Bijna gemeenteraadsverkiezingen in Duitsland. Bij onze buren in Bunde houden oude zekerheden al decennia stand | reportage

In de Duitse grensstreek worden nieuwe gemeenteraden gekozen. Niets wijst op een politieke aardverschuiving. Maar hoe lang houden oude zekerheden nog stand?

In Bunde is duidelijk te zien dat de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht zijn.

In Bunde is duidelijk te zien dat de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht zijn. Foto: Huisman Media

In Ostfriesland en het Emsland, de Duitse regio’s aan de grens met Groningen en Drenthe, zijn de politieke verhoudingen al vele decennia erg stabiel. Na 12 september lijken ze niet grondig te gaan veranderen.

Op die zondag worden in de deelstaat Nedersaksen, en dus ook in Ostfriesland en het Emsland, nieuwe gemeenteraden gekozen. Wie de grens oversteekt, merkt dat snel. Op diverse plekken staan of hangen plakkaten waarop partijen en lokale politici zichzelf aanprijzen en mensen oproepen toch vooral op hen te stemmen.

De eerste viool

Die politici doen dat met de wetenschap dat de kiezers in de Duitse grensstreek al heel lang hun stemgedrag niet of nauwelijks veranderen. In het ‘rode’ Ostfriesland is de SPD dominant. In het ten zuiden daarvan gelegen Emsland wonen erg veel rooms-katholieken; met het dorp Heede hebben ze er zelfs een bedevaartsoord. In dat Emsland speelt het CDU sinds mensenheugenis de eerste viool.

Het contrast met deze kant van de grens is groot. Oost-Groningen was heel lang erg ‘rood’ met veel gemeenteraadszetels voor de PvdA. Inmiddels is het politieke landschap daar veel meer versnipperd, onder meer door de opkomst van lokale partijen. En in Emmen werd dit jaar de PVV opnieuw de grootste, met ook veel aanhang voor de andere rechts-populistische partijen.

Die versnippering is bij de directe oosterburen dus veel minder groot. Neem een gemeente als Rhede, over de grens bij Bellingwolde. De raad daar heeft vijftien zetels. Daarvan worden dertien bezet door CDU’ers, twee door SPD’ers. Andere partijen zijn er niet vertegenwoordigd en zo is het al heel lang.

‘Wereld is hier nog in orde’

,,De wereld is hier nog in orde’’, zegt Gerhard Husmann, een van die dertien CDU’ers. Hij is al heel lang gemeenteraadslid en er rotsvast van overtuigd dat hij dat na 12 september nog eens 5 jaar blijft. Want zo lang duurt een termijn van een gemeenteraad in Duitsland.

,,Natuurlijk hebben we ook hier onze zorgen’’, zo vertelt Husmann. ,,Zo komen er veel kosten voor kinderopvang op onze gemeente af. Die moeten wij betalen. En natuurlijk hebben we hier ook te maken met de coronacrisis en alle gevolgen van dien. Maar we zijn een gezonde gemeente waarin de werkloosheid laag is.’’

Die werkloosheid is in de hele grensstreek laag, ook in de gemeente Bunde, in Ostfriesland. De raad daar heeft negentien zetels waarvan dertien door SPD’ers worden bezet. De overige zes zijn voor CDU’ers. Een van hen is Annemarie Tuitjer, boerin van beroep. Haar naam staat op 12 september op de kieslijst maar ze weet nu al dat haar partij nooit ‘de macht zal grijpen’ in Bunde.

,,De SPD is hier al heel lang de grootste. Nee, frustrerend is het niet om altijd maar in de oppositie te zitten, we werken goed samen met de SPD. Al hebben we nu wel een verschil van mening over de mogelijke komst van een McDonald’s bij Bunde. Tijdens de vorige termijn was de partij Die Grünen overigens ook vertegenwoordigd in de raad. Maar die haalde bij de vorige verkiezing te weinig stemmen.’’

Nieuwe burgemeester

De inwoners van Bunde kiezen op 12 september overigens niet alleen een nieuwe gemeenteraad maar ook, net als de inwoners van een aantal andere gemeenten in de grensstreek, een nieuwe burgemeester (Duitsland heeft gekozen eerste burgers, niet benoemde zoals in Nederland). Dit omdat Gerald Sap het voor gezien houdt. Hij was maar liefst 22 jaar Herr Bürgermeister van Bunde, na daarvoor gemeenteraadslid te zijn geweest, uiteraard voor de SPD.

,,Ik ben nu 64 jaar en vind het de tijd om te stoppen’’, vertelt Sap. ,,Ik blik terug op mooie jaren waarin verschillende zaken zijn veranderd. Neem de digitalisering, neem de relaties en de contacten met onze Nederlandse buren. Het over en weer de grens oversteken, dat is nu doodgewoon, we denken er niet meer bij na. Dat was enkele tientallen jaren geleden anders.’’

Wat dus niet is veranderd, zijn de politieke verhoudingen in Bunde. Verhoudingen waarmee ook de nieuwe burgemeester te maken krijgt. Het is overigens goed mogelijk dat die nieuweling Uwe Sap heet. Ja, hij is de zoon van Gerald, zit in de gemeenteraad en is een van de kandidaten voor het burgemeestersambt.

Versnippering

Vertonen de bolwerken aan de grens dan helemaal geen barstjes? Ja, dat zeker wel. Zo heeft de rechts-populistische partij AfD een zetel in de gemeenteraad van Weener veroverd en is de versnippering in de gemeenteraad van Leer, de grootste stad in Ostfriesland, veel groter dan voorheen. De SPD heeft daar ook niet de almacht meer. In deze en andere gemeenten kloppen ook vaker lokale partijen aan de deur.

Het zijn barstjes die de bolwerken echter nog niet doen wankelen, die de verhoudingen nog niet fundamenteel overhoop gooien. Historicus Jochem Abbes uit Bourtange, kenner van het verleden van het grensgebied, wijst bij een verklaring van die verhoudingen mede op de religie.

Grootste werkgever

,,In Ostfriesland zijn het hervormde en gereformeerde geloof sterk en dat is daar traditioneel gericht op de SPD’’, zo zegt Abbes. ,,In het Emsland is de Rooms-Katholieke Kerk erg krachtig. Die kerk is daar nog altijd de grootste werkgever. Dat vertaalt zich in veel stemmen voor het christendemocratische CDU.’’

In het Emsland wordt bovendien, zo stelt de historicus, veel belang gehecht aan familie, gezin, noaberschap. ,,Die mentaliteit is heel sterk en maakt ook dat het stemgedrag al generaties lang nauwelijks verandert. Ik vind dat fascinerend. Aan de ene kant zie je in het Emsland allerlei moderne technologische en andere ontwikkelingen, aan de andere kant is er dat conservatisme. Het Emsland is wat dat betreft als Beieren.’’

De kracht van dat conservatisme zal blijken op 12 september, wanneer overigens ook nog eens de raden van de Landkreisen, de regionale overheden, worden gekozen. Ze zal ook 2 weken later blijken, op 26 september, als heel Duitsland stemt voor het parlement, de Bondsdag.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu