Ze zijn eruit: formerende partijen bereiken akkoord na langste kabinetsformatie ooit

De langste formatie van na de Tweede Wereldoorlog is ten einde. Foto: Robin Utrecht

Na negen maanden onderhandelen zijn VVD, D66, CDA en CU het eens over het nieuwe regeerakkoord. De formatie was een moeizame dracht, die eindigde met een ’tangverlossing’.

Maandagavond, toch nog onverwacht, was daar ineens een sms’je namens de informateurs: VVD, D66, CDA en CU hebben een onderhandelingsakkoord bereikt. Even later kwamen de hoofdonderhandelaars de deur uit gelopen van het Logement, waar zij maandenlang hebben vergaderd.

Hiermee komt na 271 dagen onderhandelen een eind aan de langste formatie van na de Tweede Wereldoorlog. „Ik denk dat er een goed akkoord ligt”, waren de spaarzame woorden van Mark Rutte, beoogd premier van het komende kabinet, het vierde met zijn naam. Het concept-regeerakkoord moet eerst nog naar de fracties. Als die niet dwarsliggen, kan het eventueel aangepaste regeerakkoord woensdag worden gepresenteerd.

'Het had wel iets van een tangverlossing'

„Het is een mooi, gebalanceerd akkoord”, reageerde D66-leider Sigrid Kaag. „Ik zal het met plezier voorleggen aan mijn fractie.” CDA-leider Wopke Hoekstra was vooral opgelucht. „Ik ben heel blij dat we eruit zijn. Het heeft heel lang geduurd. Het had wel iets van een tangverlossing.”

CU-leider Gert-Jan Segers was ’vooral blij dat het erop zit’. „Er zitten mooie punten in, maar er zit ook altijd pijn in. Het is geven en nemen.”

Deze donderdag debatteert de Kamer vermoedelijk nog met informateurs over hun eindverslag. Daarna wordt een formateur aangewezen, VVD-leider Mark Rutte. Hij kan daarna beginnen met het samenstellen van zijn vierde kabinet. Hij zal de komende paar weken de bewindslieden ontvangen. In de tweede week van volgend jaar kan het kabinet-Rutte IV dan op het bordes staan.

Controversiële thema’s

Onduidelijk is wat de partijen hebben afgesproken over controversiële thema’s als migratie en asiel en medisch-ethische kwesties zoals euthanasie, abortus en embryo-onderzoek. Juist over deze kwesties denken de partijen anders en maakten zij afgelopen periode veelvuldig ruzie. Ook is er nog onduidelijkheid over financiële zaken, zoals lastenverlichting en afbouw van de hypotheekrenteaftrek.

Duidelijk is wel dat geld het smeermiddel is gebleken in deze coalitie. Dat kabinet zal miljarden investeren in klimaat, aanpak van de stikstofcrisis, kinderopvang, defensie, woningbouw en onderwijs. Het is nog onduidelijk wie uiteindelijk voor de rekening opdraait. Om het anders te zeggen: het ’zoet’ van de investeringen is al uitgelekt, maar onduidelijk is nog wat het ’zuur’ zal zijn van latere bezuinigingen.

Er komen 29 bewindslieden: 20 ministers en 9 staatssecretarissen. Het nieuwe kabinet streeft ernaar de posten evenredig te verdelen over mannen en vrouwen. Zoals het er nu uitziet, komt er op het ministerie van Landbouw een extra minister voor Stikstof en Natuur.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken kan een extra minister voor Wonen en Ruimtelijke Ordening verwachten. Economische Zaken zal waarschijnlijk ruimte moeten maken voor een minister voor Klimaat en Energie. De vierde landt dus op Sociale Zaken, niet op Financiën. De VVD krijgt als grootste partij de meeste ministersposten, acht. D66 krijgt er zes, CDA vier en CU twee.

Nieuwe kabinet moet ’nieuw elan’ uitstralen

Hoewel Rutte IV een voortzetting is van de huidige coalitie, moet het nieuwe kabinet volgens beoogd premier Rutte ’nieuw elan’ uitstralen. Met de toeslagenaffaire in het achterhoofd moet het handen en voeten geven aan een ’nieuwe bestuurscultuur’, waarin het kabinet oog heeft voor de uitvoering van beleid, en de uitvoeringsorganisaties de menselijke maat als leidraad nemen.

De nieuwe politieke cultuur zou onder meer moeten leiden tot een beknopt regeerakkoord op hoofdlijnen, waarmee er meer macht zou komen de vakministers en voor de Tweede Kamer, waar dan meer ruimte komt voor debat. Beknopt wordt het regeerakkoord alvast niet, melden betrokkenen.

Met vier coalitiepartijen waarvan de opvattingen uiteenlopen, was de neiging om afspraken vast te leggen toch niet te onderdrukken. Het is wel dunnér, zei Segers. „Er komt een grotere openheid, meer transparantie en dualisme. Ik wil een dienstbare overheid, die primair gericht is op de burger en minder op zichzelf.”

Volgens Kaag zal het komende kabinet ’een andere houding’ hebben tegenover de Kamer en een ’andere toon’ aanslaan. „Nieuw dualisme. We staan met z’n allen aan de lat.”

Nieuws

menu