Deze meisjes wonnen van de Muur. Over de bijzondere vriendschap tussen een meisje uit Oost-Groningen en een meisje uit Oost-Duitsland: 'We werden bespioneerd'

Het is 60 jaar geleden dat de bouw van de Berlijnse Muur begon. Die Muur maakte veel kapot, maar niet de vriendschap tussen een Oost-Gronings en een Oost-Duits meisje.

Aly (links) en Ingrid bij de 50ste verjaardag van hun vriendschap.

Aly (links) en Ingrid bij de 50ste verjaardag van hun vriendschap. Foto: Archief Duncan Wijting

Dit verhaal gaat over Aly Letema en Ingrid Beinhoff. Twee vrouwen die heel lang geleden elkaars vriendin werden en dat altijd bleven. Ook nadat in 1961 de Berlijnse Muur was gebouwd.

Het verhaal begint in 1957. Aly Letema heet dan nog Aly Rotgers, woont in Wollinghuizen en is 11 jaar oud. Een collega van haar vader rijdt op een vrachtauto. Hij moet naar Oost-Friesland, net over de Duitse grens met Groningen, en Aly mag mee. Op Duits grondgebied gooit ze een briefje naar buiten, met daarop haar naam en adres. Ze hoopt dat iemand haar schrijft. Stiekem hoopt ze dat het een leuke jongen is.

Sachsen-Anhalt

Ingrid Rosenfeld, dat is haar meisjesnaam, viert op dat moment vakantie in Oost-Friesland. Ze woont veel verder oostwaarts, in Stassfurt, in de deelstaat Sachsen-Anhalt. Maar vakantie vieren nabij de grens met Nederland, dat kan dan nog. De DDR bestaat al wel en is Ingrids vaderland, maar van de Muur is nog geen sprake.

Ingrid vindt het briefje, denkt in eerste instantie dat het bij ‘Aly’ om een jongen gaat, en besluit te schrijven. Zij is 13 en ook zij snakt naar een mooie (pen)vriendschap. En zo gebeurt het dat Aly in die zomer van 1957 op een goede dag een kaartje in de brievenbus vindt. Ze heeft dat nog altijd en bewaart het met liefde, in haar huis in Bellingwolde waar ze nu woont.

Romy Schneider

Zo wordt hun vriendschap geboren. Ze schrijven elkaar over en weer, in een hoog tempo. Twee meisjes voor wie de wereld nog helemaal openligt, die volop dromen en hopen. ,,We schreven elkaar over filmsterren als Romy Schneider, over Peter Krauss, over vriendjes en allerlei andere zaken’’, blikt Aly terug.

 

De jaren kruipen langzaam voorbij, de zomervakanties duren een eeuwigheid. Zo gaat dat als je jong bent. Maar dan komt die 13de augustus 1961, de dag waarop de bouw van de Muur in Berlijn begint. ,,Ik herinner me die dag goed’’, vertelt Aly. ,,Ik schrok van dat nieuws, net zoals Ingrid en zoals iedereen. We hadden elkaar nog nooit gezien en het was duidelijk dat een ontmoeting nu moeilijker zou worden. Maar stoppen met schrijven? Niks daarvan, ik wilde mijn penvriendin houden.’’

Ingrid denkt er net zo over. Soms is ze bang voor de gevolgen van al die pennenvruchten van haar die westwaarts gaan. Maar haar verlangen om te schrijven, is enorm.

En zo blijven de brieven over en weer gaan en komt het moment waarop ze elkaar schrijven dat ze de man van hun leven hebben gevonden. De meisjes zijn jonge vrouwen geworden. Die van Ingrid heet Dirk Beinhoff, die van Aly heet Jan Letema.

Eerste ontmoeting

Ze schrijven elkaar 14 jaar als, in 1971, het grote moment daar is; dat van hun eerste ontmoeting. Ze zijn dan beiden getrouwd. Jan en Aly wonen in Bellingwolde, Ingrid en Dirk in Magdeburg. ,,Jan en ik hadden een visum aangevraagd en vlakbij de grens tussen de DDR en West-Duitsland, bij een parkeerplaats, in een wegrestaurant, hadden we afgesproken. Ik zie hen nog aan komen rijden, in hun Trabantje.’’

Wat volgt, is de intense vreugde van het elkaar eindelijk in de ogen kunnen kijken, van de ontdekking dat ze het ook zonder pen en papier goed met elkaar kunnen vinden. De drukte en de waterval aan woorden bij Aly, de ingetogenheid en de ernst van Ingrid, ze passen goed bij elkaar.

Ramen en gordijnen dicht

De brieven blijven na die eerste ontmoeting geschreven worden en in de jaren die volgen, bezoeken Jan en Aly ook verschillende keren hun vrienden in Magdeburg. In de flat van Ingrid en Dirk gaan de ramen en de gordijnen dicht als hun vrienden uit Bellingwolde er zijn. Ingrid is bang; je weet immers nooit wat de buren denken en vinden.

De jaren gaan voorbij, veel sneller nu en in 1989 komt het moment waarop de Muur wordt gesloopt. Aly en Jan zien het thuis, op de televisie, gebeuren. Ingrid en Dirk zien het in Magdeburg en beseffen meteen dat ze eindelijk ook naar Bellingwolde mogen en kunnen reizen.

En dat doen ze ook, in datzelfde jaar nog. Ze stappen in hun auto, rijden dwars door Duitsland. Ingrid ziet weer de regio waar ze als meisje dat briefje vond, en staat niet veel later op de stoep bij haar hartsvriendin. Ze kijkt haar ogen uit in Aly’s woning, ontdekt het landschap en de mensen van Oost-Groningen en is verrukt.

Bespioneerd door de Stasi

Zij en Dirk bezoeken in de jaren die volgen geregeld opnieuw Bellingwolde en in 2007 wordt daar ook de 50ste verjaardag van hun vriendschap gevierd. Ze gaan dan honderduit pratend nog eens terug naar het begin, naar Romy Schneider en Peter Krauss, naar de tijd toen elke zomerdag een eeuwigheid duurde, toen ze in de stilte en de geborgenheid van hun slaapkamer uren over pen en papier gebogen zaten.

Ze praten ook over het rapport van de Stasi, dat Dirk na de Wende in handen heeft gekregen en waaruit blijkt dat de meeste van hun brieven werden onderschept en gelezen voordat ze bij Aly of Ingrid terechtkwamen. ,,In het rapport staan ook beschrijvingen van onze ontmoetingen, we werden bespioneerd’’, zo vertelt Aly, met een lichte huivering.

In de jaren na die jubileumbijeenkomst maken pen en papier veelal plaats voor de e-mail. In een veel hoger tempo, passend bij deze tijd, vliegen de nieuwtjes over en weer. Natuurlijk bellen ze ook, zeker als in 2012 Dirk overlijdt. Het is een grote inbreuk op het levensgeluk van Ingrid en in Bellingwolde lijdt haar vriendin mee. ,,We zijn natuurlijk ook naar de begrafenis van Dirk geweest’’, vertelt Aly.

In de herfst van het leven

Haar vriendschap met Ingrid wordt na die grote klap misschien nog wel intenser. Aangekomen in de herfst van hun leven, beseffen ze hoe mooi en waardevol hun contact is, hoe wonderschoon de weg die ze samen hebben afgelegd, ook toen die vermaledijde Muur er nog was.

De Muur... Aly zou niets liever willen dan deze week bellen met Ingrid en met haar praten over de schrik die hen beving toen ze het nieuws hoorden op 13 augustus 1961, maar ook en vooral over het feit dat zij gewoon bleven schrijven. Dat zij als het ware de Muur overwonnen.

Maar zo’n telefoontje is niet meer mogelijk. Ingrid is twee maanden geleden overleden, 77 jaar oud. ,,Ze had ALS’’, vertelt Aly. ,,Mailen ging op het laatst niet meer, praten ook niet. Ik had contact met haar zoon. Vanwege corona hebben we niet eens haar begrafenis mogen bijwonen. Dat vond ik heel erg. Maar zodra het weer kan, bezoek ik haar graf in Magdeburg. Echt, zodra het kan. Ze is 64 jaar in mijn leven geweest en ik vergeet haar nooit.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu