Coronacrisis breekt wet: hoe zit het eigenlijk met de afgekondigde noodmaatregelen?

Adriaan Wierenga. Foto: Elmer Spaargaren

Afgelopen weekend werden tal van noodmaatregelen afgekondigd, maar wie bepaalt nou precies wat wel en niet mag tijdens de coronacrisis? Dat weet noodrechtdeskundige aan de Rijksuniversiteit Groningen Adriaan Wierenga.

De docent en onderzoeker van de RUG heeft de hele dag burgemeesters en instanties zoals de politie aan de lijn. Die willen bijvoorbeeld weten welke quarantainemaatregelen ze mogen en kunnen nemen en hoe ze het beste de maatregelen uit Den Haag kunnen uitvoeren. Waarom? Omdat het best onduidelijk is wie aan de touwtjes trekt tijdens deze coronacrisis.

Hoe zit dat?

De landelijke overheid neemt maatregelen om de verspreiding van het nieuwe coronavirus in toom te houden, maar de uitvoering en handhaving van die maatregelen ligt bij de voorzitters van de 25 lokale veiligheidsregio's. Dat zijn in de praktijk de burgemeesters van de grootste steden, legt Wierenga uit.

Dat is bepaald in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Volgens die wet heeft de Minister van Medische Zorg de leiding als het gaat om het bestrijden van de meest ernstige infectieziektes (categorie A, waarin het nieuwe coronavirus is ingedeeld). Maar hoe deze maatregelen uitgevoerd moeten worden, is volgens diezelfde wet aan de voorzitters van de veiligheidsregio’s. ,,Dat gebeurt op basis van bevoegdheden die ze hebben in andere wetten. Zij hebben dus in de praktijk enige ruimte om de maatregelen invulling te geven", zegt Wierenga.

Over welke maatregelen hebben we het dan?

De voorzitters van de veiligheidsregio's kunnen mensen in quarantaine plaatsen (artikel 35), verbieden te werken (artikel 38) en gebouwen of terreinen te sluiten (artikel 47, lid 3). In grote lijnen komen de maatregelen van de minister, zegt Wierenga. Maar er is natuurlijk overleg tussen de minister en de voorzitters. Als er bedenkingen zijn over een maatregel, bijvoorbeeld het volledig sluiten van coffeeshops, dan kan in overleg de landelijke lijn worden aangepast.

En als het niet om de gezondheid van mensen gaat?

Mochten er tijdens de crisis bijvoorbeeld protesten of andere verstoringen van de openbare orde ontstaan, dan zijn normaal gesproken de lokale burgemeesters aan zet. Echter, vanwege de coronacrisis is in het hele land opgeschaald naar GRIP-4. Dat betekent dat we te maken hebben met een gemeentegrensoverschrijdende crisis. In dat geval is weer de voorzitter van de veiligheidsregio belast met ordehandhaving.

Hoe doen ze dat?

De lokale overheden kunnen gebruik maken van noodverordeningen of noodbevelen. Volgens Wierenga weten bestuurders en gemeentes niet zo goed wat het verschil is tussen die twee bevoegdheden, omdat ze dit noodrecht niet vaak gebruiken. Het is juist de expertise van Wierenga. Vandaar dat hij deze dagen veel telefoontjes krijgt en veel adviezen geeft.

,,Een burgemeester mag zelfstandig een noodbevel uitvaardigen. Het is namelijk een instructie voor concrete personen of groepen, voor een specifiek geval in een acute situatie. Daarbij is het handig dat er één kapitein op het schip is, die daadkrachtig kan handelen. Een noodverordening daarentegen is een tijdelijke noodwet die voor iedereen geldt. Daarom gelden voor een verordening veel meer controlemechanismen dan voor een noodbevel", legt Wierenga uit.

Hoe lang kunnen die extra maatregelen duren?

Volgens Wierenga heeft Nederland in tegenstelling tot sommige andere Europese landen een goed rechtssysteem als het gaat om noodmaatregelen. Het is heel duidelijk wanneer een noodbevel of noodverordening geven mag worden en hoe lang deze van kracht zijn. Wierenga: ,,Een noodmaatregel mag alleen toegepast worden bij rampen of buitengewone omstandigheden zoals levensbedreigende situaties. Als de situatie minder ernstig wordt, is het noodrecht niet meer van toepassing."

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Coronavirus
menu