Verspreiden beelden zwaargewonde Peter R. de Vries is mogelijk strafbaar. 'Pure vorm van sensatiezucht', zegt deze privacydeskundige van de Rijksuniversiteit Groningen

Na de aanslag op Peter R. de Vries doken dinsdagavond filmpjes op van de zwaargewonde misdaadverslaggever. Ze werden massaal gedeeld op sociale media. ,,Dit lijkt op een pure vorm van sensatiezucht", stelt privacydeskundige Mathieu Paapst van de Rijksuniversiteit Groningen.

Peter R. de Vries.

Peter R. de Vries. Foto: ANP

Er circuleerden op sociale media al snel beelden van een zwaargewonde Peter R. de Vries. Wat vindt u daarvan?

,,Dat er commotie is, begrijp ik wel. Het zijn discussies die om de zoveel tijd opduiken. Niet alleen als het om een bekend persoon gaat, maar ook bijvoorbeeld bij een ernstig ongeluk op de snelweg. Als mensen daar langsrijden en foto's of filmpjes maken waar gewonden op te zien zijn, geldt eenzelfde vraagstuk. Met het onderscheid dat het in die gevallen niet gaat om bekende mensen. Juridisch gezien maakt dat onderscheid geen enkel verschil in de beoordeling. De uitkomst kan gek genoeg wel anders zijn."

Hoe bedoelt u?

,,In deze gevallen zijn twee wetten van toepassing. Ten eerste het portretrecht, dat in Nederland onderdeel uit maakt van de Auteurswet. Het portretrecht betekent grofweg: zonder opdracht mag je een foto of filmpje in beginsel verspreiden, tenzij de belangen van de geportretteerde zich daartegen verzetten.''

,,Daarnaast is er de AVG (Algemene verordening gegevensbescherming, red.). Ook die wet moet het portretrecht van een persoon beschermen. Maar er zijn op beide wetten uitzonderingen. Verspreiding van foto's of beelden kan bijvoorbeeld journalistieke doeleinden hebben. Die uitzondering op het portretrecht en de AVG is meer relevant bij een bekend persoon dan bij een willekeurig ongeluk op de snelweg.''

,,Kortom: je moet altijd een belangenafweging maken. Dat is niet makkelijk. Niets staat per definitie vast."

Laten we het zo concreet mogelijk maken. Is het filmen van de zwaargewonde De Vries strafbaar?

,,Nee. En foto's maken ook niet. Ik verbaas me weleens over de verhalen dat er wordt opgetreden door politie-agenten als er foto's in de openbare ruimte worden gemaakt. Dat is gewoon toegestaan. Zolang de beelden voor eigen gebruik zijn."

En als je de beelden verspreidt?

,,Dan belanden we weer bij de belangenafweging. Je mag een filmpje maken voor eigen gebruik, maar als je het verspreidt via Twitter is het de vraag of jouw belang zwaarder weegt dan het privacybelang van degene om wie het gaat."

Wat denkt u?

,,Dit lijkt op een pure vorm van sensatiezucht. Het gros van de filmpjes waar het hier om gaat is gemaakt door toevallige voorbijgangers. Hun belang weegt waarschijnlijk niet op tegen het privacybelang van De Vries.''

,,Dat zou anders kunnen zijn als het om een foto of filmpje van een journalist gaat. Journalisten mogen simpelweg meer. Omdat ze bijvoorbeeld de afweging maken dat het belangrijk is dat iedereen weet wat de betreffende persoon is aangedaan."

Een journalist heeft geen beschermd beroep. Wat als de makers van het filmpje zeggen dat ze de filmpjes verspreidden uit journalistiek oogpunt?

,,Je kunt je er inderdaad altijd op beroepen dat je journalist bent, maar als het tot een zaak zou komen, is de kans klein dat je gelijk krijgt. Het is namelijk volstrekt ongeloofwaardig als je nooit eerder aan nieuwsgaring hebt gedaan.''

,,Naast het juridische aspect hebben we overigens ook nog te maken met een ethisch vraagstuk. Als de NOS de beelden van een zwaargewonde De Vries zou uitzenden, is het niet meteen oké omdat de NOS een journalistieke organisatie is."

In verschillende live-programma's op tv werd verwezen naar de beelden op Twitter. De filmpjes werden niet getoond. Is dat de juiste weg?

,,Ik kan me voorstellen dat de afwegingen die wij nu bespreken ook bij talkshows zijn doorgenomen. Voegen de beelden iets toe? Of zijn ze te schokkend? Laat ik het zo zeggen: ik denk dat de reguliere media er verstandig aan hebben gedaan om de beelden van een zwaargewonde De Vries niet te laten zien."

De foto van de vermoorde Pim Fortuyn prijkte een dag later op de voorpagina's van veel kranten.

,,Dat vond ik destijds eerlijk gezegd best heftig. Maar ook toen klonk de vraag: moet dit zo expliciet worden gebracht?"

Blijkbaar wel. ANP-fotograaf Robin Utrecht won met de foto de Zilveren Camera.

,,In juridische zin bestond de AVG (ingevoerd in 2016, red.) toen nog niet. De afweging vanuit het portretrecht gold wel. Ik denk dat de nieuwswaarde dusdanig groot was dat het gerechtigd was om de betreffende foto te publiceren."

Maakt het een verschil dat Fortuyn was overleden?

,,Als iemand daadwerkelijk is overleden, kan de belangenafweging heel anders uitvallen. Het klinkt heel cru, maar de doden hebben in principe geen portretrecht. Dat kan alleen door levenden worden uitgeoefend.

Maar er zijn natuurlijk ook nabestaanden. In hoeverre moet je rekening houden met hun gevoelens? Dat vraagstuk keert telkens terug. Ook bij niet-bekende Nederlanders. Het is naar voor een moeder om op sociale media de foto van een auto te zien waarin haar zoon is verongelukt.

En neem de moord op Theo van Gogh. De foto's van zijn lichaam waren ook al snel overal te zien. Je kunt het nooit voorkomen. Dat is het lastige. Iedereen heeft een mobieltje op zak. Je zou willen dat iedereen die dit soort filmpjes maakt een cursus ethiek en juridische regels op internet zou krijgen. Maar dat is natuurlijk niet het geval.

Het wordt er overigens ook niet makkelijker op met een kabinet - het vorige, beter gezegd -  dat burgers letterlijk opriep om foto's en filmpjes te maken. Soms zelfs met de toevoeging om ze op sociale media te plaatsen, zodat de daders opgespoord kunnen worden. Fred Teeven (voormalig staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, red.) heeft daar bijvoorbeeld een speerpunt van gemaakt. Tsja, dan moet je ook niet raar opkijken als dit soort vreselijke beelden opduiken."

In Amsterdam vroeg verslaggever Jeroen Holtrop mensen op straat naar hun reactie op (het delen van) de beelden:

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu