Meer dan een jaar crisis door corona. We schampten langs het inktzwarte scenario waarin we moesten kiezen wie we zouden behandelen, maar kwamen er samen uit | Corona Dialoog #12

Na meer dan een jaar in de frontlinie te hebben gestaan, blikken IC-verpleegkundige Nico Garstman en burgemeester Koen Schuiling van Groningen terug. De sporen van corona voelen we nog. In de maatschappij en onze eigen levens. Wat hebben we geleerd van de crisis? Bekijk de uitzending van donderdag 17 juni hierboven terug.

Langzaam keert de rust terug op de IC’s van de ziekenhuizen in Noord-Nederland. Dat is fijn. En dat is wennen. „Je moet wennen dat je in een ruststand bent”, vertelt Nico Garstman, verpleegkundige op de IC van het Martini Ziekenhuis, in de twaalfde en laatste aflevering van Corona Dialoog. „Al die tijd werd ons gevraagd om extra en meer te werken. Het was niet even druk, het was constant druk.”

Hij herinnert zich hoe hij in de eerste golf mensen via WhatsApp in beeld bracht voor hun naasten, omdat bezoek niet toegestaan was. „Er overleden mensen en er was gewoon niemand. Dat ik dan met hun telefoon de kinderen en kleinkinderen aanklikte en opa of papa in beeld bracht... het was vreselijk. Soms ging ik jankend de kamer uit.”

Humor

Dat we die momenten nu achter ons kunnen laten, is behalve dat het moet wennen vooral heel fijn en heel verdiend. Garstman: „Dat hebben we niet alleen met de ziekenhuizen gedaan, maar met de hele samenleving. Ik zat laatst op het terras en die Weizen smaakte best. Met een vriend erbij smaakt het altijd beter dan als je ‘m in je eentje drinkt, opgesloten in huis.”

Het waren de collega’s die hem erdoorheen sleepten. Omdat ze de gevoelens en emoties herkennen. En door de ‘eigen’ humor die ze hadden ondanks de zware situaties waar ze zich constant in bevonden. „Wij moesten bijvoorbeeld patiënten op hun buik keren. Dat doe je met een team van 6. Een aantal patiënten waren nogal, hoe zeg je dat netjes... nogal dik. Soms let een collega niet helemaal op en komt ‘ie klem te zitten. Dat je daarom kan lachen zorgt dan toch voor wat ontlading.”

100 vragen 50 antwoorden

Burgemeester Koen Schuiling keek met bewondering naar de inzet van de verpleegkundigen en hulpverleners. Een klein half jaar stond hij aan het hoofd van de stad Groningen, voor de eerste lockdown zich in maart 2020 aandiende en hij ook vooral de voorzitter van de Veiligheidsregio Groningen werd. „Toen kreeg ik een telefoontje dat ik in Den Haag verwacht werd. Jaap van Dissel, directeur van het RIVM, praatte ons toen bij”, vertelt Schuiling. Dat gebeurde in een kleine kamer, met iedereen dicht op elkaar en met een open buffet. Achteraf een knullige scène, maar net zoals nu waren er meer vragen dan antwoorden.

Schuiling: „’We hebben 100 vragen en maar 50 antwoorden’, is wat Rutte aan het begin van de crisis zei, dat is nog steeds zo. Er zijn nog steeds heel veel dingen die we niet weten, maar waar we wel rekening mee moeten houden.”

Applaus

De besmettingscijfers dalen en Garstman kon taart eten omdat de laatste coronapatiënten negatief waren getest. Toch zijn de zorgen bij Schuiling niet verdwenen.

„We maken nu nogal wat mee in het Noorderplantsoen en bij het stadsstrand. Een jaar geleden stonden wij te applaudisseren voor het zorgpersoneel, wat is daar nu van over? Je weet dat heel veel groepen het ontzettend ingewikkeld vonden en vinden, maar ik heb me privé wel gestoord aan de stemming van: wij zijn er wel klaar mee”, betoogt Schuiling. „Heel veel mensen zijn er nog niet klaar mee, kunnen er nog niet klaar mee zijn. Ik moet ervoor zorgen dat het aantal besmettingen in onze regio niet oploopt. Dat hebben we met elkaar weten te bereiken. Maar wat ik moet doen, staat in het niet met de inspanningen die hulpverleners en hulpdiensten nog steeds leveren.”

Risico

Daar sluit gelukspsycholoog Bertus Jeronimus, tijdens de uitzending de deskundige van dienst, zich bij aan. „In het begin, tijdens de eerste golf, overschatten veel mensen het risico dat ze liepen. Een jaar later, dit voorjaar, leek het erop dat mensen zich niks meer aantrokken van de maatregelen en de crisis.” Natuurlijk geldt dat niet voor iedereen. De tafelgasten zijn het eens dat we dit punt niet bereikt zouden hebben zonder een grote inspanning van de samenleving als geheel.

Maar we moeten niet vergeten hoe dicht we bij het zwartste scenario zaten. Schuiling: „Ik wil niet dramatisch doen, maar het was een kwestie van dagen. En dat je dan een beroep moet doen op mensen om nog een tandje bij te zetten, terwijl je weet hoe overbelast iedereen als is. Dat was voor mij het zwaarste.”

Garstman: „We zijn erlangs geschampt. Je zag het scenario zich voltrekken waarin mensen denken dat het wel voorbij is, terwijl wij de keuze moeten maken: ‘waar ligt de meest fitte patiënt? Dan gaan we die opereren. En voor de rest: helaas.’ Er was in het begin zoveel waardering en dat viel helemaal weg. Het stond zo haaks op elkaar dat het enige wat je kon doen was er niet te veel aan te denken.”

Onmisbaar

Wat zijn de lessen van meer dan een jaar crisis? Zijn we wakker geworden? Reageren we de volgende keer wel tijdig? Jeronimus hoopt het, maar de geschiedenis leert ons andere lessen. „Na elke pandemie werd, maar het heeft nooit een blijvend effect gehad. Dat was puur politieke onwil. Artikelen in vooraanstaande wetenschappelijke tijdschriften als Nature en Science laten zien: als de rijkste landen 2 procent van hun huidige militaire budget uitgeven aan preventieve gezondheidsmaatregelen, dan kunnen we deze pandemieën in de kiem smoren.”

Gezondheid en veiligheid waarborgen, zijn volgens Schuiling de belangrijkste taken van de overheid. „Het gaat opnieuw gebeuren en wij moeten dan voorbereid zijn. Niet alleen met bedden en materiaal, maar vooral ook met mensen die het werk willen doen.”

Daarvoor heeft de gezondheidszorg meer steun nodig, meent Garstman. „Iedereen wil maar wat graag autonomie. Vrij zijn om te doen wat we willen, ook als dat bijvoorbeeld roken is. Maar we willen ook dat als we neervallen, we opgepakt worden en in het ziekenhuis in bed mogen liggen. We hebben nu gezien dat de zorgmedewerkers onmisbaar zijn en dat ze gewaardeerd moeten worden. Ziekenhuizen hebben die middelen zelf niet, dus de steun zal vanuit de regering moeten komen.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
corona dialoog
Video
menu