Coronapufje met omstreden malariamiddel belooft beter te werken dan pil

Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en het UMCG zijn een stap verder gekomen met hun onderzoek naar een inhalator tegen corona. Ze stoppen het omstreden anti-malariamiddel hydroxychloroquine in een pufje, want via de longen zou dat beter werken dan als pil.

Erik Frijlink.

Erik Frijlink.

’Pufjesprofessor’ Erik Frijlink heeft de eerste inhalatoren gevuld met hydroxychloroquine in zijn bezit. Als de medisch-ethische commissie akkoord gaat, proberen gezonde vrijwilligers het coronapufje binnenkort uit.

Dan is het nog een kwestie van testen of het echt werkt bij mensen die besmet zijn. Uiteindelijk moet het leiden tot een inhaler die de kans op besmetting met het coronavirus SARS CoV2 kleiner maakt. En als mensen toch besmet raken moet het de ziekte minder ernstig maken.

In begin van de ziekte

Frijlink heeft zich niet uit het veld laten slaan door de verschillende onderzoeken van de afgelopen tijd die zouden aantonen dat de anti-malariamiddelen chloroquine en het daar aan verwante hydroxychloroquine niet werken tegen corona. Want die onderzoeken zijn omstreden en ze hebben de beide geneesmiddelen in de vorm van een pil getest bij patiënten die al ernstig ziek waren. ,,Terwijl je het middel juist in een vroeg stadium van de ziekte moet gebruiken’’, meent Frijlink.

Bovendien, als je het slikt komt er maar een minimale fractie van de stof in de longen terecht. Inhaleren werkt vele malen beter, verwacht hij. ,,Dan krijg je tenminste werkzame hoeveelheden van het medicijn in de longen. Vergelijk het met een vrachtwagen vol suiker die je in Zwitserland in de Rijn gooit in de hoop dat je dan in Rotterdam zoet water voor je cappuccino krijgt’’, doceert Frijlink. ,,Dan kun je beter een klontje suiker in je kopje doen in Rotterdam.’’

Fraude met onderzoeken

De zeker veertig jaar oude malariamiddelen zijn de afgelopen maanden veel gebruikt bij coronapatiënten in ziekenhuizen, ook in Nederland. Uit een Frans onderzoek was gebleken dat het goed zou kunnen werken tegen Covid-19. Maar in praktijk viel dat nogal tegen bij de patiënten in de ziekenhuizen.

Ook in drie grote onderzoeken die gepubliceerd zijn in de wetenschappelijke tijdschriften NEJM, JAMA en The Lancet waren de resultaten teleurstellend. De wereldgezondheidsorganisatie WHO besloot daarop de onderzoeken naar chloroquine te stoppen maar kwam daar deze week plotseling op terug. De onderzoeken, met name de meest grootschalige in The Lancet, waren zwaar onder vuur komen te liggen. Er zou zelfs mee gefraudeerd zijn. De onderzoeken zijn in ieder geval veel sneller dan normaal naar buiten gekomen, zonder de gebruikelijke checks, en de gegevens over patiënten zijn lastig controleerbaar.

Hydroxychloroquine raakte bij het grote publiek bekend doordat Donald Trump het zelf beweerde te slikken. Hoewel hij er onlangs ook weer mee is gestopt, zei hij. Veel artsen vermoeden dat hydroxychloroquine minder goed werkt als iemand al ernstig ziek is van Covid-19. Maar de kans bestaat dat het in het begin van de ziekte wél bescherming biedt.

Minder bijwerkingen uit pufje

Het middel geeft wel allerlei vervelende bijwerkingen zoals hallucinaties, en bij een deel van de patiënten hartklachten. ,,Dat gebeurt veel minder als je het in lage doseringen geeft’’, verwacht Frijlink. ,,Tabletten bevatten doorgaans 400 tot 800 milligram. Wij houden het bij 20 milligram in de inhaler. Als je het dan meerdere keren per dag neemt, zit je nog maar op 80 milligram.’’

In theorie gaat de hydroxychloroquine de ziekte op drie manieren te lijf. Het zorgt ervoor dat het virus zich minder kan vermenigvuldigen, het remt de wisselwerking tussen ace2-receptoren op cellen en het virus, en het gaat de zogeheten cytokinestorm tegen, de overspannen reactie van het afweersysteem op het virus.

Beschermen zorgpersoneel

Frijlink verwacht niet dat het uiteindelijk door Jan en alleman gebruikt gaat worden. ,,Je zou het kunnen inzetten om mensen die dicht bij Covidpatiënten komen te beschermen. Familieleden die iemand verzorgen en met name zorgpersoneel. Als je die groepen zou kunnen beschermen door ze één tot drie keer per dag een dosis te geven, dan zou het hele zorgsysteem kunnen doordraaien tijdens een pandemie.’’

Frijlink en zijn team aan de Rijksuniversiteit werken al jaren met inhalatoren. Zo hebben ze verschillende griepvaccines geschikt gemaakt om toe te dienen via een pufje en tal van andere medicijnen. Inhaleren werkt volgens hen vaak beter dan slikken of injecteren. Frijlink is er van overtuigd dat dat ook voor middelen tegen covid-19 geldt. ,,We hebben aanwijzingen dat hydroxychloroquine zich in de longen van mensen stapelt’’, zegt hij.

Gemaakt in Roden

Meteen in het begin van de coronacrisis in Nederland, in maart, is Frijlink begonnen met de corona-inhaler. Het kostte alleen nogal wat tijd het middel hydroxychloroquine te bemachtigen en vervolgens door een bedrijf zo te laten bewerken dat het in poedervorm in een inhaler kan. Dat is twee weken geleden gelukt.

Vervolgens heeft het bedrijf PureIMS in Roden de eerste exemplaren van het coronapufje zelf gemaakt. Dat bedrijf fabriceert vaker inhalers die ontwikkeld zijn door het team van Frijlink.

Onderzoek in Beatrixoord

Longarts Onno Akkerman van het UMCG gaat het onderzoek onder gezonde vrijwilligers leiden. Het is nog even wachten op toestemming van de ethische commissie. De bedoeling is dat daarna twaalf gezonde vrijwilligers in het Centrum voor Revalidatie Beatrixoord in Haren het pufje gaan gebruiken. ,,Eerst alleen om te kijken hoe gezonde mensen het verdragen’’, zegt Akkerman. ,,Krijgen ze er geen hoestprikkel van? Of andere klachten?’’

De vrijwilligers krijgen eerst een lage dosis die stap voor stap wordt opgevoerd. ,,We controleren dan steeds hun longfunctie en andere effecten.’’

Mocht dit een succes worden, dan volgt onderzoek op mensen met Covid-19. ,,Dat is nu wel wat lastiger omdat er - gelukkig- maar zo weinig mensen met Covid zijn’’, zegt Akkerman. ,,Maar je kan je voorstellen dat we het kunnen geven aan mensen die net besmet zijn. Dat hangt erg af van het verloop van de pandemie. Uiteindelijk verwachten we dat het bij mensen die besmet zijn de vermenigvuldiging van het virus kan remmen. Daardoor zouden we ook het besmettingsrisico verminderen.’’

Kans één op driehonderd

Of het uiteindelijk echt op de markt komt? En wanneer? Verschillende virologen hebben er een hard hoofd in. Ook omdat veel andere mogelijke geneesmiddelen tegen corona in praktijk toch niet goed bleken te werken. ,,Bij het ontwikkelen van geneesmiddelen is de kans op succes altijd klein’’, weet Frijlink. ,,Maar één op de driehonderd projecten slaagt. Maar dat betekent niet dat je dan maar moet stoppen nieuwe geneesmiddelen te ontwikkelen.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu