In memoriam | Hartchirurg Jan Nico Homan van der Heide (1926-2021) uit Groningen voerde de allereerste openhartoperatie van Europa uit en ontwikkelde de eerste pacemaker

Jan Nico Homan van der Heide heeft heel wat Noorderlingen het leven gered: hij werkte niet alleen als hartchirurg in Groningen, maar bouwde in de jaren ‘50 zelf de machine die hartchirurgie überhaupt mogelijk maakt. Vorige week overleed hij, 94 jaar oud.

Jan Nico Homan van der Heide (rechts) en Tjark Ebels in 1988.

Jan Nico Homan van der Heide (rechts) en Tjark Ebels in 1988. Foto: Archief EFG / Frank Straatemeier

De verslaggever die 31 jaar geleden met Jan Nico Homan van der Heide kwam praten, viel het meteen op: hoe bescheiden de man was. ‘Van blabla-verhalen lijkt hij niet te houden, van opgeklopte toestanden evenmin’ - zo opent een groot artikel in het Nieuwsblad van het Noorden van 13 januari 1990.

,,Zeker, hij was heel bescheiden’’, erkent hoogleraar thoraxchirurgie Tjark Ebels van het UMCG. ,,Maar hij heeft wel de eerste hart-longmachine gebouwd, en de eerste openhartoperatie uitgevoerd op het vasteland van Europa. In Groningen.’’

Jaren onderzoeken, sleutelen en testen op straathonden

Op 21 augustus overleed Jan Nico Homan van der Heide op 94-jarige leeftijd. Hij was verbonden aan het universitair ziekenhuis van Groningen als hartchirurg en was een echte pionier op z’n vakgebied. Mede dankzij zijn werk zijn openhartoperaties mogelijk.

Voor zo’n operatie moet een hart worden stilgelegd - maar zonder hartslag overleeft een patiënt niet. Homan van der Heide loste dat op door een hart-longmachine te bouwen. ,,Die neemt de functie van het hart en de longen over tijdens de operatie: bloed rondpompen, zuurstof erin brengen en koolzuur eruit halen’’, legt Ebels uit.

Het vergde jaren onderzoeken en sleutelen, voornamelijk in de avonduren. Homan van der Heide testte z’n machine op straathonden, die hij voor een gulden per dier van de hondenmepper kocht.

‘Ik heb jarenlang ‘s nachts naast patiënten geslapen’

Op 8 mei 1957 opereerde Homan van der Heide voor het eerst aan het hart van een menselijke patiënt met zijn machine. Baanbrekend én bloedspannend, want er bestond nog niet zoiets als een afdeling intensive care. ,,Ik heb jarenlang ‘s nachts naast een patiënt geslapen’’, vertelde Homan van der Heide aan het Nieuwsblad in 1990. Alles om maar in de gaten te houden of er niet toch complicaties optraden.

,,De apparatuur die we nu voor openhartoperaties gebruiken, werkt volgens dezelfde principes’’, zegt Ebels. ,,Al is het een stuk moderner geworden. Vergelijk het met een auto uit de jaren ‘60 en eentje van nu: ze rijden allebei op vier wielen, maar de auto van nu kan veel meer.’’

Later speelde Homan van der Heide ook een belangrijke rol bij het ontwikkelen van de eerste pacemaker, een apparaatje dat ervoor zorgt dat het hart in het juiste ritme blijft kloppen. En hij leidde in zijn loopbaan bij het ziekenhuis 24 chirurgen op, onder wie Ebels. ,,Homan van der Heide was een geweldige, fijne vent’’, zegt hij. ,,Ik heb ontzettend veel van hem geleerd.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu