Annechien ten Have uit Beerta is voorloper bij het diervriendelijk produceren van vlees: haar varkens dartelen met een krul in de staart

Ze is landelijk voorloper in het produceren van varkensvlees met oog voor dierenwelzijn; Annechien ten Have-Mellema uit Beerta. Het behaagde zijne majesteit mede daarom haar te benoemen tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Een gesprek met een bruggenbouwer tussen veehouderij en samenleving.

Varkenshouder Annechien ten Have uit Beerta maakt zich sterk voor het produceren van betaalbaar vlees met oog voor dierenwelzijn.

Varkenshouder Annechien ten Have uit Beerta maakt zich sterk voor het produceren van betaalbaar vlees met oog voor dierenwelzijn. Foto: Duncan Wijting

Dartelen doen ze. De varkens van Annechien ten Have-Mellema. Vanuit stilstand een paar sprongen achter elkaar maken, zoals een kind huppelt. Een teken van zorgeloosheid, lekker in je vel zitten. Welbevinden.

Dartelstallen

De 5000 vleesvarkens van Ten Have zitten in zogeheten dartelstallen. Met een uitloop naar buiten, de varkens doen zelf de deur open en dicht, en binnen is ruimte met stro en een rooster om hun behoefte te doen. Varkens zijn van nature zindelijk. Er zijn muurtjes voor de dieren om achter weg te kruipen wanneer daar behoefte aan is.

Staarten worden niet gecoupeerd, beren (mannelijke dieren) niet gecastreerd. Dierenbescherming Nederland geeft het vlees van de varkens van Ten Have twee sterren. Drie sterren is het hoogst haalbare, maar Ten Have kiest er voor de prijs laag en daarmee het product toegankelijk houden. Wekelijks gaan 200 varkens van Beerta naar de slachterij van De Groene Weg in Groenlo.

Circulaire landbouw

Het begrip circulaire landbouw, dat demissionair minister van landbouw Carola Schouten voor in de mond ligt, lijkt welhaast uitgevonden aan de Ulsderweg in Beerta. Behalve dat er varkensvlees wordt geproduceerd, levert een biogasinstallatie vijf miljoen kilowattuur (kWh) stroom aan het net. De warmte die daarbij vrijkomt wordt gebruikt om de stallen en het huis te verwarmen.

De dieren (600 zeugen en 5000 vleesvarkens) worden gevoerd met eigenhandig verbouwde granen en lupine. Dat laatste geeft het vlees een bite en zorgt voor eiwit. Broodmeel en een mengsel van vitaminen en mineralen maken het voer af.

Nooit in de actiekoeling

Het varkensvlees van Annechien, haar voornaam is de merknaam, ligt in de schappen bij Albert Heijn en DeKa supermarkten – maar je moet er wel goed naar zoeken. Omdat ze niet altijd genoeg vlees heeft om alle vestigingen te bevoorraden, belandt het nooit in de actiekoeling, de folders of de Allerhande .

Zelfs mensen die wéten dat haar vlees in hun buurtsuper te koop is, kunnen het niet altijd vinden, weet Ten Have. ,,Dan komen ze bij mij vragen: waar ligt het nou? Ik zie het nooit.’’ Ze glimlacht flauwtjes, haalt haar schouders op. Het wordt allemaal echt beter in haar werkveld, dat weet ze zeker. ,,Maar het gaat heel langzaam en het is ontzettend ingewikkeld.’

Zijn bestuurders wel met de goede dingen bezig?

Als voorzitter van de vakgroep varkenshouderij van LTO was Ten Have van 2005 tot 2012 Nederlands eerste varkensvoorvrouw. Haar reden om daar aan te schuiven was de vraag: wat speelt er in de hoofden van bestuurders, zijn ze wel met de goede dingen bezig?

Volgens haar is dierenwelzijn van groot belang; beesten ruimte geven om natuurlijk gedrag te vertonen. De huisvesting aan te passen aan de wensen van het dier, in plaats van het dier geschikt te maken voor de stal door staarten te couperen en beren te castreren.

Vervangen handwerk door machines

Haar vader begon halverwege de jaren vijftig van de vorige eeuw met het vervangen van handwerk door machines. Mechanisatie. De melkkoeien werden van de hand gedaan, alle aandacht voor akkerbouw. Specialisatie. In de jaren zeventig was schaalvergroting het sleutelwoord.

‘Nooit meer honger’, propageerde Sicco Mansholt (1908-1995), de in Groningen geboren landbouwminister en latere landbouwcommissaris van de Europese Commissie. Door ruilverkaveling werden kleine percelen grond samengevoegd tot efficiënt te bewerken grote kavels. Gemechaniseerd en gespecialiseerd werden boerenbedrijven omgebouwd tot efficiënte voedselproducenten.

Als die weg is ben ik de volgende

Eind jaren zestig verschenen de varkens op het bedrijf, toen nog van haar vader, Jur ten Have. Al was het maar omdat er voor de laatste knecht zo wat te doen bleef. ,,Van de tien mensen die bij mijn vader werkten was eentje overgebleven. Als die weg is ben ik de volgende, dacht mijn vader.’’

Rond de eeuwwisseling, na de uitbraak van de varkenspest in 1997, komen onderwerpen als dierenwelzijn en de uitstoot van stikstof en fijnstof op de agenda. Annechien ten Have zag en ziet boeren en beleidsmakers van issue naar issue leven. ,,Dan gaat het over fijnstof, daarna is het stikstof.’’

Boeren bij elkaar zetten en ondersteunen

De boerin uit Beerta pleit voor een integrale aanpak. ,,Bij de verduurzaming van de landbouw kan juist Nederland vooroplopen. Wij hebben goede boeren, onderwijs, kennis en infrastructuur. Juist Nederland zou, als ontwikkeld land, het voortouw kunnen nemen. Het is aan de overheid om daar voorwaarden voor te scheppen; boeren bij elkaar zetten en ondersteunen.’’

Zo komt Ten Have bij een beleidsvoornemen waarover ze enthousiast is: farm to fork (van boerderij tot bord). ,,Daarbij wordt het beleid verbreed van boeren tot de hele keten: van productie tot consumptie. Problemen niet alleen bij boeren neerleggen, maar de hele keten, inclusief de consument, in beweging brengen.’’

Iedereen moet mee

Eenmaal bij de bestuurders aan tafel merkte Ten Have dat het verbeteren van dierenwelzijn en daarbij milieuproblematiek adresseren, een traag proces is. ,,Om niet te zeggen dat het haast niet te doen is. Wil je iets veranderen in de keten van boer naar consument, dan moet iedereen mee. Daarom spreekt van farm to fork mij ook zo aan.’’

Supermarkten zijn belangrijk voor de afzet van haar product, maar niet bij uitstek promotor van dierenwelzijn, heeft ze geleerd. Ook bij klanten is de kwaliteit van leven van een dier niet altijd leidend bij aankoop. ,,Wie kleding of wat dan ook koopt, oriënteert zich uitgebreid. Mensen zoeken net zo lang totdat ze precies weten wat ze voor de beste prijs kunnen kopen. Levensmiddelen kopen, boodschappen doen, is datgene pakken wat je gewend bent te pakken, je kar vullen en maken dat je buiten komt. Je ziet wat je wilt zien.’’

Waarom is het nog steeds bijzonder?

Waarmee Ten Have tot de kern van haar betoog komt: wees je bewust wat je eet en ben bereid daar iets meer voor te betalen. De varkenshouder uit Beerta doet al jaren wat ze doet, wat nu steeds luider wordt gepropageerd door de overheid en maatschappelijke organisaties. Waarom is ze nog steeds zo bijzonder? Waarom hebben niet alle boeren meer oog voor dierenwelzijn?

,,De markt is er niet groot genoeg voor’’, denkt Ten Have. ,, Daarom ben ik nog steeds die eenpitter in Groningen die haar nek uitsteekt en moeten we het er nog veel meer over hebben. Mensen die hier eenmaal bewust mee bezig zijn, willen best Beter Leven-vlees met meer sterren blijven kopen.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu