Ook noorderlingen zijn minder partijtrouw, maar de scheiding tussen links en rechts is 'behoorlijk waterdicht'

Steeds minder mensen zijn partijtrouw. Dat verklaart volgens hoogleraar Gerrit Voerman waarom er liefst vier nieuwe partijen in de Tweede Kamer zijn gekozen.

Zo beweeglijk is de kiezer.

Zo beweeglijk is de kiezer.

Het gaat om : Volt (3 zetels), JA21 (3), BIJ1 (1) en BoerBurgerBeweging (1). Opvallend is dat Volt vooral aanhang heeft verworven in de studentensteden. Dat gebeurde ook in Groningen, waar de partij 5,5 procent van de stemmen trok.

Het stemgedrag in Groningen week sowieso sterk af van de rest van het Noorden. Terwijl in de stad Groningen D66 met 22,9 procent de grootste partij is geworden, gaat de VVD in de meeste andere noordelijke gemeenten aan kop. Met uitzondering van de gemeente Hogeland waar het CDA de meeste stemmen wist te behalen en Oost-Groningen en Zuidoost-Drenthe waar de PVV het politieke veld domineert.

Lang werd stemgedrag bepaald door klasse of religie

Volgens Voerman, die aan de RUG is gespecialiseerd in de geschiedenis van de politieke partijen, heeft het verschil in stemgedrag grotendeels te maken met de samenstelling van de bevolking. ,,In de stad Groningen wonen veel jongeren en hoger opgeleiden. Dat verklaart waarom er relatief veel op D66, Volt en - ondanks de neergang - ook nog op GroenLinks is gestemd.’’

Het veranderende stemgedrag wordt voor een flink deel verklaard doordat steeds minder mensen partijtrouw zijn. In tijden van de verzuiling was het niet ongewoon dat kiezers hun leven lang op dezelfde partij stemden. Hun stemkeus werd bepaald door klasse of religie. Arbeiders stemden op de PvdA, protestanten op het CDA en rijken op de VVD, daar kwam het ruwweg op neer. Dat komt veel minder voor. ,,De kiezer is losser komen te staan van de partijen’’, aldus Voerman.

Beweeglijkheid het hoogst in 2002

Het uit zich in een toegenomen volatiliteit (‘beweeglijkheid’). Dat is een maatstaf voor het percentage Kamerzetels dat bij de verkiezingen van partij is gewisseld. Na de oorlog is dat steeds verder toegenomen, maar niet in een rechte lijn. De volatiliteit was het hoogst in 2002, toen Pim Fortuyn met zijn LPF vanuit het niets met 26 zetels de Tweede Kamer binnenkwam. Hoewel er dit jaar vier nieuwe partijen in het parlement werden verkozen, was de volatiliteit minder hoog dan bij de vorige Tweede Kamer-verkiezingen in 2017. Toen leed de PvdA een recordverlies van 29 zetels.

Dat veel kiezers de neiging hebben om van partij te wisselen, betekent niet dat ze niet kieskeurig zijn. Voerman: ,,Soms wordt weleens gezegd dat ze als los zand zijn, waar de wind doorheen waait. Dat het elke kant kan opgaan. Dat is niet het geval.’’

‘Scheiding links-rechts behoorlijk waterdicht’

Volgens de hoogleraar blijkt uit onderzoek dat dat de meesten switchen binnen het linkse of rechtse domein. Iemand die op het CDA stemt, stapt makkelijk over naar de VVD, iemand die eerder koos voor de SP kan de volgende keer het hokje van Partij voor de Dieren aankruisen. ,,Het gebeurt bijna niet dat iemand de SP inwisselt voor de VVD of omgekeerd. De scheiding links-rechts is behoorlijk waterdicht.’’

Maar sinds de eeuwwisseling speelt ook een sociale-culturele component mee, vooral als het gaat om kwesties als migratie, integratie en islam. De PVV van Wilders probeert kiezers volgens Voerman op deze thema’s te mobiliseren, terwijl hij bij economische onderwerpen juist linkse standpunten huldigt. Als ex-VVD’er deed hij dat in het begin niet. ,,Dat verklaart waarom in het voorheen rode Oost-Groningen veel kiezers zijn overgestapt op PVV. Een deel van de aanhang van SP is gevoelig voor de standpunten van PVV.’’

Volgens Caspar van den Berg, hoogleraar bestuurskunde aan de RUG/Campus Fryslân, gaapt er een toenemende kloof tussen ‘kosmopolitisch links’ (D66, GroenLinks en deel van de PvdA) en ‘arbeideristisch’ links (SP en deel PvdA). ,,Deze blokken staan steeds meer met de rug naar elkaar toe. Samen zou links een vuist kunnen maken, maar nu is het onvermijdelijk dat er een centrumrechts kabinet komt, waaraan kosmopolitisch links een wezenlijke bijdrage levert. Met dank aan D66 kan centrumrechts regeren.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu