Alleen samen krijgen we grip op klimaatverandering. 'Maar dan wel vandaag beginnen, en echt met z'n allen'

Volgelopen straten, verhitte verzorgingstehuizen, uitgedroogde tuinen. Het Noorden merkt de klimaatverandering al in het klein. Oplossingen zijn niet gemakkelijk maar wél mogelijk, geloven expert Floris Boogaard en bestuurder Nienke Homan. Maar dan moeten we het wel vandaag doen. En echt met zijn allen.

Wateroverlast in de Parkwijk in Winschoten. De laatste vijf jaar is het regelmatig raak in de buurt, vertelt bewoonster Esther Baas.

Wateroverlast in de Parkwijk in Winschoten. De laatste vijf jaar is het regelmatig raak in de buurt, vertelt bewoonster Esther Baas. Foto: archief Huisman Media

In de Parkwijk in Winschoten was het eind juli weer raak: één stevige regenbui en de straten staan vol water. Mooie plaatjes levert het op. Van waterfonteinen die opspatten door voorbijrijdende auto’s en kinderen die pret hebben met rubberbootjes op straat. Leuk, maar ondertussen lopen er kelders vol en leggen mensen handdoeken voor de deur om het water buiten te houden.

,,De laatste vijf jaar gebeurt het steeds vaker’‘, zegt bewoner van de Parkwijk Esther Baas. ,,De buien worden heviger.’‘ En ondanks de actie die door de gemeente is ondernomen – waterbergingen aangelegd, regentonnen uitgedeeld – kan het riool die hoeveelheden water niet verwerken. ,,Het water komt tot aan de stoep en blijft echt lang staan.’‘

Baas woont al lang in de Parkwijk en de ontwikkeling van de laatste jaren baren haar wel zorgen. ,,Zeker omdat je ziet dat alle inspanningen die door de gemeente worden geleverd toch niet afdoende zijn. Wat kun je nog meer doen? Je ziet hier op kleine schaal hoe die klimaatverandering werkt. Het moet niet veel gekker worden.’‘

‘Dit is zo urgent, ik verwacht meer actie’

Veel gekker wordt het wél, volgens het IPCC-rapport over klimaatverandering dat maandag verscheen. Meer en vaker zware regen, meer hittegolven, vaker droogte: het weer wordt extremer. En al zijn de veranderingen in andere delen van de wereld waarschijnlijk een stuk heftiger: ook in Nederland gaan we dat merken.

Of merken we het al, zoals in de Parkwijk?

,,De conclusies uit het rapport zijn natuurlijk dramatisch’‘, zegt lector klimaatadaptatie van de Hanzehogeschool Floris Boogaard. ,,Als we zo doorgaan gaat het echt mis.’‘ Voor hem is het rapport niet verrassend, het wetenschappelijk onderzoek dat eraan ten grondslag ligt was al bekend, maar hij hoopt wel dat het nu echt een duidelijk signaal is.

,,Al word ik alweer pessimistischer als ik lees dat het voor de ministerraad geen reden is om bij elkaar te komen. Dit is zo urgent, hier zadelen we onze kinderen mee op. Dan verwacht ik toch meer actie.’‘

Trots op wat er al gebeurt

Met het platform climatescan.nl brengen Boogaard en collega’s in kaart wat kwetsbare plekken zijn voor wateroverlast. Plekken zoals de Parkwijk in Winschoten, of het Gedempte Zuiderdiep in Groningen. ,,In stedelijk gebied gaat het over het algemeen om locaties die wat lager liggen, waardoor het water daarheen stroomt, en die kwetsbaar zijn door verstening, waardoor het water niet weg kan.’’ Wereldwijd zijn die locaties met computermodellen berekend - de ‘stresstesten’ - en climatescan.nl onderbouwt de modellen met concrete meldingen van burgers. Zo meldde Esther Baas er ook de overlast in de Parkwijk bij aan.

Klimaatverandering is onontkoombaar, blijkt ook weer uit dit rapport. Zijn Groningen en Drenthe daar goed op voorbereid? ,,Ik ben best trots op wat er hier allemaal gebeurt’‘, zegt Boogaard, die met climatescan.nl in Noordoost-Nederland óók ongeveer 1000 locaties in kaart heeft gebracht waar aanpassingen worden gedaan aan klimaatverandering. ,,Maar het gaat gewoon niet snel genoeg.’‘

Over het omslagpunt heen

Voor Nienke Homan, gedeputeerde van de provincie Groningen, is het klimaatrapport een bevestiging van wat ze al zag aankomen, bijvoorbeeld door de droogte van de afgelopen zomers: het draait uit op het meest ongunstige scenario van wat er in vorige rapporten werd geschetst. En toch is ze ook hoopvol. ,,Ik zie dat er heel veel mogelijk is: minder energie verbruiken, andere energiebronnen aanboren en aanpassingen aan klimaatverandering. Het kan, maar dan moet het wel vandaag.’’

Volgens Homan zijn we ‘over het omslagpunt heen’: ,,Iedereen weet nu wel dat het duurzaam moet. In de Provinciale Staten gaat het ook niet meer over óf we iets moeten doen, maar wát we moeten doen.’’

Homan is voor Groningen en Noord-Drenthe voorzitter van de overleggen tussen provincies, gemeenten, waterschappen, veiligheidsregio’s en waterbedrijven over de ‘regionale adaptatiestrategie’ (RAS) die dit najaar klaar moet zijn. ,,Het is een strategie voor hoe we ons moeten aanpassen aan het veranderende klimaat. Geen uitgewerkt plan, want zoals dit rapport ook weer aantoont: er zijn steeds nieuwe ontwikkelingen.’’ Het KNMI zal de scenario’s uit het IPCC-rapport verder uitwerken voor Nederland en dat zal weer invloed hebben op het regionale beleid.

De grote lijnen zijn duidelijk: we moeten ons voorbereiden op wateroverlast, maar ook op droogte en hitte. ,,Neem bijvoorbeeld verzorgingstehuizen waarbij de hele omgeving versteend is zodat je er gemakkelijk overheen kunt. Als het daar in de zomer 40 graden wordt, krijg je hittestress. Je moet het anders inrichten: meer groen, meer water afvoeren maar ook juist vasthouden voor periodes van droogte.’’

‘Het moment is aangebroken dat iederéén iets moet doen’

Klimaatverandering werkt door op allerlei terreinen. De provincie Drenthe houdt in de notitie over klimaatadaptatie bijvoorbeeld rekening met broeikasgassen uit veengebieden, toename van infectieziekten en plagen, verdroging van de natuur, toenemende kwetsbaarheid van landbouwgewassen, uitval van elektriciteit, schade aan wegen en bruggen en afname van de waterkwaliteit.

Zorgen zijn er over de zoetwatervoorraad, die in periodes van droogte afhankelijk is van het IJsselmeer dat weer gevoed wordt door de Rijn die minder smeltwater afvoert uit de gletsjers in de Alpen. En dat terwijl het watergebruik toeneemt. ,,Er is geen tekort aan drinkwater’’, zegt Homan. ,,Maar op piekmomenten moeten we echt zorgvuldiger omgaan met water. Het moment is aangebroken dat iederéén iets moet doen. Niet alleen de overheden, of de bedrijven. Met die bewustwording gaat het de goede kant op. Nu is het ook aan ons om mensen te laten zien wat ze zelf kunnen doen om te vergroenen en water op te vangen - en natuurlijk minder energie te gebruiken. Want we doen heel veel aan duurzame energie, maar als het gebruik blijft toenemen kunnen we daar nooit tegenop.’’

Moed in de schoenen

Het is belangrijk dat ook het IPCC-rapport nadrukkelijk benoemt dat we dit allemaal samen moeten oplossen, vindt Floris Boogaard. ,,Het wijst niet alleen naar de vervuilende bedrijven. We hebben echt iedereen nodig.’’ Wel is Boogaard wat minder optimistisch over de bewustwording dan Homan.

,,Niet iedereen is doordrongen van de noodzaak. Wateroverlast en hittegolven zijn ook snel weer vergeten. Zelfs nu na de overstromingen in Limburg zie je alweer dat het niet tot een structurele verandering leidt. Ik las over een café ergens in de uiterwaarden dat subsidie heeft gekregen om het pand weer op dezelfde plek op dezelfde manier weer op te bouwen. Waarom geen innovatie, waarom geen drijvend bouwwerk bijvoorbeeld? Dan zakt de moed me wel in de schoenen. Er zijn rigoureuzere maatregelen nodig. Uiteindelijk moeten we écht anders gaan bouwen.’‘

Groen dak: goed voor alles

We moeten er met zijn allen aan werken, vindt ook Esther Baas uit de Parkwijk in Winschoten. ,,Je ziet hier nog echt veel tuinen vol grind en stenen met een enkel bloembakje. Dat kun je zelf vergroenen. Ik heb een plat dak en denk er toch wel over om er sedum op te leggen.’‘ Laat dat nou net een van de tips zijn van gedeputeerde Homan voor wat mensen zelf kunnen doen: groene daken. ,,Goed voor het langzaam afvoeren van water, de biodiversiteit én verkoeling.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Duurzaamheid
Klimaat
menu