Lies Zondag (voormalig voorzitter Platform Tegenwind N33): Ik haat windmolens tot in het diepst van al mijn vezels

Lies Zondag: ,,Ik zou niet weten of ik dit nog een keer zou doen. Het is voor mij slopend geweest.'' Foto: Jaspar Moulijn

Als ze alles van tevoren had geweten, was Lies Zondag er nooit aan begonnen. Dan was ze met haar man en dochter niet naar Ommelanderwijk gekomen. Na tien jaar strijd nam ze afscheid als voorzitter van stichting Platform Tegenwind N33. ,,Ik haat windmolens tot in het diepst van al mijn vezels.’’

,,We hebben verloren.’’ In drie woorden vat Lies Zondag tien jaar strijd tegen Windpark N33 bij Veendam en Meeden samen. ,,Wij willen de windmolens niet en krijgen ze wel.’’ Een gevecht dat haar niet de overwinning bracht waar ze, toen ze eraan begon, nog van uitging.

,,Naïef’’, zegt Zondag, die na tien jaar afscheid nam als voorzitter van stichting Platform Tegenwind N33. ,,Wij gingen ervan uit dat wij wisten wat de politiek niet wist. Dat windmolens inefficiënt en schadelijk voor de gezondheid zijn en ook nog eens veel publiek geld kosten. Een boer met een windmolen op zijn land strijkt daar 45.000 euro per jaar voor op. Dat komt hem zo aanwaaien.’’

Eerste taak was voorlichting

De eerste taak van Tegenwind was voorlichting. ,,Mensen wisten niet wat de komst van een windpark betekende.’’ Ze herinnert zich nog hoe ze ‘met het hart kloppend in de keel’ op de Oranjemarkt in Ommelanderwijk stond. ,,Is dat waar, vroegen mensen mij, gaat dat hier komen?’’ Zondag had heel wat uit te leggen. ,,Mensen wisten niet wat hier gebeurde.’’

Al snel hadden 35 mensen zich bij het Platform aangesloten. ,,Daar begon het polderen al direct’’, herinnert Zondag zich. ,,Er was toen discussie van voor- en tegenstanders binnen Tegenwind. Ons uitgangspunt werd dat de windmolens op minimaal 2 kilometer afstand van elke vorm van aaneengesloten bebouwing moesten komen. Wij dachten dat het tegenhouden van het windpark kans van slagen had, maar stonden ook op het standpunt dat we meedachten over alternatieven.’’

Besluitfuik

Maar over de hoofden van de bewoners van de Drents/Groningse Veenkoloniën heen is dan allang besloten dat windenergie moet bijdragen aan de nationale doelstelling voor duurzame energie. Zondag noemt dat een ‘besluitfuik’. ,,Zoiets begint heel abstract bij het Rijk; die legt een grofmazig net over het gebied, een net waaruit je denkt te kunnen ontsnappen. Dat is een langlopend, maar onomkeerbaar proces. Opeens heeft het net zich gesloten en kun je geen kant meer op.’’

Toen in 2011 duidelijk was dat het Windpark N33 er zou komen, kreeg Tegenwind veel steun uit de omgeving. ,,Het bewustzijn groeide, we hadden een achterban. De meerderheid zette gemakkelijk haar handtekening onder een zienswijze. Lastiger was het om mensen van hun stoel te krijgen, maar ook dat is gelukt.’’

De actievoerders van Platform Tegenwind N33 werden door criticasters weggezet als NIMBY’s: Not In My Backyard (niet in mijn achtertuin). ,,Dat is zó niet waar. Wij waren actief voor het hele gebied en uiteindelijk voor iedere tegenstander van wind op land in Nederland. Niet alleen voor die vier windmolens die ik in mijn achtertuin krijg.’’

Groot respect voor Storm Meeden

Zondag heeft groot respect voor de actievoerders van Storm Meeden die langs de N33 bijeenkomsten maar ook blokkades organiseerden en protestborden plaatsten. Daarin werd het energieconcern RWE, dat windmolens plaatst, vergeleken met de Duitse bezetter. ,,Zij hebben op andere manieren dan wij hun afschuw geuit. Daar stond ik achter. Ikzelf ben niet zo snel beledigd, maar Tegenwind N33 had een iets andere rol. We wilden in gesprek blijven met de autoriteiten, omdat we dachten dat we ze konden overtuigen.’’

Zelf zegt ze principieel tegen zonne- en windenergie te zijn, maar een voorstander van thorium, de schonere vorm van kernenergie. ,,Ik zie niets in die krengen (windturbines, red.). Het gaat mij om het principe: dat heel Nederland wordt volgezet met iets wat niet alleen duur, inefficiënt en onbetrouwbaar is, maar ook nog eens de energievoorziening dreigt te ontregelen.’’

Het open Groninger landschap verandert in een productielandschap. Dat begon met de gas- en zoutwinning, de aardgasbuffer Zuidwending, de stikstoffabriek bij Zuidbroek, gigantische windmolens langs de N33 en achter Meeden, zonneparken bij Sappemeer en Duurkenakker. Daarbij komt nu Windpark N33. Uitgestort over een betrekkelijk leeg landschap zonder de inwoners daarbij te betrekken. ,,Dat wij daar wonen en subsidies aan windboeren ook met ons geld worden betaald, wordt weggezet als marginaal. Dat doet er voor het Rijk niet toe. Een ander bepaalt schijnbaar hoe waardevol ons landschap is.’’

‘Overheid en projectontwikkelaars denderden door’

De gang naar de Raad van State om de grote windparken tegen te houden, heeft ze als een enorme teleurstelling ervaren. ,,De overheid wordt daar door de rechter goed beschermd. Met alles wat we in ons hadden, hebben we geprobeerd de rechter ervan te overtuigen dat de besluitvorming rond de windparken niets te maken had met democratie. De bevolking is genegeerd. Overheid en projectontwikkelaars denderden door zonder zich iets van de inwoners aan te trekken. Achteraf zijn deskundigen en zelfs een politicus als Diederik Samsom, die nota bene een belangrijke rol speelde in Den Haag, het daarover eens. Dit had niet zo gemoeten.’’

De acties werden grimmiger. ,,Actievoerders gingen ondergronds. De politie hield vorig jaar twee mannen aan die verdacht werden van betrokkenheid bij bedreigingen en asbestverspreiding. Ze zijn maanden in de cel gezet. Het erge is dat ze door burgemeester Jan Seton van Borger-Odoorn al schuldig werden verklaard. Ik herinner me dat de burgemeester na een aanhouding zei: ‘We hebben ze’. Ik vond dat buitengewoon ongepast. Of ze schuldig zijn aan bedreigingen en asbestverspreiding moet nog worden bewezen.’’

,,Dat energielandschap, die Veenkoloniën 3.0 waar de provincie mee wegloopt, zorgt bij inwoners voor vervreemding. Want juist voor die openheid, de symmetrie van de verkaveling, de rust; dáárvoor verhuisde ze twintig jaar geleden met haar man vanuit de Friese Wouden terug naar Groningen. ,,Dat wordt nu gewoon te grabbel gegooid.’’

Actievoerster tegen wil en dank

Zondag was actievoerster tegen wil en dank. Het was een aanslag op haar gezondheid, zette druk op haar relatie. ,,De prijs is te hoog geweest. Ik heb niet bereikt wat ik wilde, maar vanuit mijn verantwoordelijkheidsgevoel moest ik het afmaken. Veel mensen dachten dat wij de zaak voor de Raad van State zouden winnen. Wij zouden de eersten zijn bij wie dit stopt, of wij zijn de laatsten bij wie het doorgaat. Als we nog een jaar extra hadden gehad, dan zou het zijn gelukt. Tegelijkertijd moet je ook constateren dat het Rijk doodleuk tussentijds de spelregels aanpast, zoals het verruimen van de subsidietermijn.’’

De fundamenten van de windmolens, door Zondag aangeduid als betonnen puisten, zijn inmiddels zichtbaar vanaf de N33. Zondag, raadslid voor VUK in de gemeenteraad van Veendam, verwacht dat 10 procent van de bevolking in de nabijheid van de windmolens daar ziek van wordt. ,,Hoorbaar, onhoorbaar geluid zorgt voor duizeligheid, hoge bloeddruk en hartklachten. Het is wetenschappelijk aangetoond dat menselijk weefsel verhardt onder invloed van laagfrequent geluid. Dat is de les na tien jaar actievoeren: het is echt zo erg als ik altijd heb gedacht en uiteindelijk zijn wij proefkonijnen in een windreservaat.’’

,,Ik zou niet weten of ik dit nog een keer zou doen. Het is voor mij slopend geweest. Mijn man zei vaak: stop ermee, maar je ademt en leeft dat gevecht. Ik ben te vaak over mijn grenzen gegaan, maar dat is de overtuiging die mij drijft: dat we met de energietransitie de verkeerde kant opgaan.’’

Na de uitspraak van de Raad van State – Windpark N33 mag er komen – was het voor Zondag klaar. ,,Niemand moet mij nu nog vragen wat te doen. De uitspraak is bijna een jaar oud en ik ben er nog mee bezig. De enige manier om hieraan te ontsnappen is stoppen met Tegenwind.’’

 

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu