinet is aangetreden en wordt gesproken over een langetermijnvisie, kan dat alleen betekenen dat nieuw beleid daarop zal moeten wachten. Wellicht zelfs tot na de volgende verkiezingen.” De Vries denkt dat de problemen in ons land niet worden opgelost met vergezichten. „Het alleen centraal stellen van de lange termijn, terwijl het gebrek aan draagvlak juist om aandacht vraagt, is het stellen van de verkeerde prioriteiten. Dat kan niet goed gaan.”

Nieuws

menu