Koopkracht raakt in het slop: 'Lastendruk is in Nederland knetterhoog'

Moeten werkenden en gepensioneerden genoegen nemen met de nullijn? Terwijl de economie met een enorme spurt uit de coronacrisis groeit, staat er voor volgend jaar een koopkrachtgroei van 0,0 procent in de boeken. Gaat het demissionaire kabinet dit repareren? „Ik vind dat er een plus moet komen, de koopkracht moet omhoog.”

Nu de meeste coronabeperkingen zijn losgelaten, geven consumenten weer uit.

Nu de meeste coronabeperkingen zijn losgelaten, geven consumenten weer uit. Foto: ANP/HH

De economie herstelt wonderbaarlijk snel van de coronacrisis. „Wat een veerkracht”, roept Marieke Blom, hoofdeconoom van ING Nederland, enthousiast uit. „Dat verrast echt.”

Ook Wopke Hoekstra, minister van Financiën, is enthousiast. „Deze raming is erg goed nieuws. De economie heeft zich ongekend goed gehouden en het herstel gaat sneller dan verwacht dankzij de veerkracht en het harde werk van ons allemaal”, twitterde hij vrijdag.

Personeelstekorten

De ramingen van het Centraal Planbureau (CPB), die de basis vormen voor de nieuwe rijksbegroting, zijn ronduit goed. De rekenmeesters maakten vrijdag bekend dat de economie bijna 4 procent zal groeien dit jaar en volgend jaar komt daar nog een procent of drie bovenop. Dat had niemand een jaar geleden durven hopen.

Nu de meeste coronabeperkingen zijn losgelaten, geven consumenten weer uit. Sterker nog, de horeca kampt zelfs al met personeelstekorten.

’Beter dan we dachten’

„Het is iets beter dan we dachten”, zegt ook minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken in reactie op deze cijfers. Zeker ook op zijn terrein. Massawerkloosheid is immers uitgebleven.

In het begin van de crisis verloren veel flexwerkers hun baan en hadden jongeren het heel moeilijk. Maar inmiddels daalt de werkloosheid alweer een tijdje. En zelfs als het demissionaire kabinet dit najaar het steunpakket beëindigt, zal dat niet tot een grote stroom werklozen leiden, voorspelt het CPB.

Prinsjesdag

Zoveel goed nieuws, dan moet er wel een ’maar’ zijn. En die is er ook. Terwijl de economie dit en komend jaar als een raket gaat, raakt de koopkracht in het slop. Voor bijna alle groepen, of het nu werkenden, uitkeringsgerechtigden of gepensioneerden zijn, rekent het CPB op 0,0% koopkrachtverbetering.

Het is een beetje onduidelijk wie er momenteel precies over de centjes gaat. In normale tijden onderhandelen coalitiepartijen op basis van deze prognoses over de begroting die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. Maar dat loopt dit jaar anders dan gebruikelijk: het kabinet is na de val begin dit jaar al ruim een half jaar demissionair en de formatie van het nieuwe kabinet verloopt al ruim vijf maanden zeer chaotisch.

Herstelplan

Voor de zomer was informateur Mariëtte Hamer nog druk met een ’herstelplan’, een ideetje van premier Mark Rutte tijdens de verkiezingscampagne. In de eerste fase van de formatie zou een brede meerderheid van de nieuwe Tweede Kamer het eens moeten worden over een financieel-economisch pakket voor de korte termijn. Zo moesten ook fracties buiten de coalitie betrokken worden.

Van die aanpak is weinig terechtgekomen. Alom wordt betwijfeld of zo’n herstelpakket wel nodig is, nu de economie vanzelf zo krachtig herstelt.

Gesloten boek

En wat Hamer op papier zette hierover was zo algemeen dat dit niet kan worden vertaald in concreet beleid voor Prinsjesdag. En inmiddels is het al zolang onduidelijk welke partijen een formatiepoging gaan wagen, dat het scenario waarin de die formerende partijen nog mee kunnen praten over de begroting wel van tafel is.

Hoekstra biedt nog wel een kleine opening: „Wat ik in ieder geval zal doen is de begroting in de steigers zetten.”

Hij presenteert die dan op Prinsjesdag, maar de begroting is daarmee nog geen gesloten boek. „Straks zullen formerende partijen allerlei gedachten en wensen hebben”, zegt de minister. Als die eenmaal om tafel zitten en het met elkaar eens zijn, in deze formatie bepaald geen sinecure, kunnen ze in de loop van de herfst de begroting nog aanpassen.

Belastingen

Volgens ING-econoom Blom is het een dilemma voor het kabinet of er überhaupt nog aan de koopkrachtplaatjes gesleuteld moet worden. „Er staan inderdaad allemaal nullen op het scorebord voor de koopkracht. Maar vergeet niet dat we een enorme economische klap hebben gehad die door het grootste deel van de huishoudens tot nu toe nauwelijks gevoeld is. Wie die klap wel voelden? Ondernemers, zzp’ers en flexwerkers. Die hele specifieke groepen ga je met de traditionele koopkrachtmiddelen echt niet bereiken. De kans is groot dat als je aan algemene koopkrachtreparatie doet, dat je groepen helpt die helemaal geen financieel probleem hebben gehad.”

De vakbonden zien dat totaal anders. „Ik vind dat er een plus moet komen, de koopkracht moet omhoog”, zegt Reinier Castelein, voorzitter van vakbond De Unie. Hij kijkt niet in eerste instantie naar bedrijven die hun lonen moeten verhogen, maar juist naar het kabinet. „De belastingen moeten omlaag, de lastendruk is in Nederland knetterhoog.”

’Ondenkbaar’

Ook Tuur Elzinga, voorzitter van de grootste vakbond FNV, kan een koopkrachtgroei van 0 procent niet verteren. „Een nullijn voor werkenden, waaronder mensen die zich tijdens de crisis het snot voor de ogen hebben gewerkt, is ondenkbaar. Mensen moeten echt wat terug gaan zien van die economische groei. Van de vorige crisis hebben we geleerd dat we niet te snel de broekriem moeten aanhalen, dan duurt die crisis alleen maar langer.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
menu