Waterschappen over VN-klimaatrapport: 'Bereid je voor op extreme weersituaties'

Als de klimaatverandering in versneld tempo doorzet, dan zal ook het Noorden vaker worden geteisterd door wateroverlast en extreme droogte. Zijn de waterschappen erop voorbereid?

Archief 1998. Koningin Beatrix bezoekt enkele van de door de wateroverlast getroffen gebieden. Ze beklimt zandzakken in de wijk Westeinde in Meppel.

Archief 1998. Koningin Beatrix bezoekt enkele van de door de wateroverlast getroffen gebieden. Ze beklimt zandzakken in de wijk Westeinde in Meppel. Foto: Ed Oudenaarden

Limburg drukte ons vorige maand weer eens met de neus op de feiten. Regenval en overstromingen leidden in de provincie tot ernstige watersnood. In Duitsland en België waren de gevolgen nog veel zwaarder. De vraag of deze rampspoed een gevolg is van de klimaatverandering werd niet eens meer gesteld.

Eeuwenlang heeft Nederland te maken gehad met overstromingen vanuit zee. Om dat tegen te gaan werden dijken aangelegd. Maar overstromingen kunnen, zoals in Limburg, ook worden veroorzaakt door heftige regenval en rivieren die buiten hun oevers treden. Het IPCC-rapport van de Verenigde Naties over de klimaatverandering dat deze week uitkwam, voorspelt dat we hier vaker mee te maken krijgen. Het weer wordt extremer met hittegolven, zware regenval en perioden van langdurige droogte.

Niet onderschatten

Eisse Luitjens, loco dijkgraaf van waterschap Noorderzijlvest, is niet verrast door de uitkomsten en onderschat ze niet. ,,De afgelopen paar jaar hoorden we al geluiden die in die richting gingen. Dat wordt door dit rapport bevestigd.’’

Dijkgraaf Geert-Jan ten Brink van waterschap Hunze en Aa’s is evenmin van zijn stoel gevallen. ,,Het rapport is een samenvatting van meerdere, bestaande klimaatrapporten. Maar voor de wereld is het wel een wake-upcall.’’

Dijk bij Delfzijl met 2 meter verhoogd

Het gevaar voor het Noorden komt van twee kanten. Allereerst van de zee. Door de opwarming en het smelten van de ijskappen dreigt de zeespiegel volgens het IPCC-rapport nog sneller te stijgen dan voorzien. De waterschappen zijn druk bezig de dijken te versterken. De verwachte temperatuurstijging door het KNMI in 2014 wordt als leidraad gehanteerd.

Noorderzijlvest heeft de waterkering tussen Delfzijl en de Eemshaven al klaar. Bij Delfzijl moest de dijk 2 meter worden verhoogd, terwijl in de Eemshaven 10 centimeter voldoende was. De monding van de Eems-Dollard is een trechter waar het water bij een stevige noordwester hoog wordt opgestuwd tegen het dijklichaam, legt Luitjens uit: ,,Deze verhoging zou voldoende moeten zijn voor de komende vijftig jaar, maar het kan zijn dat daar door nieuwe klimaatvoorspellingen tien jaar van af moet.’’

Waterinfrastructuur is in 2013 helemaal doorgelicht

Waterschappen gaan niet alleen over dijken. Ze moeten ook zorgen voor waterbeheer achter de primaire waterkeringen. Dan hebben we het over de afvoer van overtollig regenwater via riviertjes, kanalen, sluizen en gemalen naar zee. Volgens Luitjens is deze infrastructuur in 2013 helemaal doorgelicht. ,,Daarna is het aantal gemalen uitgebreid en zijn watergangen verbreed. Die verbeteringen ronden we in 2025 af. Daarvoor, in 2023, komt het KNMI met nieuwe scenario’s, dus dan houden we ons watersysteem opnieuw tegen het licht.’’

Na de wateroverlast in Groningen in 1998 zijn er veel meer plekken gekomen waar water tijdelijk kan worden ‘opgeslagen’. Volgens Ten Brink is met de nieuwe waterbergingsgebieden en de herinrichting van beken ruimte voor 52,5 miljard overtollig liter water geschapen. ,,Dat zijn 10.000 voetbalvelden waarop 1 meter water staat.’’

Drenten houden droge voeten

Kijken we naar de hoogtekaart dan zien we dat een flink deel van het midden van de provincie Groningen onder NAP ligt. Drenthe ligt er bijna in zijn geheel boven. Als de dijken overstromen of doorbreken, dan houden de Drenten droge voeten. Dat wil niet zeggen dat de provincie geen waterproblemen kent. Tijdens plensbuien kan ook daar net als elders wateroverlast ontstaan.

Een van de oorzaken daarvan is verstening van de openbare ruimte, waardoor water niet goed kan weglopen. Dan praten we niet alleen over wegen en industrieterreinen, maar ook over tuinen. Luitjens houdt een pleidooi voor de actie Steenbreek, waarbij mensen worden aangemoedigd betegelde tuinen te vergroenen. ,,Niet alleen gemeenten en waterschappen kunnen wateroverlast tegengaan, ook bewoners kunnen een bijdrage leveren.’’

Flora en fauna hadden er zwaar onder te lijden

Op het eerste gezicht lijken de zandgronden van Drenthe beter bestand tegen de klimaatverandering. Maar schijn bedriegt. De provincie is erg vatbaar voor droogte. Het lijkt al lang geleden maar de droogte in 2018, 2019 en 2020 sloeg ongenadig hard toe in Drenthe. Flora en fauna in natuurgebieden en de landbouw hebben er zwaar onder te lijden gehad.

Volgens Luitjens kunnen we slechts een deel van de gevolgen van de klimaatverandering opvangen. ,,We zullen er deels mee moeten leren leven. Dat doen we trouwens al eeuwen. Kijk naar de wierden en terpen die onze voorouders hebben opgetrokken.’’

‘We leven in een delta’

Ten Brink kan niet genoeg benadrukken dat er een eind is gekomen aan de maakbare samenleving. ,,We leven in een delta. Iedereen moet zich zoveel mogelijk voorbereiden op extreme weersituaties. Daar horen risico’s bij die we zullen moeten accepteren.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu