Deze drie strategische blunders nekten Afghanistan. 'VS legde de macht in handen van oorlogsmisdadigers, drugsbaronnen en criminelen', zegt hoogleraar Arthur ten Cate

De instorting van de Afghaanse regering hing al jaren in de lucht. Bijzonder hoogleraar militaire geschiedenis Arthur ten Cate kijkt niet op van de snelle overwinning van de Taliban. De fundamenten van deze nederlaag werden volgens hem al in 2001-2002 gelegd met ten minste drie strategische blunders van de Amerikanen.

De Amerikanen waren volgens hoogleraar Arthur ten Cate van de Rijksuniversiteit Groningen Afghanistan-moe.

De Amerikanen waren volgens hoogleraar Arthur ten Cate van de Rijksuniversiteit Groningen Afghanistan-moe. Foto: AFP

De hoogleraar van de Rijksuniversiteit Groningen, die eveneens aan de Nederlandse Defensie Academie is verbonden, werkt aan een serie boeken over de Nederlandse betrokkenheid bij de interventie in Afghanistan sinds 2001. Twee delen behandelen Uruzgan.

‘Fundamenten van nederlaag al in 2001-2002 gelegd’

Hij is bepaald niet verbaasd over de snelle overwinning van de Taliban. ,,De snelheid van het instorten van de Afghaanse regering was misschien onverwacht, maar dat dit zou gebeuren hing natuurlijk al enkele jaren, in de lucht. De voortekenen waren er immers al, en niet alleen omdat de Amerikanen sinds de nadagen van de Obama-regering en tijdens de Trump-periode allerhande signalen afgaven dat ze Afghanistan-moe waren en zich wilden terugtrekken.’‘

,,We konden dit ook al langer zien aankomen omdat er over de inherente zwakheden en corruptie van het in 2001-2002 geïnstalleerde Afghaanse regime regelmatig werd bericht; het optimisme was circa 2009, toen Hamid Karzai aan het hoofd van een krijgsherenkliek op openlijk frauduleuze wijze zijn tweede termijn won, zo ongeveer wel voorbij. Sindsdien was het voor de coalitie onder leiding van de VS aanmodderen en wensdenken. Sinds de zogenoemde Afghanistan Papers van 2019 - dit najaar komt de Washington Post met het boek - was ook reeds bekend dat er over belangrijke doelstellingen van de interventie, zoals de kwalitatieve opbouw van Afghaanse veiligheidsdiensten, politie en krijgsmacht, onterecht positief en bewust onjuist werd gerapporteerd.’‘

,,Als historicus vind ik vooral interessant dat de fundamenten van deze nederlaag feitelijk al in 2001-2002 zijn gelegd met ten minste drie strategische blunders begaan door de Amerikanen, die feitelijk eenzijdig en in hun eentje het beleid bepaalden van de gehele coalitie.’‘

'Ergens moet een lampje kunnen gaan branden als de bullshit-meter naar het rood doorslaat'

‘Taliban onnodig tot langdurige vijand gemaakt’

,,Ten eerste was dit de weigering om eind 2001, begin 2002 een aanbod tot overgave en onderhandeling van de Taliban te aanvaarden. Veel experts, onder wie Joris Versteeg in NRC dit voorjaar, hebben al aangegeven: daarmee werd het Taliban-regime onnodig tot langdurige vijand gemaakt, terwijl de werkelijke vijand (vanwege 9/11) feitelijk alleen Al Qaida was.’‘

,,Ten tweede, en daarmee samenhangend: Pakistan als bondgenoot aanvaarden en behandelen, terwijl dit land vanuit een aan de coalitie tegengesteld belang de Taliban (en, zo bleek uiteindelijk, Al Qaida en Bin Laden) onderdak bood, de gelegenheid gaf zich te herstellen, en na een paar jaar alweer actief logistiek ondersteunde om de gewapende strijd in Afghanistan te heropenen. Zonder dit Pakistaanse dubbelspel - georkestreerd vanuit delen van de Pakistaanse krijgsmacht en militaire inlichtingendienst - had de gewapende oppositie (Tailiban maar ook het Haqqani netwerk en Hekmatyar’s groepering - vanaf Pakistaans grondgebied) deze langdurige uitputtingsoorlog niet kunnen volhouden.’‘

,,Wat mij deze week verbaasde: niemand praat over het feit dat met de recente gebeurtenissen het verraad van Pakistan als zogenoemde bondgenoot van de internationale coalitie compleet is. Pakistan is hiervan de grote winnaar, want voor dat land is een Talibanregime, of een Taliban-Haqqani-Hekmatyar-regime, het meest geëigende instrument om Afghanistan te kunnen controleren: daar ligt immers ook de oorsprong van de Taliban in de jaren negentig.’‘

,,Ten derde: de Amerikaanse keuze om een geallieerd regime in Afghanistan te vestigen met de krijgsheren met wie ze in november en december 2001 het eerste Taliban-regime omver wierpen. Dat daar het moderne en mediagenieke gezicht van Hamid Karzai op werd geplakt, en werd omkleed met de mooie slotwoorden van een VN conferentie in Bonn, deed niets af aan het feit dat in de loop van 2002 de werkelijke macht in Kabul en in de provincies in handen werd gelegd van oorlogsmisdadigers, drugsbaronnen en criminelen.’‘

‘Verraad van Pakistan als bondgenoot compleet’

,,Omslagpunt daarin was de Loya Jirga (een grote bijeenkomst van Pashtun stammen en andere etnische groepen, redactie) van de zomer van 2002. Qua gewapende strijd was het met deze figuren weliswaar goed zaken doen, maar door de schijn van democratie werd snel heen geprikt. Van enige (en voor succes noodzakelijke) legitimiteit was geen sprake. Eigenlijk begon het Afghaanse volk rond 2004-2005 al tekenen van desillusie te vertonen, circa 2009 was van het oorspronkelijke optimisme, van de hoop en het geloof van 2002, helemaal geen sprake meer. Ook niet bij veel militairen.’‘

 

,,Er is feitelijk nog een vierde strategische blunder in dat verre verleden die ook een rol speelde: Irak. De VS vielen Irak in 2003 binnen en spendeerden jarenlang hun beste middelen en meeste geld in dat conflict, onderwijl het sprookje vertellend dat de oorlog in Afghanistan lang en breed was gewonnen. Tegen de tijd dat ze onder Obama tot inkeer kwamen was het te laat, en hadden de Taliban, Haqqani en Hekmatyar met Pakistaanse hulp voldoende robuuste ‘parallelle structuren’ gebouwd om de kans af te wachten die zich in 2020-2021 uiteindelijk voordeed en die afgelopen week de wereld zogenaamd verraste.’‘

Wat betekent dit voor dergelijke missies in het algemeen en in de toekomst, en de Nederlandse deelname daaraan (en de Nederlandse kosten en opofferingen)?

,,Een significante vraag met het oog op de uitgezonden militairen, lijkt me, in de eerste plaats voor de politieke leiding. Ik ben het met generaal b.d. Mart de Kruif eens dat Nederland eens goed moet evalueren waarom en hoe het meedoet aan dergelijke inspanningen in internationaal of coalitieverband. In de eerste plaats voor de nabestaanden van de gesneuvelden, en de vele militairen die terugkwamen met fysieke en/of mentale verwondingen.’‘

‘Ergens moet een lampje kunnen gaan branden als de bullshit-meter naar het rood doorslaat’

,,Daarbij is het met name relevant om op te merken dat, zoals ik hierboven heb betoogd, Nederland als klein land en junior-partner in zulke interventies dus kennelijk dikwijls geen tot weinig invloed heeft om grote strategische keuzes te beïnvloeden of mede te bepalen die uiteindelijk op lange termijn wel de doorslag geven in het succes of falen van zo’n missie, zoals in dit geval in 2001-2002. Niet bij de VS/ NAVO, niet bij de VN, niet in ad hoc verbanden. Nederland moet dus scherper, eigenstandiger, proactiever en kritischer kunnen zijn, moet zijn deelnames zo inrichten dat er minder eigen machteloosheid is.’‘

,,Aan de voorkant moeten missies beter gewogen kunnen worden op basis van reële randvoorwaarden en risico’s. Niet per se om zich alleen aan te sluiten bij kansrijke missies en altijd nederlagen te vermijden, die uitdagingen horen nu eenmaal bij het militaire metier, maar wel om te voorkomen dat dubieuze keuzes van bondgenoten van allerlei aard uit misplaatste loyaliteit langdurig en veelvuldig worden goedgepraat, ver voorbij het punt dat iedereen ziet dat er iets niet klopt. Ergens moet een lampje kunnen gaan branden als de bullshit-meter naar het rood doorslaat.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu