Ruim een half miljard euro aardbevingsschade vergoed in Groningen en de kop van Drenthe. Kijk hier hoeveel geld er is uitgekeerd in jouw buurt

Het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) heeft de afgelopen vier jaar ruim een half miljard euro aan aardbevingsschades toegekend in Groningen en de kop van Drenthe. Ruim een kwart van dat geld belandde in de stad Groningen. Is dat vreemd?

Een inwoner van Westerwijtwerd wijst op schade aan zijn woning na de beving met een kracht van 3.4 in 2019.

Een inwoner van Westerwijtwerd wijst op schade aan zijn woning na de beving met een kracht van 3.4 in 2019. Foto: Archief ANP/Anjo de Haan

Sinds 2017 worden veel meer schadeclaims gehonoreerd dan voorheen. Het IMG erkent niet alleen schades binnen het gaswinningsgebied, maar ook daarbuiten. Bovendien geldt sinds 2017 de omgekeerde bewijslast: schades zijn per definitie het gevolg van gaswinning en bevingen, tenzij het omgekeerde kan worden bewezen.

Er worden maar weinig claims afgewezen

Door die combinatie van omgekeerde bewijslast en de uitbreiding van het schadegebied komen nu veel meer mensen in aanmerking voor een schadevergoeding dan in het verleden. Ook worden hun claims sneller gehonoreerd. Van de ruim 92.000 meldingen die de afgelopen vier jaar werden gedaan, is tweederde afgehandeld. Daarvan is slechts 5 tot 7 procent afgewezen. Opvallend is wel dat experts de laatste tijd meer dan duizend claims in de randgebieden, waaronder Westerkwartier en Noord-Drenthe afwijzen. Het IMG laat daar onderzoek naar doen, omdat in dezelfde buurten eerder wel schadebedragen zijn toegekend. Het IMG vindt dat niet uit te leggen en heeft veel claims ‘on hold’ gezet.

De uitbreiding van het schadegebied leidt er toe dat er veel geld terechtkomt op plaatsen waar je het misschien niet direct zou verwachten. Het beste voorbeeld is de stad Groningen. Ruim een kwart van al het geld werd uitgekeerd in de stad, waar verreweg de meeste huizen staan. Van de ruim 92.000 schademeldingen kwamen bijna 27.000 uit de stad. Ze zijn onder meer afkomstig uit villawijken en nieuwbouwwijken die te maken kunnen hebben met krimpscheuren.

NAM vindt de huidige regeling te royaal

De NAM, die uiteindelijk de rekeningen op haar bord krijgt, heeft bij het rijk aan de bel getrokken. Ze maakt zich zorgen over de betaalbaarheid en heeft moeite met de wijze waarop de aardbevingsschades worden vergoed. De methode zou te royaal zijn en te veel geld kosten. Met name de vele meldingen van (ver) buiten het gaswinningsgebied zitten de NAM dwars.

Ter vergelijking: het IMG kende in de periode 2017-2020 ruim 520 miljoen euro toe aan schadevergoedingen. In de vier jaar daarvoor werd door de NAM, die toen de schade afhandelde, 346 miljoen euro uitbetaald.

Ergernis

Bij de NAM fronsen ze de wenkbrauwen. Is er in de stad sprake van misbruik? In Lewenborg en Beijum is de schade mede te wijten aan zware bevingen in het westelijk deel van het gasveld. De aanvragen daar zijn goed te verklaren. Maar er is ook schade geclaimd in de Groningse villawijken aan de andere kant van de stad. Tot grote ergernis van de NAM die het verband met de gasbevingen daar totaal niet ziet.

Het IMG heeft geen last van wantrouwen en doet met de afhandeling wat is afgesproken. Schades opnemen, wettelijk toetsen en declareren bij het rijk. Met de NAM wordt in het geheel niet gesproken over de herkomst van de aanvragen of de uit te keren bedragen. Als het om de stijging van meldingen aan de randen van het gasgebied gaat, is het IMG duidelijk: er is hier sprake van een inhaalslag.

Voorbijrijdende vrachtwagens en dichtslaande deuren

Met de inhaalslag wordt verwezen naar de situatie voor 2017. Toen trapte de NAM op de rem als er een schademelding kwam van inwoners aan de rand van het gasgebied. Scheuren zouden daar zijn veroorzaakt door slechte bouw, dichtslaande deuren, voorbijrijdende vrachtwagens en schommelingen in het waterpeil.

Toen de omgekeerde bewijslast van kracht werd, zagen mensen rondom het Groningenveld mogelijkheden om schade toch vergoed te krijgen. Het nieuws dat er toch wat te halen viel, verspreidde zich razendsnel. Op verjaardagvisites, barbecues en andere gelegenheden vlogen de toegekende bedragen over tafel. ‘Nee heb je, ja kun je krijgen’, werd het motto. Het IMG kon de borst nat maken en werd overstelpt met meldingen van scheuren.

Hersteld vertrouwen leidt tot meer claims

De NAM wil dat er een einde komt aan de stortvloed van aanvragen. Het IMG zegt echter dat deze toename vooral te danken is aan het herstelde vertrouwen in de schadeprocedure. Na eerdere categorische afwijzingen willen mensen waar ze naar hun idee jaren geleden al recht op hadden. Experts en het IMG moeten daar nu uitmaken of er sprake is van een oude bevingsscheur of eentje die onmogelijk door de gaswinning kan zijn veroorzaakt.

De NAM wijst intussen vooral op de oplopende kosten. Instituten als de Nationaal Coördinator Groningen en het IMG, waar jaarlijks vele honderden miljoenen naar toe gaan, blijven maar groeien. En daarmee de kosten ook. Staat tegenover dat het gas in het Groningenveld en de kleine velden in totaal 421 miljard heeft opgebracht. Vergeleken daarbij is het totale schadebedrag tot nu toe beperkt.

Verder moet de NAM ook in de spiegel durven kijken. Dat het gasdossier een geldverslindende operatie is geworden, heeft het gasbedrijf ook aan zichzelf te wijten. Na de zware beving bij Huizinge is namelijk niet besloten om op basis van een robuust herstelplan op grote schaal scheuren dicht te smeren en huizen uit de stutten te halen. In plaats daarvan werd het systeem zo bureaucratisch en juridisch dat de mensen murw werden. Het is begrijpelijk dat zij nu alsnog proberen om hun oude schades vergoed te krijgen.

Ellenlange juridische procedures

De NAM had in 2013 beter kunnen kiezen voor een praktische aanpak, eentje waarin alle geld werd gestoken in het aanpakken van de huizen. Zonder ellenlange juridische, ingewikkelde en tijdrovende procedures. Nu klagen over de hoge kosten van de bureaucratische aanpak heeft iets potsierlijks. Hoe dan ook is het lastig om uit de klem te komen die het bedrijf mede zelf heeft gespannen.

Dat is nog niet eens het enige probleem dat de NAM als een steen op de maag ligt. De discussie met het rijk over de hoogte van de schadebedragen lijkt nog gemakkelijk in vergelijking met de ingewikkelde schadegevallen waarvoor nog steeds geen oplossing is gevonden. Heet hangijzer is bijvoorbeeld de omvangrijke funderingsschade in het gebied.

Er moet meer aandacht komen voor funderingsschade

Bij die operatie worden scheuren dichtgesmeerd, die net zo hard weer terugkeren omdat het met de fundering niet goed zit. Het is ook die inhaalslag waar veel meer aandacht voor moet komen. Nog steeds zijn er duizenden mensen met ingewikkelde schade- en versterkingsdossiers die door de bomen het bos niet meer zien.

Ook zij moeten de kans krijgen om met een onafhankelijke schade-afhandeling waarin het aantal meldingen en uitgekeerde bedragen niet leidend zijn, van de gasellende af te komen. Een oplossing lijkt ver weg, zowel voor de NAM als voor de gedupeerden. Wat wel zeker is dat het nog heel veel geld zal kosten.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Aardbevingen
menu