Help, de zorg wordt onbetaalbaar. Adviesraad wil dwingende maatregelen om gebruik tabak, alcohol en suiker terug te dringen

De gezondheidszorg groeit zo hard dat die andere voorzieningen wegdrukt. „De grenzen van de houdbaarheid komen in zicht”, aldus een alarmerend rapport van adviesraad WRR. Als er geen rem komt op de uitgaven gaat de komende decennia alle welvaartswinst in Nederland op aan zorg, ’via premies, belastingen of eigen betalingen’.

.

.

„Het is een buitengewoon complex probleem, waarvoor wij ook geen ei van Columbus hebben”, geeft Marianne de Visser, raadslid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), toe. „We gebruiken niet voor niks de term ’noodklok’.” De conclusie van de WRR in het adviesrapport Kiezen voor houdbare zorg is alarmerend: „De grenzen van de financiële, personele en maatschappelijke houdbaarheid van de zorg komen steeds meer in zicht.”

1 op 3 mensen in de zorg

Als er geen harde keuzes worden gemaakt en duidelijke prioriteiten worden gesteld dan lopen de kosten van de zorg hard op, neemt de personeelsbehoefte van de sector alleen maar toe en wordt het draagvlak voor de solidariteit tussen gezonde en zieke mensen kleiner, aldus de adviesraad van het kabinet.

De WRR haalt tal van prognoses aan: de reële zorguitgaven zullen tussen nu en 2060 verdrievoudigen en straks werkt niet meer 1 op de 7 mensen in de zorg, maar 1 op de 3. „Dat zou betekenen dat andere publieke voorzieningen, zoals het onderwijs, enorm in het gedrang komen.”

Nu al hebben de stijgende zorgkosten grote financiële gevolgen: „De gehele groei in het besteedbare inkomen van het gemiddelde huishouden is de afgelopen twintig jaar opgegaan aan zorg”, aldus de WRR. „De zorgkosten stijgen ook voor de Nederlanders zelf, die via premies, belastingen of eigen betalingen bijna alle toekomstige welvaartsgroei zullen moeten uitgeven aan meer of betere zorg.”

Minder roken

Eén van de oplossingen is voorkomen dat mensen ziek worden, aldus de WRR. Daarvoor zou ingezet moeten worden op minder suikergebruik, minder alcoholconsumptie en minder roken. Volgens de adviseurs moeten niet alleen de consumenten, maar ook de fabrikanten daarop worden aangesproken: „Inzet op preventie zal minder vrijblijvend moeten zijn dan het tot nu toe met het Nationaal Preventieakkoord het geval is”, aldus De Visser.

„We hebben al voorbeelden van wettelijke maatregelen die hebben gewerkt”, zegt ze. „Kijk naar de maatregelen die toenmalig minister Borst nam tegen roken, zoals het verbod op roken in publieke ruimten of de daling van het aantal verkooppunten. Dat heeft tot een forse verlaging van het aantal rokers geleid.”

Suikertaks op ongezonde voeding

De WRR stelt dat dergelijke dwingende maatregelen rond roken, alcohol en ongezond voedsel zal helpen de zorgkosten te verlagen. In het rapport wijst de WRR erop dat verhogen van accijnzen een maatregel is die ’geen geld kost maar juist geld oplevert’. In het rapport wordt een suikertaks geopperd of een accijns op ongezonde voeding. Verder suggereren de adviseurs ’een vermindering van het aantal verkooppunten van tabak en alcohol, een (verdergaand) reclameverbod of minimumprijzen voor alcohol of tabak’.

Werners: „Het gaat niet alleen om verplichtende maatregelen die bij de consument aankomen, maar bijvoorbeeld ook om afspraken met de industrie over een minder zout in de voedselproductie of een verbod op stunten met alcoholprijzen. Een suikertaks instellen is ook een mogelijkheid.”

Strengere preventie kan enorm schelen in de kosten, stelt De Visser. „We weten dat roken, suiker en alcohol bij elkaar 20 procent van de zorgkosten veroorzaken.”

 

Stagnerend inkomen

WRR-lid De Visser vraagt zich af of Nederlanders zich wel realiseren hoeveel er al aan gezondheidszorg wordt uitgegeven. „De zorgkosten zijn nu per burger bijna €6000. En onze kleinkinderen gaan straks €15.000 per persoon betalen. Ik denk dat de burger zich daar totaal niet van bewust is.” Nederlanders hebben een wettelijk eigen risico van €385 voor hun zorgverzekering. „Dat is nog aan de lage kant, vergeleken met veel andere landen in Europa.” Het leeuwendeel van de zorg wordt via premies en belastingen betaald, en die zorgen voor stagnerende besteedbare inkomens van veel mensen.

De adviseurs onderkennen dat politici en ook kiezers het ’ten diepste ongemakkelijk vinden’ om keuzes te maken. Toch ontkomen we daar niet aan, meent projectleider Gijsbert Werner. „Als je niet op een verstandige en weloverwogen manier keuzes gaat maken, dan zullen de problemen van kwaliteit en toegankelijkheid, die nu al spelen in de geestelijke gezondheidszorg en de jeugdzorg, zich vermoedelijk gaan uitbreiden naar andere zorgsectoren.”

Robots

Zo worden medicijnen aan een kritisch onderzoek onderworpen. Zijn de kosten per gewonnen levensjaar te hoog, dan komen die medicijnen niet in het basispakket. Deze aanpak zou veel breder ingezet moeten worden, stelt De Visser: „Van allerlei behandelingen is nog geen duidelijk bewijs van de effectiviteit, zoals van gentherapieën. Je zou eerst moeten aantonen of die behandelingen kosteneffectief zijn voordat je ze toelaat.”

Ook worden dure technologieën te gemakkelijk aangeschaft, meent zij. „In een derde van de ziekenhuizen staan Da Vinci-robots die worden ingezet bij operaties. Ook zijn er drie protonenbunkers voor moderne kankerbestraling in Nederland. Daarvoor zijn de strenge criteria die we voor medicijnen wel gebruiken niet toegepast. Ook in de jeugdzorg, ggz en ouderenzorg zou je die strenge criteria kunnen gebruiken.”

Meer kosten door vergrijzing

Bezuinigen is volgens de WRR-adviseurs niet nodig. Werner: „Je zou de kostenstijging die wordt voorzien moeten beteugelen.” Die kosten nemen toe door vergrijzing, toename van chronische ziekten en inzet van nieuwe technologieën. Gemakkelijke oplossingen zijn er niet: „Het is populair in Den Haag om te denken dat er nog heel veel te verwachten is van efficiënter werken. Maar dan reken je je rijk.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu