Bloedserieus: menstruatiearmoede bestaat in Drenthe en Groningen. Daarom gratis tampons en maandverband voor de vrouwen die het niet of nauwelijks kunnen betalen

Stel, je zou moeten kiezen tussen het kopen van brood of maandverband? Iedere vrouw weet dat dat geen keuze kan zijn. Toch hebben sommige vrouwen te weinig geld om hygiënische middelen te kopen voor hun maandelijks stonde. Onder het motto ‘Bloedserieus’ duiken overal in Drenthe en Groningen initiatieven op om tampons en maandverband gratis te verstrekken aan vrouwen die het niet of nauwelijks kunnen betalen.

Jolanda Oest, bij de stelling met tampons en maandverband van Etos in De Hooge Meeren: "Voor een moeder met twee dochters kan dit een behoorlijke kostenpost zijn."

Jolanda Oest, bij de stelling met tampons en maandverband van Etos in De Hooge Meeren: "Voor een moeder met twee dochters kan dit een behoorlijke kostenpost zijn." Foto: Jan Kanning

Een dinsdagmorgen. Het is niet druk in de Albert Heijn aan de Ebbingestraat. Twee vrouwen staan bij de kassa. De voorste, een graatmagere dame in sjofele kleren, legt een pakje maandverband op de band. Het is het goedkoopste in zijn soort.

,,Dat is helaas niet genoeg, mevrouw’’, zegt de caissière, wijzend op het muntstukje in haar hand. De vrouw schuift zwijgend het artikel terug, haalt even haar schouders op en verlaat de winkel zonder maandverband.

Deze scène is niet van gisteren. Sterker: dit alles vond tien jaar geleden plaats. Was het een incident? Is het iets uit een boos verleden? Nee. Menstruatiearmoede is heden ten dage verworden tot een hardnekkig gegeven. Een op de tien vrouwen heeft niet genoeg geld om hygiënische middelen te kopen als ze ongesteld is.

Overal in Drenthe en Groningen duiken initiatieven op om aan deze situatie een einde te maken. Jolanda Oest uit Hoogezand, werkzaam op de afdeling Kwaliteit en patiëntveiligheid in het UMCG, is een van de vrouwen die tegen menstruatiearmoede ten strijde trekt. Haar stichting Bloedserieus Midden-Groningen wil voor eens en voor altijd voorkomen dat vrouwen en meisjes maandverband achter moeten laten op de kassaband omdat ze het niet kunnen betalen.

Geen enkele vrouw moet zonder zitten.

Oude sokken en kranten

,, Het gaat niet alleen om vrouwen die afhankelijk zijn van de voedselbank’‘, benadrukt ze. ,,Maar ook vrouwen die rond de armoedegrens leven. Studentes. Het gaat om alle meisjes en vrouwen die weinig geld hebben. Als je moeder bent met een krap budget en je hebt twee dochters, dan kan zo’n maandelijkse uitgave een grote kostenpost zijn.’’

Twee jaar geleden las ze een artikel over menstruatiearmoede in Engeland. ,,Ik dacht: waar gáát dit over? Er zijn blijkbaar vrouwen die zich iedere maand moeten behelpen met oude sokken en kranten. Zou dat hier ook zo zijn?’’

Ze stapte naar de voedselbank. Hoe het gesteld was met de voorraad aan menstruatiespullen? Dat fluctueerde nogal: maandverband en tampons blijven nou eenmaal vaker in de winkel liggen omdat ze niet aan bederf onderhevig zijn.

Geen aanbod? Dan zorg ik voor aanbod

,,Ik had geen kennis van zaken, toen. Ik dacht alleen: is er geen aanbod? Dan zorg ik voor aanbod.” Op dat moment zamelde een vrouw in Veendam producten in voor de voedselbank op haar thuisadres. Oest wilde het anders aanpakken. Ze ging naar de handwerkshop in winkelcentrum De Hooge Meeren in Hoogezand, daar komen immers veel vrouwen, en vroeg of ze een inzamelmand mocht plaatsen.

Het mocht. Meerdere ondernemers gaven toestemming voor inzameling. Eens per week verzamelde Oest de donaties in Big Shoppers en bracht ze naar de Voedselbank in Midden-Groningen, locatie Hoogezand. Soms moest ze twee keer per week langs de locaties omdat de manden uitpuilden.

En toen kwam corona, sloten de winkels hun deuren en bleven de Big Shoppers dicht omdat er eenvoudigweg niks te shoppen viel.

Verzuimen van school of werk

Oest: ,,Ik dacht: hoe doe je dat eigenlijk als je geen menstruatiemiddelen hebt? Ga je dan verzuimen van school of werk? Dit probleem moet economische consequenties hebben. En kan er sprake zijn van medicalisering van een maandelijks probleem dat feitelijk geen probleem is of hoeft te zijn? Meisjes, bijvoorbeeld, die de pil gebruiken en wellicht geen stopmoment inlassen door het ontbreken of een tekort aan producten? Vrouwen die zich van lieverlee moeten behelpen met kranten of langer moeten doen met maandverband of een tampon, wat kan leiden tot ‘toxic syndrome’?”

Ze vroeg rond of er onderzoek was gedaan. Dat bleek niet het geval.

Ze ging in gesprek met Healthy Ageing UMCG en de Aletta Jacobs School of Public Health, en gaf vorig jaar opdracht tot het allereerste RuG- onderzoek naar menstruatiearmoede in Groningen. Daarbij werden ook scholieren van het Aletta Jacobs College Hoogezand geïnterviewd.

Eén maandverband voor vandaag

Slotsom van het onderzoek: het gaat hier om een reëel probleem, en er is een groot gebrek aan kennis en menstruatiemiddelen. Bij de voedselbank komen wekelijks 30 tot 40 verzoeken om menstruatieproducten binnen. Waarschijnlijk is dat het topje van de ijsberg. ,,Want menstruatie is nog steeds een taboe’’, zegt Oest. ,,Dus een aantal vrouwen zal er niet om durven vragen. Zij gaan gewoon niet naar die sportdag of het schoolkamp, melden zich ziek op het werk of school omdat ze niet tegen hun baas of docent kunnen zeggen: ik heb voor vandaag maar één maandverband.’’

Pijnstillers

Wereldwijd worden iedere dag zo’n 800 miljoen meisjes en vrouwen ongesteld. En iedere vrouw die haar maandelijkse stonde ondergaat weet: dat is een situatie die om onmiddellijk hygiënisch ingrijpen vraagt.

De menstruatiecyclus hoort bij het leven, het is een teken van gezondheid en vruchtbaarheid, en voor een op de tien vrouwen een financieel probleem. Voor de een meer dan de ander; vrouwen die meer bloed verliezen en pijnstillers nodig hebben, zullen duurder uit zijn dan hun milder menstruerende zusters.

Actie, actie

Menstruatiearmoede staat in steeds meer Groningse en Drentse gemeenten op de agenda. In de stad Groningen zetten de PvdA en 100% Groningen het onderwerp in de spotlights tijdens Internationale Vrouwendag. Yaneth Palacio Mengen en Els van der Weele riepen het stadsbestuur op te lobbyen in Den Haag voor een wet naar Schots voorbeeld. Daar is vorig jaar een wet aangenomen die in de vrije verstrekking van menstruatiemiddelen voorziet om de ‘period-poverty’ te bestrijden.

In Stadskanaal en Het Hogeland werden inzamelingsacties gehouden en wordt de politieke druk opgevoerd om het probleem te tackelen. In Hoogeveen richtte Manuela Mol samen met een vriendin in 2019 een Facebookgroep ‘Hulpgroep Drenthe; samen staan we maandelijks sterk’ op voor vrouwen die vragen hebben over de verstrekking van menstruatieproducten. Coevorden nam vorige maand een PvdA-motie aan die het gratis verstrekken van menstruatieproducten via voedselbank, school of gemeentelijke Doe Mee-pas mogelijk moet maken. Oudere en jongere vrouwen zetten zich in; zo haalden de Groninger studentes Mirthe Zuhorn en Maureen Oudshoorn dit jaar 800 euro voor gratis menstruatieproducten bijeen in de supermarkten.

De liefdadigheid voorbij

De stichting Bloedserieus Midden Groningen van Jolanda Oest kreeg onlangs 5000 euro van de Rotary-Club Hoogezand: de opbrengst van de jaarlijkse Rally Noord-Nederland. Met de plaatselijke Etos, die het eindbedrag verhoogde met nog eens 500 euro, heeft Oest een mooie deal gesloten: twee jaar lang worden de voedselbank Midden-Groningen en het Aletta Jacobs Collega Hoogezand iedere maand voorzien van menstruatieproducten. Een ander deel van het bedrag gaat Oest besteden aan zes basisscholen in Midden-Groningen zodat zij in de vraag van meisjes uit groep 6, 7 en 8 kunnen voorzien.

Dat Oest er blij mee is, is zacht uitgedrukt. ,,Maar het blijft op deze manier natuurlijk wel liefdadigheid. En dat moet het niet zijn.’’

Maar een brede aanpak is belangrijk, zegt Oest. ,,Ik zou willen dat het in een basisverzekering zou worden opgenomen of dat het, net als in Engeland en Schotland, gratis aangeboden wordt via scholen en bibliotheken. Het is een positieve ontwikkeling dat meer gemeenten lokaal verantwoordelijkheid nemen en, tot zover, een oplossing bieden. Maar ik vind dat de landelijke politiek zich hiermee zou moeten bemoeien.’’

Minister: Minor detail

PvdA-voorvrouw Liliane Ploumen diende twee jaar geleden een voorstel in om menstruatiemiddelen gratis te verstrekken via jongerencentra, bibliotheken en voedselbanken. Ploumens voorstel werd afgewezen door toenmalig minister Bruno Bruins van Medische Zorg. Het kabinet beschouwt menstruatiearmoede nog steeds als een minor detail in het totale armoedeplaatje en vindt dat de gemeenten dit probleem moeten oplossen.

Oest heeft de bevindingen van het RuG-onderzoek aan wethouder Peter Verschuren laten zien en het RuG- onderzoek overhandigd aan de gemeenteraad Midden-Groningen. Op initiatief van de SP Midden-Groningen, samen met PvdA en CDA, gaat in de komende tijd onderzocht worden of er geld vrij kan komen via het Meedoen-Fonds.

Armoede kan iedereen treffen

Hoe groot het probleem is, maakten het feministisch platform De Bovengrondse en Plan International Nederland twee jaar geleden al duidelijk in twee onderzoeken naar menstruatiearmoede onder ruim duizend Nederlandse vrouwen en meisjes.

Armoede kan iedereen treffen. Of je nu een betaalde baan hebt of niet, laag- of hoogopgeleid bent, studerend of naar school gaat. Dan kan een gemiddelde acht euro aan maandelijkse menstruatiekosten een hoog bedrag zijn. Negen procent van de ondervraagde meisjes tussen de 12 en 25 jaar zei te weinig geld te hebben voor menstruatiemiddelen, twee procent zei tampons en maandverband te moeten hergebruiken. Het probleem komt het vaakst voor bij dak- en thuislozen, vrouwen zonder verblijfsvergunning en vrouwen die van de voedselbank afhankelijk zijn.

Schaamtevol stilzwijgen

Er zijn schrijnende voorbeelden van de manieren waarop meisjes en vrouwen met een te krappe beurs dit maandelijkse probleem tackelen: ze gebruiken wc-papier, tissues, vodden, soms de luiers van hun kinderen, dat alles kan leiden tot vaginale infecties en ontstekingen aan baarmoeder en eileiders. In bepaalde gevallen gaven vrouwen aan thuis te blijven om ‘het bloed te laten lopen’. Dat gebeurt veelal in schaamtevol stilzwijgen: 48 procent van de ondervraagde meisjes voelde zich ‘vies’ tijdens hun menstruatieperiode, 19 procent van hen gaf aan er thuis niet over te kunnen praten.

Brood of maandverband

De meeste vrouwen moesten tijdens de menstruatieperiode bezuinigen op andere producten als groente en fruit. ,,Stel dat je als moeder de keus moet maken tussen brood of maandverband’’, zegt Oest. ,,Geen enkele moeder zou voor die keuze moeten staan.’’

Hoe liep het trouwens destijds af met de vrouw bij de supermarktkassa?

Zij werd op de Grote Markt op de schouders getikt door die andere dame, die achter haar had gestaan. ,,Alsjeblieft’’, zei die dame en gaf haar het pakje maandverband dat ze voor haar had betaald. ,,Geen enkele vrouw moet zonder zitten.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu