Een eeuw archeologie na drie maanden eindelijk te zien in Groninger Universiteitsmuseum

De tentoonstelling over een eeuw archeologie was af, compleet en klaar om bewonderd te worden. En toen kwam de mededeling: alles moet dicht. Dat is nu drie maanden geleden. Maar vanaf 23 juni is de tentoonstelling Dig-it-all alsnog in het Groninger Universiteitsmuseum te zien.

Museummedewerker Jan Waling Huisman is druk bezig met de inrichting van de tentoonstelling over de vondst in de Noordoostpolder van de 18de-eeuwse koopvaarder Queen Anne.

Museummedewerker Jan Waling Huisman is druk bezig met de inrichting van de tentoonstelling over de vondst in de Noordoostpolder van de 18de-eeuwse koopvaarder Queen Anne. Foto: Peter Wassing

De gang is donker, aan het eind schijnt een aarzelend lichtje. Directeur Arjen Dijkstra stapt naar het licht en staat dan in een... grot. Een graftombe uit de klassieke oudheid, om precies te zijn. Een digitaal exemplaar, dat dan weer wel. De tombe is een van de opgravingen waarbij archeologen van de Rijksuniversiteit Groningen de afgelopen 100 jaar betrokken raakten.

De tentoonstelling Dig-it-all is een eerbetoon aan het 100-jarig jubileum van het Groninger Instituut voor Archeologie (GIA) en toont het gebruik van baanbrekende technologie zoals virtual reality, 3D-reconstructies en drones bij opgravingen en onderzoeken. Ze is mede samengesteld door studenten en docenten van het GIA.

Met een virtualrealitybril door een graftombe struinen

Bezoekers konden met een virtualrealitybril de grot, die in werkelijkheid even buiten Rome ligt, verkennen. Dijkstra: ,,Maar ja, corona hè? We hebben nu een touchpad dat je met een stift bedient. Zo kun je alsnog door de grot zwerven.’’ Hij waakt ervoor niet steeds te beginnen over hoe het had moeten zijn. ,,Het blijft ontzettend gaaf wat we laten zien.’’

Het was allemaal zo mooi bedacht. Dijkstra: ,,We hadden keihard gewerkt om alles klaar te krijgen. En op de laatste dag voor de opening, de allerlaatste dag, komt de boodschap dat alle gebouwen van de universiteit dichtgaan. Tja, wat doe je eraan?’’

Het ruikt in het museum naar lijm en overal ligt gereedschap. Medewerkers zijn − wederom − druk aan het werk, zodat alles gereed is voor de opening op 23 juni. ,,Bizar. De afgelopen drie maanden was hier nauwelijks nog iemand geweest. Alles stond er nog zoals we het hadden achtergelaten, maar de tentoonstelling voldeed niet aan de veiligheidsmaatregelen. We zijn van alles aan het aanpassen.’’

Neem een kijkje bij Helena van Troje

Groningse archeologen zwerven over de hele wereld. Dijkstra loopt naar een ruimte die is gewijd aan opgravingen in de Zuid-Griekse Eurotas-vallei. Hier staat een Byzantijnse kerk: Ayios Vasileios. Volgens de Griekse dichter Homerus woonden in deze regio koning Menelaos en zijn vrouw Helena (van Troje). Er liggen ook grafvelden en een van die graven, een zogeheten schaftgraf compleet met muren en een dak, is hier gereconstrueerd. Nou ja, digitaal dan. Dijkstra: ,,Deze graven bestaan uit losse stenen die zo zijn gestapeld dat alles bijeen blijft. Alle stenen zijn gescand, zodat het voor archeologen mogelijk is bijvoorbeeld het dak te reconstrueren. Welke stenen plaats je waar zonder dat het dak instort?’’

Welk bot is dit nu weer?

Ook een deel van de collectie van de ‘bottenzolder’, de ongekend grote verzameling dierenbotten van het GIA, krijgt een plekje op de expositie. Vijftig verschillende hondenschedels die door de legendarische archeoloog Albert van Giffen (1884−1973), grondlegger van de archeologie in Nederland en het GIA, tijdens opgravingen in wierden − eeuwenoude woonheuvels − werden gevonden, grijnzen de bezoekers aan. De app Bonify maakt het mogelijk een bot uit de collectie te selecteren en deze op een scherm van alle kanten te bekijken.

The Queen Anne

Dijkstra toont een grote wand met de gefotografeerde ribben van een scheepswrak uit de 18de eeuw. Archeologen van de RUG waren betrokken bij de opgraving van het schip, een bewapende koopvaarder, in 2018 in de Noordoostpolder. De lading, inventaris, tuigage en bewapening bleken uitstekend bewaard. De archeologen vonden onder meer vier kanonnen, pistolen, zwaarden, vaten buskruit en honderden musket- en kanonskogels.

Ze doopten het schip The Queen Anne. Dijkstra: ,,Want ze vonden lepels met de afbeelding van Queen Anne.’’ Zij was de zus van Mary Stuart, de vrouw van de Nederlandse stadhouder en latere koning van Engeland Willem III (1650 - 1702). Vondsten uit het wrak − waaronder een schoen, een glaasje en een zogeheten baardmankruik − zijn als confetti over de wand gestrooid. En een piepklein schedeltje van wat vermoedelijk de scheepskat was.

Alle WOII-plekken in Groningen op een scherm

Een aparte ruimte is gewijd aan wat Dijkstra ‘onontgonnen terrein van de moderne archeologie’ noemt. ,,De Tweede Wereldoorlog. Het is nog niet zo heel lang dat voorwerpen uit deze periode onderdeel zijn van archeologisch onderzoek.’’ Hij staat gebogen over een zwarte tafel die het niet slecht zou doen als een futuristisch meubelstuk uit een aflevering van Star Trek in de jaren 60. ,,Dit is een digitale kaart van de gemeente Groningen waarop alle plekken in de stad zichtbaar worden die nog sporen uit de Tweede Wereldoorlog bevatten. De contouren van loopgraven bijvoorbeeld.’’

De datum van de opening is ook niet voor niets 23 juni. ,,De laatste jaren van de oorlog was de universiteit gesloten. Op 23 juni is het precies 75 jaar geleden dat de heropening van de universiteit plaatsvond.’’ Hij glimlacht. ,,Toegegeven: zonder corona was dit niet de datum van de opening van de tentoonstelling geweest.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu